Η Ευρώπη στο τραπέζι ή στο μενού;

Πλανάται το φάντασμα της Γιάλτας πάλι πάνω από την Ευρώπη; Η συνάντηση της τριανδρίας Τραμπ – Σι – Πούτιν επαναφέρει τη σχετική συζήτηση στο προσκήνιο.
Η απουσία της Ευρώπης με ουσιαστικό ρόλο από συναντήσεις που αφορούν στο μέλλον της την ενισχύει. Μπορεί να συμβεί σήμερα κάτι αντίστοιχο με τις δύο συναντήσεις του 1945 στη Γιάλτα και στο Πότσνταμ που καθόρισαν το μέλλον της ευρωπαϊκής ηπείρου για δεκαετίες μέχρι τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης το 1991;
Η ενστικτώδης απάντηση δυστυχώς είναι ναι αλλά η λογική επεξεργασία οδηγεί στο συμπέρασμα πως η διαίρεση του κόσμου σε σφαίρες επιρροής είναι σήμερα πολύ πιο δύσκολη. Για ποιους λόγους;
Το διακύβευμα για την παγκόσμια ηγεμονία δεν είναι η ευρωπαϊκή ήπειρος. Η Κίνα παρότι υπερδύναμη της ασιατικής ηπείρου δεν διαθέτει σφαίρα πολιτικής επιρροής και γιατί δεν το έχει επιδιώξει δίνοντας έμφαση στην οικονομική της επιρροή αλλά και γιατί οι ισχυρές γειτονικές χώρες, Αυστραλία, Ιαπωνία, Κορέα, είναι δυτικές.
Η Ινδία, η μεγαλύτερη χώρα του Ινδο-Ειρηνικού, βρίσκεται επίσης απέναντι στην Κίνα. Οι χώρες του Αραβικού Κόλπου, παρά τις καλές τους σχέσεις με το Πεκίνο, είναι επίσης στραμμένες στις ΗΠΑ. Επομένως, οι τελευταίες, ακόμη και υπό την ηγεσία Τραμπ, δεν μπορούν να εγκαταλείψουν τους συμμάχους τους.
Πώς θα εξελιχθεί ο αμερικανο-κινεζικός ανταγωνισμός και ποιες χώρες θα συμπαρασύρει είναι το μείζον ερώτημα αλλά προς το παρόν οι δύο παίκτες φαίνεται να αποφεύγουν την παγίδα του Θουκυδίδη.
Υπάρχει ωστόσο μια τρίτη, η Ρωσία, που εποφθαλμιά την Ευρώπη όπως άλλωστε έκανε σε όλη την ιστορία της. Δεν έχει τη δύναμη να επικρατήσει σήμερα αλλά μπορεί να προκαλέσει μεγάλη βλάβη ειδικά εάν η λύση στο Ουκρανικό την ευνοήσει.
Η Ευρώπη είχε ανέκαθεν πρόβλημα ρωσικού επεκτατισμού. Στη Γιάλτα κέρδισε την ανατολική Ευρώπη παρά το γεγονός ότι ούτε ο Ρούσβελτ ούτε ο Τσόρτσιλ ήταν αντι-Ευρωπαίοι.
Σήμερα επιδιώκει να έχει λόγο στα ευρωπαϊκά πράγματα εκμεταλλευόμενη το γεγονός ότι στον Λευκό Οίκο βρίσκεται ένας αντι-Ευρωπαίος.
Θα επικαλεσθούμε τον Ζμπίγκνιου Μπρεζίνσκι που έγραφε το 1984 στο Foreign Affairs: «Η Γιάλτα παραμένει μεγάλης γεωπολιτικής σημασίας, καθώς συμβολίζει τον ημιτελή αγώνα για το μέλλον της Ευρώπης.
Σαράντα χρόνια μετά τη Γιάλτα, ο αγώνας αυτός εξακολουθεί να εμπλέκει την Αμερική και τη Ρωσία· ωστόσο, θα πρέπει να είναι σαφές ότι είναι απίθανο το ζήτημα να επιλυθεί με τρόπο ιστορικά εποικοδομητικό, εάν δεν αναλάβει πιο ενεργό ρόλο το ίδιο το αντικείμενο της αντιπαράθεσης: η Ευρώπη».
Πόσο επίκαιρη αυτή η φράση. Οσα έχουν διαρρεύσει για το υπό συζήτηση σχέδιο τερματισμού του πολέμου της Ουκρανίας, πέραν της παραχώρησης των εδαφών που έχουν κατακτηθεί από τη Ρωσία, αναφέρουν πως η τελευταία επιθυμεί και τον αφοπλισμό των γειτονικών της χωρών, Βαλτικών και της Πολωνίας, ώστε να μην κινδυνεύει από μελλοντική τους επίθεση!
Δυστυχώς, δεν υπάρχει έντιμος συμβιβασμός με τη Ρωσία του Πούτιν. Οι ευρωπαϊκές χώρες, μέλη του ΝΑΤΟ και της ΕΕ, δεν θα πρέπει να θέσουν την κυριαρχία τους υπό την αίρεση της Μόσχας. Μια κακή λύση για την Ουκρανία προοιωνίζεται μια χειρότερη λύση για τις ίδιες σε μερικά χρόνια.
Η παρουσία στις σχετικές διαπραγματεύσεις πέντε χωρών, Βρετανίας, Γαλλίας, Γερμανίας, Ιταλίας, Πολωνίας, όπως αποφασίσθηκε στην πρόσφατη σύνοδο κορυφής της ΕΕ, ας ελπίσουμε να είναι έκφραση κοινού ευρωπαϊκού συμφέροντος και όχι το άθροισμα των εθνικών τους συμφερόντων.
Η Ινώ Αφεντούλη είναι επικεφαλής Παρατηρητηρίου Γεωπολιτικής και Διπλωματίας στο Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής & Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ)














