Η φαρμακοποιός του Πολυτεχνείου, Μέλπω Λεκατσά, σε μια συγκλονιστική συνέντευξη στο tanea.gr
Μας μιλά για την εξέγερση, τα κρατητήρια της ΕΑΤ-ΕΣΑ, τα βασανιστήρια, τη «σωτηρία» που ήρθε μέσα από μερικά περιτυλίγματα σοκολάτας αλλά και τη συνάντηση, δεκαετίες μετά, με τους βασανιστές της
«Νιώθω σπασμούς σ’ όλο μου το σώμα. Είμαι τρομερά αδύναμη. Τα πόδια μου είναι σε τραγικά χάλια. Μελανιασμένα, δεν με κρατούν ούτε να φτάσω μέχρι τις τουαλέτες. Επειδή κουράστηκαν να με σέρνουν μου έδωσαν ένα σκουριασμένο τενεκεδάκι να εξυπηρετούμαι μόνη μου. Πονάω παντού και κυρίως στο κεφάλι. Τ’ αυτιά μου βουίζουν. Σχεδόν δεν ακούω. Συγκριτικά αυτό είναι πλεονέκτημα για να μην τρελαίνομαι από τα ουρλιαχτά του πόνου και της απελπισίας που με ζώνουν. Χθες έδερναν αλύπητα τον Σπύρο τον Γεωργάτο. Αδύναμη να πράξω οτιδήποτε. Παρακαλούσα τον Θεό να του δίνει κουράγιο»
…έγραφε η Μέλπω Λεκατσά, η φαρμακοποιός του Πολυτεχνείου μέσα στα κρατητήρια της Ελληνικής Στρατιωτικής Αστυνομίας (ΕΑΤ-ΕΣΑ), σε μερικά περιτυλίγματα από σοκολάτα. Για να μη ξεχάσει, για να μη βυθιστεί στην άβυσσο του μυαλού της και στο σκοτάδι των σκληρών βασανιστηρίων, για να μη χάσει την ψυχή της.
Σήμερα μιλά στο tanea.gr για εκείνες τις στιγμές που προηγήθηκαν της 17ης Νοέμβρη, για τη μοιραία νύχτα που οι θυσίες έγιναν ιστορία και το άρμα μάχης έριξε την πύλη του Πολυτεχνείου, για τον Εθνικό ύμνο που ήχησε από το ραδιόφωνο που είχαν στήσει οι Κυρλάκης και Σάλιβαν, για τη σύλληψή της και τις οδυνηρές ημέρες που ακολούθησαν. Στιγμές που έχει συγκρατήσει με κάθε λεπτομέρεια γιατί, όπως λέει με τη φωνή της να λυγίζει, όσο και να θέλεις δεν μπορέσεις να ξεχάσεις…
«Θα σου φανεί παράξενο, αλλά παρότι έχουν περάσει 53 χρόνια είναι σαν μία κινηματογραφική ταινία που καρέ-καρέ έχει καταγραφεί και δεν έχει αλλοιωθεί ούτε ένα λεπτό από εκείνες τις στιγμές. Ήταν πολύ μεγάλο το διάστημα της κράτησής μου. Ήταν η απόλυτη απομόνωση, η απόλυτη φρίκη. Αυτοί οι άνθρωποι εφάρμοζαν τη μέθοδο του κιμά. Έλεγαν θα σε λιανίσω μέχρι να σε λιώσω, δεν τους ενδιέφερε τίποτα. Δεν είχαν την έννοια της ανθρώπινης ύπαρξης, της αξιοπρέπειας. Έτσι τους είχαν εκπαιδεύσει τους ΕΣΑτζήδες. Όμως τίποτα δεν είναι υπεράνω της προσωπικότητας των ανθρώπων. Δηλαδή, εκπαιδεύσαν πολλούς, τρεις ήταν αυτοί που έγιναν τα τέρατα των τεράτων.
