Εν αρχή ην… η προφορική ποίηση – Ποια είναι η κοινότητα της «spoken word» η οποία ολοένα και πληθαίνει στην Ελλάδα
Ποια είναι η κοινότητα της «spoken word» η οποία ολοένα και πληθαίνει στην Ελλάδα

Η Πάτι Σμιθ «απαγγέλλει» προφορική ποίηση στο Μπουένος Αϊρες, το 2018, συνοδεία του κιθαρίστα και πιανίστα Τόνι Σαναχάν
Η προφορική ποίηση (spoken word) κρατά από τα ομηρικά έπη και τα σαιξπηρικά σονέτα. Ενδεχομένως από την αρχή του ανθρώπου. Η σύγχρονη μορφή της προφορικής ποίησης στη Δύση εντοπίζεται στην κίνηση των «μπιτ» ποιητών και στο κίνημα των αφροαμερικανών καλλιτεχνών τη δεκαετία του ’60. Σίγουρα δεν είναι νέο φαινόμενο.
Το ακόμα πιο σίγουρο είναι ότι σήμερα στην Ελλάδα, τόσο το κοινό της όσο και οι δημιουργοί της, παρουσιάζουν ραγδαία αύξηση. Οι τρεις μεγάλοι πυρήνες σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Πάτρα, βρίθουν από νέο κόσμο που διψάει για να «τα πει» έξω από τα δόντια. Με ρίμα ή χωρίς. Ομάδες τους στα σόσιαλ και στο Spotify αναρτούν συχνότατα ομαδικές δουλειές που περιλαμβάνουν ποίηση – αφήγηση, παρέα με πρωτότυπες μουσικές συνθέσεις και βίντεο.
Η προφορική ποίηση κυλά στον ορμητικό ποταμό της προσωπικής εξομολόγησης. Οταν η ποίηση γίνεται αυτομυθοπλασία· όταν το εγώ σπάει κομμάτια και προσπαθεί να έρθει σε επαφή με την ετερότητα. Η ποίηση στην εποχή μας φαίνεται ότι ξαναγεννιέται στο σανίδι πάμπολλων μικρών σκηνών (θεατρικών και μουσικών), στα αστικά διαμερίσματα – όπου αναβιώνουν οι ποιητικές βραδιές και αναγνώσεις – και στα φεστιβάλ που διοργανώνονται συχνά και με αυτοσχεδιαστικό τρόπο. Με λίγα λόγια, στους δρόμους.
Τι «καίει» τους δημιουργούς
Το μέλλον χωρίς όνειρα, η ασφυξία της καθημερινής ζωής, τα ατομικά τραύματα, οι κοινωνικές ανισότητες, οι κακοποιητικές συμπεριφορές, οι ψυχικές διαμορφώσεις των αποκλεισμών, ο ρατσισμός που κρύβεται μέσα μας, είναι μερικοί από τους θεματικούς άξονες των δημιουργών. Οι οποίοι δεν δέχονται τον όρο «δημιουργός», όταν εκπορεύεται από το βάθρο της αυθεντίας. Και σωστά, διότι εδώ η ποιητική έκφραση πηγάζει από τον αυτοσχεδιασμό, την προφορική εκφορά και την αναδιάταξη της στιχουργικής «καλλιέπειας» και μετρικής.
Πολλές και πολλοί, επίσης, δεν θεωρούν κέντρο της ποιητικής ύπαρξής τους την εκδοτική δραστηριότητα αποκλειστικά στο χαρτί. Αυτό είναι μια τομή στην πράξη. Η εκδοτική διαδικασία δημιουργείται την ώρα της ζωντανής παράστασης και επικοινωνείται μέσα από τις προσωπικές και ομαδικές πλατφόρμες των μέσων κοινωνικής τους δικτύωσης. Η καθεμία και ο καθένας αποτελούν και από μια παραγωγική μονάδα. Θα μοντάρουν, θα συνθέσουν τα μουσικά περάσματα και τις λούπες, θα σκηνοθετήσουν, θα στιχουργήσουν.
