Τις ιδέες ή την εξουσία;

Αν η αντιπαράθεση Δεξιάς –
Αριστεράς ήταν το λάιτ μοτίφ του αιώνα, ένας ιστορικός περιέγραφε ως εξής την
ειρωνεία αυτής της αντιπαράθεσης: «Η Δεξιά είχε, συνήθως, την πολιτική
εξουσία, αλλά αυτό ποτέ δεν την ικανοποιούσε.Ηθελε να εξουσιάζει τις
ιδέες στα μυαλά των ανθρώπων, και κάποτε το επεδίωκε μάλιστα διά της βίας. Η
Αριστερά πάλι διέθετε, συνήθως, αυτήν την ηγεμονία των ιδεών, συνήρπαζε τους
διανοουμένους, εξουσίαζε πνευματικά τον αιώνα· αλλά αυτή η εξουσία διόλου δεν
μετρούσε γι’ αυτήν, η Αριστερά ήθελε πάντα και μόνον την πολιτική εξουσία…».

Οι βρετανικές εκλογές μοιάζει να αντιστρέφουν το παράδοξο του αιώνα. Οι
Εργατικοί κέρδισαν, σαρωτικά, την πολιτική εξουσία, μα με τις ιδέες που τους
είχαν επιβάλει οι Συντηρητικοί. Κι έτσι, αν κάποτε η Ευρώπη ήταν στα χέρια των
Δεξιών και η κουλτούρα της στα χέρια της Αριστεράς, τώρα, στο τέλος του αιώνα,
η Ευρώπη μοιάζει να κυβερνιέται από μια κάποια Αριστερά, ενώ η κουλτούρα της
έχει υποκλιθεί στις ιδέες της μεγάλης Θατσερικής επανάστασης…

Η νίκη
Μπλερ, είναι ασφαλώς μια ήττα της Αριστεράς των μεγάλων θεωρητικών κατασκευών,
της Αριστεράς των μεγάλων λόγων και των ανατρεπτικών οραμάτων. Η νίκη Μπλερ
είναι ήττα μιας Αριστεράς, και σοσιαλδημοκρατικής ακόμη, που ποτέ δεν έπαψε,
θεωρητικά τουλάχιστον, να αμφισβητεί την κυριαρχία της αγοράς.

Είναι ήττα
μιας Αριστεράς που επιμένει στα ταξικά σχήματα της βιομηχανικής εποχής. Η νίκη
Μπλερ, αν και από τη σκοπιά των ευρωπαϊκών πολιτικών δυνάμεων που
τοποθετούνται αριστερά του Κέντρου, ήταν μια ένεση αυτοπεποίθησης ­ επιτέλους,
έπειτα από δύο δεκαετίες πολιτικής ταπείνωσης, η στιγμή της εκδίκησης ­ από τη
σκοπιά μιας παραδοσιακότερης ή ριζοσπαστικότερης Αριστεράς ήταν η επιβεβαίωση
των χειρότερων φόβων: ο θρίαμβος της φιλελεύθερης Δεξιάς, ακόμη και μέσα στις
γραμμές της Σοσιαλδημοκρατίας.

Το βέβαιο είναι ότι το κόμμα που ο Τόνι
Μπλερ εκ θεμελίων ανανέωσε, ως νέα Σοσιαλδημοκρατία ή σύγχρονο ριζοσπαστικό
Κέντρο, αντιπροσωπεύει μια νέα εκδοχή αριστερού λόγου για την Ευρώπη. Είναι
ένας λόγος μη-ενοχικός, που δεν διστάζει να δηλώσει ότι άλλαξε. Που εξαγγέλλει
με σαφήνεια τις προθέσεις του, σε αντίθεση με τους Γάλλους, Ισπανούς ή Έλληνες
σοσιαλιστές, που κυβερνούσαν την περασμένη δεκαετία, επαναλαμβάνοντας παλιά
«αριστερά» συνθήματα, συνδυασμένα με μια κυνικότατη και δεξιότατη
διαχειριστική πρακτική.

Το βέβαιο είναι, επίσης, ότι το κόμμα του Μπλερ
και η πολιτική του, συγγενεύουν περισσότερο με τους Δημοκρατικούς του Κλίντον,
παρά με τους παλιούς Εργατικούς του Μάικλ Φουτ. Δεν αμφισβητεί την αγορά, δεν
στηρίζεται στα συνδικάτα, πιστεύει ότι το πολιτικό στοίχημα παίζεται στο
«Κέντρο», στα αχανή νέα μεσαία στρώματα, και αυτά επιδιώκει να εκπροσωπήσει ­
όχι τις μειοψηφίες των απόκληρων, ούτε τα ξεφτίδια της πάλαι ποτέ εργατικής
τάξης.

Αυτή η νέα Σοσιαλδημοκρατία δεν θεωρεί αποστολή της να
ανταγωνίζεται, διά του κράτους, την αγορά, μα να εφεύρει και να εφαρμόσει
νέους πολιτικούς θεσμούς, που σε εθνικό και διεθνές επίπεδο θα εξασφαλίσουν
κοινωνική συνοχή και μια νέου τύπου κοινωνική πρόνοια, στα πλαίσια μιας νέας,
οικουμενικών διαστάσεων αγοράς.

Ο ίδιος ο Τόνι Μπλερ έχει υποσχεθεί ότι ως
κυβέρνηση θα είναι πολύ ριζοσπαστικότερος απ’ ό,τι πιστεύουν όσοι τον θεωρούν
πολύ «δεξιό». Μένει να αποδειχθεί, λοιπόν, αν η εποχή Μπλερ, για τη Βρετανία
μα και για την Ευρώπη, αντιπροσωπεύει την ανανεωτική αύρα που οι δικοί του
υπόσχονται ή μια θατσερική Σοσιαλδημοκρατία που οι εξ αριστερών επικριτές του
φοβούνται. Όπως λένε και οι Άγγλοι, the proof of the puding is in the eating ­
και το γεύμα έχει μόλις αρχίσει.

Όσοι πάντως σπεύδουν να εξαγάγουν
διδάγματα από τη βρετανική εμπειρία για την ελληνική Κεντροαριστερά ή
συγκρίνουν Μπλερ και Σημίτη, θα πρέπει να μην λησμονούν το βασικότερο: ότι ο
κ. Μπλερ, πριν δοκιμάσει να επιβάλει στους συμπατριώτες του την πολιτική του,
την είχε επιβάλει πλήρως στο κόμμα του. Έτσι, κι αν ακόμη αποτύχει, θα έχει
πάντως γλιτώσει το ημέτερο καραγκιοζιλίκι…