-Εσείς τους συναντήσατε στο «δρόμο» σας αυτούς τους τρεις που αναφέρετε, κατά την κράτησή σας;
Δεν θέλω να θυμάμαι, πραγματικά. Αυτό είναι ένα κομμάτι που θέλησα πάρα πολύ να το δουλέψω μέσα μου γιατί μεγάλωσα παιδιά και δεν ήθελα να τα βαρύνω. Ούτε κι είναι κάτι που μπορείς να το…(διαχειριστείς). Ξεπερνάει την απλή διήγηση. Είναι σαν να έχεις ένα μαχαίρι μέσα σου και να γυρίζει στο στομάχι σου. Είναι αδύνατο να το θυμάσαι και να το θεωρείς απλώς ένα γεγονός.»
«Δεν γεννιέσαι ήρωας, όμως οι συνθήκες σε κάνουν»
-Μιλήστε μας για εκείνη τη μοιραία νύχτα…
«Από το μεσημέρι της Παρασκευής είχε αρχίσει να διαφαίνεται -και μέσα από κάποιες πληροφορίες που έπαιρνε η Συντονιστική Επιτροπή- ότι τα πράγματα θα σκληρύνουν. Ήμασταν προετοιμασμένοι ότι κάτι θα συμβεί, αλλά σε καμία περίπτωση δεν είχε περάσει από το μυαλό μας ότι θα ζήσουμε αυτό που έγινε το βράδυ της Παρασκευής. Πιστεύαμε ότι θα μπουν μέσα στο Πολυτεχνείο οι αστυνομικοί μαζί με τον στρατό να διαλύσουν την κατάληψη.
Εγώ προσωπικά με άλλους περίπου 30 συναδέλφους από την ιατρική φτιάξαμε ένα ιατρείο για να μην βρεθούμε απροετοίμαστοι. Είχαμε όλα τα απαραίτητα που εμείς θεωρούσαμε. Κάτι για τα μάτια από τα δακρυγόνα, έναν τραυματισμό, μια λιποθυμία. Ποτέ δεν σκεφτήκαμε ότι θα έρχονται άνθρωποι ημιθανείς, ότι θα πνιγούμε στο αίμα. Ότι θα χρειαστούμε φορεία.
Επίσης όλοι οι φοιτητές είχαμε φροντίσει να βάλουμε τάβλες, αλουμίνιο, λαμαρίνες οτιδήποτε μπορούσαμε να βρούμε από υλικό για να κλείσουμε τα κάγκελα του Πολυτεχνείου και είχαμε πει ότι θα τα πλησιάζουμε με μεγάλη προσοχή γιατί φοβόμασταν μήπως μ’ ένα γκλοπ μας σπάσουν το κεφάλι. Δεν φανταζόμασταν ελεύθερους σκοπευτές στις ταράτσες. Αυτό το κακό που έγινε μετά καθώς συνέρρεε ο κόσμος, με τον ραδιοφωνικό σταθμό που ξεσήκωσε όλες τις γειτονιές, μαθητές, εργάτες.
-Υπήρξε στιγμή που να διστάσατε, που να σκεφτήκατε ότι θέλετε να φύγετε, πριν να φτάσουμε στα γεγονότα της 17ης Νοέμβρη;
Όλοι ζούσαμε με το φόβο, γιατί είχαν προηγηθεί τα γεγονότα της Νομικής τον Φεβρουάριο της ίδιας χρονιάς με τις διαδηλώσεις των φοιτητών για την προάσπιση των ακαδημαϊκών ελευθεριών και του πανεπιστημιακού άσυλου. Εκεί μας κόψανε το νερό και δεν υπήρχαν τρόφιμα. Εκεί ήμασταν τελείως απροετοίμαστοι.