Ολη η παραπάνω εξάρτυση είναι απαραίτητη για να επιβιώσει ο ποιητής στην ζούγκλα των λωτοφάγων. Οπου ό,τι γίνεται, ξεχνιέται σχεδόν αμέσως. Οι νέες τεχνολογίες μαζί με τα προβλήματά τους, προσφέρουν αμέριστη ελευθερία κινήσεων, ενώ διευκολύνεται η πρόσβαση στα ποικίλα φεστιβάλ του εξωτερικού. Η πληθυντική «φυλή» της προφορικής ποίησης, αντηχεί το διαχρονικό πανκ της πόλης.
Ιδιαίτερα των τελευταίων χρόνων που η μαγεία της ζωής χάνεται, το νόημα βρίσκεται σε έλλειψη και η ύπαρξη τελεί υπ’ ατμόν. Μιλούν στα «ΝΕΑ», τρεις ποιητές από την παλιότερη και τη νεότερη γενιά· τρεις άνθρωποι που βρίσκονται σε συνεχή δημιουργική κίνηση.
Η σκηνή του ’90 που συνεχίζει ν’ αντιστέκεται
Τάσος Σαγρής
Tον χειμώνα του 1990, ξεσπά ένα γιγαντιαίο κίνημα καταλήψεων σε όλα τα λύκεια και τα πανεπιστήμια της χώρας. Στον αναβρασμό της εξέγερσης σχηματίζεται η «Ομάδα στον Τρόμο του Κενού», που ήταν παιδιά από τη σχολή της Αρχιτεκτονικής, το Πάντειο και τη Σχολή Καλών Τεχνών, όπως και συγκροτήματα. Εγώ φτιάχνω τους «Horror Vacui» (Χόρορ Βάκουι), o Γιάννης Ραουζαίος τους «The Groove Machine» (Γκρουβ Μασίν). Η συνάντησή μας γίνεται ποίηση, έρωτας και εξέγερση.

Σε μια εποχή που κανένας εκδοτικός οίκος δεν κυκλοφορεί βιβλία νέων ποιητών, ως προϊόν χωρίς προοπτική κερδοφορίας, εμείς διοργανώνουμε στα πανεπιστήμια «Περιβάλλοντα Λέξεων – Multi media δρώμενα Ποίησης» με χιλιάδες άτομα να βιώνουν ολονύχτιους ζωντανούς αυτοσχεδιασμούς ποιητών, visual artists (εικαστικοί καλλιτέχνες) με slides (διαφάνειες), πρίσματα, μηχανές προβολής, αρκετούς ντι τζέι με βινύλια και soundtrack, Ερίκ Σατί (6), Μπράιαν Ινο (7), όπως και μουσική από την εταιρεία «4AD (8)». Εκεί δημιουργείται μια σκηνή νέας πολιτικής ποίησης που συνεχίζει μέχρι σήμερα. Μετά τη διάλυση των Horror Vacui με τον μουσικό Whodoes (9) κάνουμε δίσκο την ποίηση από την εποχή της κρίσης, το βιβλίο μου «Φαινομενολογία της Γκιλοτίνας».
Το βιβλίο γίνεται μουσική, ζωντανή παράσταση, video art, εμφανίσεις στην Ευρώπη, τις ΗΠΑ, την Ασία. Τώρα είναι έτοιμος ο δεύτερος δίσκος «Ωκεανός του Χρόνου». Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Κενότητα, με την υποστήριξη της συλλογικότητας «Κενό Δίκτυο». Η ποίηση τελικά με οδήγησε στο θέατρο· η παράσταση «Ψύχωση (4.48 Psychosis)» της Σάρα Κέιν, φέτος στο θέατρο Olvio.
Ο Τάσος Σαγρής είναι ποιητής, σκηνοθέτης, event manager, περφόρμερ.
