Η Ευρώπη ερωτοτροπεί ξανά με τους δαίμονές της
Demonstrators occupy the base of the July Column at Place de Bastille during the fifth Saturday of demonstrations against the high cost of living, joined by marches against police violence and violence against children, in Paris, France, November 14, 2026. REUTERS/Benoit Tessier TPX IMAGES OF THE DAY
Στην ισλαμική παράδοση, ο Μαχντί είναι η μορφή που αναμένεται να αποκαταστήσει τη δικαιοσύνη. Στη σημερινή Ευρώπη, η αναζήτηση ενός σωτήρα θα ήταν ομολογία πολιτικής παραίτησης. Μια ήπειρος που οικοδόμησε τη δημοκρατική της ταυτότητα πάνω στα ερείπια δύο παγκόσμιων πολέμων οφείλει να αντιμετωπίσει τα αδιέξοδά της χωρίς μεσσίες.
Η Γαλλία παραμένει στο επίκεντρο μιας ανησυχητικής συγκυρίας. Κοινωνική δυσφορία, επεισόδια στους δρόμους, πολιτική αστάθεια και οικονομική πίεση διαβρώνουν την εμπιστοσύνη προς το κράτος.
Αυτή την κρίση επέλεξε τις προάλλες να σχολιάσει ο Ντόναλντ Τραμπ, προειδοποιώντας ότι το Παρίσι θα γίνει «μουσουλμανική πόλη», υποστηρίζοντας ότι η χώρα έπρεπε να έχει κλείσει τα σύνορά της.
Ο Εμανουέλ Μακρόν είχε αντιδράσει οργισμένα, καταγγέλλοντας ξένους ηγέτες που εκμεταλλεύονται τα γαλλικά γεγονότα για δικό τους πολιτικό όφελος και επικρίνοντας τη χειραγώγηση της πληροφόρησης.
Η αιχμή προς τον αμερικανό πρόεδρο ήταν ευδιάκριτη, με τη διαφωνία για το μεταναστευτικό να μετατρέπεται σε αντιπαράθεση για τα όρια της εξωτερικής πολιτικής παρέμβασης.
Έχει καταγραφεί η δημόσια υποστήριξη του Τραμπ προς τη Μαρίν Λε Πεν και αποκτά ξεχωριστό βάρος πριν από τις προεδρικές εκλογές του 2027.
Ανασύρει επίσης στη μνήμη την πρωτοβουλία τού, σήμερα «αποδιοπομπαίου» και, άλλοτε στενού συμβούλου του Τραμπ, Στιβ Μπάνον που το 2018 επιχείρησε να δικτυώσει ευρωπαϊκά ακραία κόμματα, προσφέροντάς τους πολιτική και επικοινωνιακή συνδρομή.
Μια στρατηγική που συνδύαζε την αντιμεταναστευτική ρητορική με την αμφισβήτηση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και την υπόσχεση ανάκτησης της εθνικής κυριαρχίας. Το εγχείρημα δεν απέκτησε την προσδοκώμενη ισχύ ενώ, παράλληλα, δεν έχει τεκμηριωθεί ότι οι σημερινές παρεμβάσεις αποτελούν εφαρμογή ενός ενιαίου σχεδίου.
Υπάρχει, ωστόσο, μια ευκρινής πολιτική συνέχεια, με τον Τραμπ να προβάλλει επιχειρήματα τα οποία ο Μπάνον προσδοκούσε να μετατρέψει σε πανευρωπαϊκό ρεύμα.
Το ουσιαστικό στην περίπτωση αυτή δεν είναι μια ατεκμηρίωτη συνωμοσία, αλλά η κανονικοποίηση μιας ρητορικής που διχάζει τις κοινωνίες και αποδίδει σύνθετες κρίσεις σε βολικούς εχθρούς. Και εδώ ανακύπτει η μνήμη του Μεσοπολέμου.
Αν και οι ιστορικές συνθήκες δεν ταυτίζονται, η απογοήτευση από τους θεσμούς, η οικονομική αγωνία και η προσμονή ενός αποφασιστικού ηγέτη υπήρξαν τότε εύφορο έδαφος για αυταρχικές λύσεις. Η σύγκριση αξίζει ως προειδοποίηση, όχι ως εύκολη εξίσωση.
Η ευρωπαϊκή απάντηση παραμένει ανεπαρκής όσο η πολιτική εξαντλείται σε δημοσιονομικές υποδείξεις. Πέρα από αξιόπιστα δημόσια οικονομικά, η Γαλλία χρειάζεται επενδύσεις, λειτουργικές υπηρεσίες, ασφάλεια και κοινωνική προοπτική.
Χωρίς αυτά, η αγανάκτηση γίνεται διαθέσιμη σε όποιον υπόσχεται απλές εξηγήσεις και γρήγορη λύτρωση. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν ιδρύθηκε για να είναι μόνο επιτηρήτρια προϋπολογισμών. Θεμελιώδεις στόχοι της ήσαν η ειρήνη και η συνεργασία.
Σαφώς και η απάντηση δεν μπορεί να είναι ούτε η περιφρόνηση των πολιτών που φοβούνται ούτε η υιοθέτηση των συνθημάτων των άκρων. Απαιτούνται σοβαρή μεταναστευτική πολιτική, προστασία των ελευθεριών και έλεγχος της πολιτικής χρηματοδότησης. Κυρίως, όμως, απαιτείται η Ευρώπη να μιλά με τη δική της φωνή απέναντι στους συμμάχους της ακόμη και όταν η διαφωνία έχει πολιτικό κόστος.
Η Ευρώπη δεν χρειάζεται να περιμένει τον Μαχντί της. Οφείλει να υπερασπιστεί τη δημοκρατία με έργα, όχι διακηρύξεις και διαχείριση εντυπώσεων.
Αλλιώς, όσοι κυβερνούν θα έχουν παραδώσει αμαχητί το πολιτικό πεδίο σε εκείνους που εμπορεύονται τον φόβο – και, βέβαια, δεν θα δικαιούνται να δηλώνουν έκπληκτοι για το αποτέλεσμα.
Ο Γιώργος Κακλίκης είναι πρέσβης επί τιμή, ειδικός σύμβουλος του ΕΛΙΑΜΕΠ