Φοβόμασταν λοιπόν. Πολύ φοβόμασταν. Ο φόβος παιδιά είναι ένα υγιές συναίσθημα του ανθρώπου αλλά για κάποιο λόγο, δεν γεννιέσαι ήρωας όμως οι συνθήκες σε κάνουν. Γίνεται άρση του φόβου. Νιώθεις ότι δεν υφίσταται για σένα αυτό το συναίσθημα. Η ιδέα του αγώνα είναι μεγαλύτερη. Εγώ εκείνη τη στιγμή έλεγα και του Σολωμού τους στίχους για το μικρό Αλωνάκι. Ένιωθα ότι ήμουν Μεσολογγίτισσα που αγωνιζόμουν για την πατρίδα, για την ελευθερία μου, δεν αισθάνθηκα τον φόβο γι’ αυτό και δεν έφυγα.»
«Κι απ’ όπου χαράζει ως όπου βυθά, τα μάτια μου δεν είδαν τόπον ενδοξότερον από τούτο το αλωνάκι»
Η φράση ανήκει στο ημιτελές ποιητικό έργο «Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι» (Σχεδίασμα Α’) του Διονυσίου Σολωμού.
Η σύλληψη, οι βασανισμοί και τα περιτυλίγματα της σοκολάτας
-Πότε φτάνουμε στη σύλληψή σας;
Εμένα ξεκίνησαν να με αναζητούν στις 8 Μαΐου (μετά τα γεγονότα της Νομικής). Πήγαν σπίτι μου, κλείδωσαν τους γονείς μου και περίμεναν να πάω. Όμως κατάλαβα ότι κάτι συμβαίνει γιατί είχα ειδοποιηθεί ότι συνέλαβαν άλλους φοιτητές. Τελικά με πιάσανε παραμονές Χριστουγέννων του 1973 και βγήκα από τη φυλακή στις 13 Απριλίου του 1974. Έμεινα μέσα τον περισσότερο καιρό. Όλοι είχαμε το ίδιο «μενού» βασανιστηρίων. Την ορθοστασία, τα χαστούκια, τις κλωτσιές τη φάλαγγα. Το να σε χτυπάνε με ηλεκτροφόρα καλώδια, προσβολές και φρασεολόγια που δεν περιγράφεται.
Έκανα όμως το εξής…Στο μυαλό μου κρατούσα ένα ημερολόγιο τυπικό, για να περνούν οι μέρες και να ξέρω που βρίσκομαι. Πήγαινα στην ανάκριση συγκρατούσα την ημερομηνία που έβλεπα, έβγαινα έξω στο φως από το κελί μου που είχε ένα φεγγίτη και προσπαθούσα να μην χάσω το μυαλό μου, να μην χάσω τις ημερομηνίες και κυρίως να βγω ζωντανή. Δεν είχα καμία βεβαιότητα ότι μπορεί να μην μας σκοτώσουν.
-Πώς έφτασαν στα χέρια σας αυτά τα πολύτιμα, όπως αποδείχθηκε, περιτυλίγματα της σοκολάτας;
Τα κελιά μας ήταν μόλις επτά στον αριθμό και μικρά σαν κουτιά ψυγείου, σαν ένα κοτέτσι μικρό, με πάρα πολύ κρύο. Ο Γενάρης του ’74 ήταν από τις πιο κρύες εποχές της Αθήνας, χιόνισε κιόλας. Θυμάμαι ότι έβλεπα το χιόνι να πέφτει από το φεγγίτη και τα πουλάκια που χτυπούσαν να μπουν μέσα να ζεσταθούν και έλεγα… “Πω πω εσείς είστε πιο τυχερά από εμένα, είστε ελεύθερα… και λιποθύμησα. Έκανα έναν πυρετό 38,5 και με πήγαν στο αναρρωτήριο. Εκεί ο ΩΡΛ, έδωσε εντολή να μου φέρουν μια Κόκα Κόλα και τρεις σοκολάτες. Τότε κράτησα τα περιτυλίγματα, βρήκα κι ένα χαρτί πεταμένο μέσα στην τουαλέτα και έγραφα στην άκρη, στα περιθώρια. Μαζί με μισή σελίδα από ένα κομμάτι χαρτί που μου είχε δώσει ο ανακριτής και μου λέει… “Άκουσε, μέχρι τη Δευτέρα θα τα πεις όλα”. Αυτά είναι, αλλά είναι σημαντικά γιατί δεν υπάρχει γραπτό μνημείο από τα ΕΑΤ-ΕΣΑ.