Αναπνέοντα λόγια μέσα στο γρκίζο της πόλης
Πάνος Δρακόπουλος
Στο spoken word μπήκα κατά τύχη, όπως μπαίνει κάποιος σε ένα πρακτορείο ΟΠΑΠ και νομίζει ότι θα πλουτίσει. Με τη διαφορά ότι εγώ κέρδισα στο πρώτο poetry slam (διαγωνισμός προφορικής ποίησης, poetry slam.gr) που πήγα, και στο τέλος της σεζόν 2018-2019 έγινα ο πρώτος πρωταθλητής Ελλάδας στην προφορική ποίηση. Η αγάπη μου για τη ραπ και τη μουσική γενικότερα με έφερε κοντά στην ποίηση και τη ζωντάνια που αυτή μπορεί να δώσει στα λόγια και να τα κάνει να αναπνέουν και να φλέγονται μέσα στο γκρίζο της πόλης. Αυτό ακριβώς είναι και το spoken για μένα. Μια αναπνοή όταν βουτάω στον βυθό των σκέψεών μου και η φωτιά που ανάβει το φως όταν όλα γύρω μοιάζουν σκοτεινά. Ενας τρόπος να δεις μες στην ομίχλη της καθημερινότητας.

Το υλικό μου είναι βγαλμένο από όσα ζω και βλέπω καθημερινά. Δοσμένο με προσωπικό ύφος και κοινωνικό πρόσημο. Μέσα από τους στίχους μου, σκοπός είναι να δίνω καθαρές εικόνες συναισθήματος, αφήνοντας το ενεργειακό μου αποτύπωμα στον ακροατή. Μου αρέσει να μεταφράζω όσα βλέπω σε λέξεις και οι λέξεις να δίνουν την εικόνα που θα αφυπνίσει τον εσωτερικό κόσμο όσων με ακούν. Τώρα ετοιμάζω τα πρώτα μου singles που θα κυκλοφορήσουν αρχές του ’27 και είναι ο προάγγελος του πρώτου δίσκου που θα βγάλω και θα αντικρίσει τον κόσμο. Τον δικό μου, που ευελπιστώ να αγγίξει αρκετό κόσμο και να γίνει δικός μας
Ο Πάνος Δρακόπουλος είναι ποιητής, μουσικός
«Αυτή η παλλόμενη ποίηση με κέρδισε»
Βασίλης Καμππούρης»
Στην ποίηση μπήκα από πολύ μικρός ξαφνικά. Στην ουσία με έβαλε ο καθηγητής λογοτεχνίας που είχα στο Βαρβάκειο. Υστερα δέθηκα πολύ με την ποίηση των μπίτνικς. Στο πλαίσιο της μελέτης του είδους και της ταυτόχρονης χαράς του να ακούω και τελικά να παίζω το Rockenrol (το οποίο γράφω έτσι γιατί θέτω την ευρεία μουσική του ομπρέλα), αντιλήφθηκα πυρηνικά την έννοια του spoken word. Αυτό που έκαναν η Πάτι Σμιθ (1), η Αν Κλαρκ (2), η Λόρι Αντερσον (3) – ακόμα και ο Λου Ριντ –, είχε ήδη παρατηρηθεί από τις απαγγελίες του Τζακ Κέρουακ (4) υπό τους ήχους του τζαζ σαξοφώνου ενός Σόνι Στιτ (5) για παράδειγμα. Δηλαδή στο spoken word δεν μετράει μόνο το τι λέγεται, αλλά και το πώς λέγεται.

Οι παύσεις, η φωνή, ο βιωματικός και άμεσος χαρακτήρας, οι ήχοι υποβάθρου, ακόμα και οι καθημερινές εκφράσεις τοποθετημένες σε κατάλληλα σημεία, μπορούν να οδηγήσουν σε κλίμακα ανάτασης ή καταβύθισης το ακροατήριο. Μπορούν, επίσης, να το οδηγήσουν σε μονοπάτια έμπνευσης ή συνέμπνευσης με το πρόσωπο που είναι στο βάθρο απαγγελίας εκείνη τη στιγμή, ακόμα και διαλόγου. Αυτή η ζωντανή, παλλόμενη ποίηση, μόνιμα μεταβαλλόμενη και εκτιθέμενη σε όλων των ειδών τις συνθήκες – δρόμου, σαλονιού, ταξιδιού, καταγωγίου ή αίθουσας τέχνης – με κέρδισε. Eχει την ελευθερία και την ειλικρίνεια του πεζοδρομίου, με το σκούρο μετάξι και το κρυστάλλινο ποτήρι μιας νύχτας σε κάποιο φουαγιέ, το spoken word – συνδυασμός που με ενδιαφέρει πολύ.
Ο Βασίλης Καμπούρης είναι ποιητής, μουσικός, περφόρμερ













