Ώρα μεγάλων αποφάσεων για το μέλλον της ΕΕ

REUTERS/Yves Herman/File Photo
Πριν από περίπου έναν μήνα, μιλώντας στον διεθνή τηλεοπτικό σταθμό CNBC, αναφέρθηκα στο ενδεχόμενο μιας «νέας Γιάλτας»: μιας συνάντησης των ηγετών των Ηνωμένων Πολιτειών, της Κίνας και της Ρωσίας, στην οποία θα μπορούσαν να επανακαθοριστούν κρίσιμες γεωπολιτικές ισορροπίες. Και είχα θέσει ένα απλό αλλά κρίσιμο ερώτημα: πού είναι η Ευρώπη;
Η συζήτηση αυτή παύει πλέον να είναι θεωρητική. Αυτή την εβδομάδα, οι πρόεδροι Τραμπ, Σι και Πούτιν βρίσκονται στο ίδιο τραπέζι. Σήμερα, λοιπόν, το ερώτημα αυτό γίνεται ακόμη πιο επιτακτικό. Δεν πρόκειται ασφαλώς για επανάληψη της Γιάλτας του 1945.
Η Ιστορία δεν επαναλαμβάνεται με τον ίδιο τρόπο. Ο συμβολισμός όμως είναι ιδιαίτερα ισχυρός. Τρεις μεγάλες δυνάμεις του πλανήτη συναντώνται σε μια περίοδο κατά την οποία η διεθνής τάξη μεταβάλλεται, οι παλιές βεβαιότητες υποχωρούν και η ισχύς επιστρέφει στο επίκεντρο των διεθνών σχέσεων. Διότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να απουσιάζει από ένα τραπέζι διαπραγματεύσεων.
Είναι ότι, εδώ και χρόνια, δυσκολεύεται να μετατρέψει το τεράστιο οικονομικό, πολιτικό και ανθρώπινο κεφάλαιό της σε πραγματική ισχύ. Σε έναν κόσμο που αλλάζει δραματικά, η Ευρωπαϊκή Ένωση εξακολουθεί πολλές φορές να κινείται με δισταγμό, με αργές διαδικασίες και με την ψευδαίσθηση ότι οι συνθήκες πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε η ευρωπαϊκή ευημερία θα παραμείνουν αναλλοίωτες.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά επιτεύγματα της μεταπολεμικής εποχής. Εφερε ειρήνη και ευημερία σε μια ήπειρο που είχε καταστραφεί δύο φορές μέσα σε τρεις δεκαετίες. Δημιούργησε τη μεγαλύτερη ενιαία αγορά στον κόσμο, οικοδόμησε ισχυρούς δημοκρατικούς θεσμούς και απέδειξε ότι η συνεργασία μπορεί να υπερβεί ιστορικές αντιπαλότητες αιώνων.
Ακριβώς γι’ αυτό πρέπει σήμερα να έχουμε το θάρρος να αναγνωρίσουμε ότι το ευρωπαϊκό οικοδόμημα βρίσκεται μπροστά σε μια διαφορετική ιστορική δοκιμασία. Ο κόσμος στον οποίο αναπτύχθηκε η Ευρωπαϊκή Ένωση αλλάζει.
Η Ρωσία χρησιμοποιεί τη στρατιωτική ισχύ ως εργαλείο πολιτικής. Η Κίνα οικοδομεί συστηματικά την τεχνολογική, βιομηχανική και στρατηγική της ισχύ.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επαναπροσδιορίζουν τις προτεραιότητές τους με γνώμονα πρωτίστως τα δικά τους συμφέροντα και στρέφονται σαφώς προς τον Ειρηνικό και την Κίνα με «θυσία» του παραδοσιακού ατλαντισμού.
Μέσα σε αυτή τη νέα πραγματικότητα, η Ευρώπη δεν μπορεί να αρκεστεί στον ρόλο μιας μεγάλης οικονομικής και κανονιστικής δύναμης.
Η ασφάλεια, η άμυνα, η τεχνολογική αυτονομία, η ανταγωνιστικότητα και η δυνατότητα λήψης αποφάσεων συνδέονται πλέον άμεσα με την πολιτική υπόσταση της Ευρώπης. Και σε όλα αυτά τα πεδία χρειάζεται μεγαλύτερη ταχύτητα, μεγαλύτερη συνοχή και, ορισμένες φορές, μεγαλύτερο πολιτικό θάρρος.
Αυτό δεν σημαίνει απομάκρυνση από τους παραδοσιακούς μας συμμάχους, ούτε μια Ευρώπη που επιχειρεί να τοποθετηθεί ισομερώς ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα και τη Ρωσία.
Η διατλαντική σχέση παραμένει θεμελιώδης. Σημαίνει όμως μια Ευρώπη ικανή να αναλαμβάνει μεγαλύτερη ευθύνη για την ασφάλεια και το μέλλον της και να υπερασπίζεται με σαφήνεια τα συμφέροντα και τις αξίες της. Η Ευρώπη δεν είναι καταδικασμένη να παρακολουθεί τη νέα διεθνή τάξη να διαμορφώνεται από άλλους.
Ούτε όμως μπορεί να θεωρεί δεδομένο ότι το οικονομικό μέγεθος και το ιστορικό της βάρος θα της εξασφαλίζουν αυτομάτως θέση σε κάθε τραπέζι. Κι εδώ μένει να απαντηθεί (ίσως στις διαδοχικές εκλογές σε πολλά κράτη – μέλη το 2027): Είναι πρόθυμοι οι Ευρωπαίοι πολίτες να θυσιάσουν παραδοσιακά οφέλη του κοινωνικού κράτους για να μετατρέψουν την ΕΕ από δύναμη ήπιας σε δύναμη σκληρής ισχύος με πολύ μεγαλύτερες στρατιωτικές δαπάνες; Θα τεθεί έτσι ωμά το δίλημμα στους ευρωπαίους πολίτες; Εάν ναι, οι αποφάσεις που θα παρθούν το επόμενο έτος ίσως να καθορίσουν την πορεία της ΕΕ και της ηπείρου μας για τις επόμενες δεκαετίες.
Ο Ευάγγελος Μυτιληναίος είναι ο εκτελεστικός πρόεδρος του ομίλου METLEN και πρώην προέδρος του Ευρωπαϊκού Συνδέσμου Μεταλλουργικής Βιομηχανίας