-Τι σημειώνατε σε αυτά;
Ήταν ένα ημερολόγιο σκωπτικό θα το έλεγα. Δεν μπορούσα να γράψω πολλά πράγματα, γιατί στην περίπτωση που τα βρίσκανε δεν θα είχες καμία πιθανότητα (να ζήσεις). Εγώ τα έβαζα στον πάτο της μπότας μου, το μοναδικό μποτάκι που είχαμε χωρίς κορδόνια, γιατί φοβόντουσαν μην πάρουμε τα κορδόνια και αυτοκτονήσουμε. Έγραφα λοιπόν ότι πήγα στην ανάκριση, ότι άκουσα φωνές από δίπλα, έλεγα… «Κρατήσου Μέλπω, η μαμά σου σε περιμένει, η αδερφή σου. Ποτέ δεν αισθανόμουν μοναξιά, γράφω.
«Η στιγμή που συνάντησα τους βασανιστές μου – Δεν θα τους συγχωρήσω ποτέ!»
Τα χρόνια περνούν…Η Μέλπω Λεκατσά κάνει οικογένεια, δύο υπέροχες κόρες ακτιβίστριες μας λέει, γίνεται σπουδαία φαρμακοποιός. Και κάπου εκεί, σ’ ένα παιχνίδι της μοίρας, συναντά τον δεσμοφύλακα που τη βασάνιζε…
«Στη ζωή μου συνάντησα μετά, τα ΕΑΤ-ΕΣΑ, δύο φορές. Έναν ταγματάρχη που έκανε τις ανακρίσεις, τον συνάντησα την ώρα που ψώνιζε στη λαϊκή. Ένα πειθήνιο ανθρωπάκι που κουβαλούσε τις τσάντες της γυναίκας του και ο δεύτερος ήρθε σε μια διανυκτέρευση στο φαρμακείο μου να πάρει ένα σιρόπι για το παιδί του. Ήταν ένας από τους βασανιστές μου, στρατιώτης ΕΣΑτζης. Όταν μπήκε μέσα ταράχτηκα αμέσως μόλις τον είδα, το κατάλαβε και μου λέει «Με θυμάσαι;» «Ναι», του λέω, «Πολύ καλά σε θυμάμαι».
Μου λέει «Ξέρεις, είμαι ένας πολύ καλός άνθρωπος, έχω αλλάξει». Εγώ όμως δεν θέλω ούτε συγνώμες ούτε τίποτα. Όταν είχα πέσει κάτω λιπόθυμη τον παρακαλούσα και του έλεγα «Άφησέ με λίγο, δεν αντέχω άλλο». Και ήταν σαν να του έλεγα «χτύπα με παραπάνω». Γιατί να τον συγχωρέσω; Δεν συγχωρώ κανέναν. Έχει πεθάνει ένας Μουστακλής. Έχουν καταστραφεί άνθρωποι, η υγεία τους. Έχει πεθάνει τόσος κόσμος. Δεν συγχωρώ, όχι. Αυτό δεν θα το κάνω ποτέ. Όσο ζω δεν θα τους συγχωρέσω.
-Μετά απ’ όλα όσα ζήσατε, όλη σας τη διαδρομή, ποια είναι η συμβουλή της μάνας που θα θέλατε ν’ αφήσετε στα παιδιά σας και σε όλα τα νέα παιδιά;
Η συμβουλή μου είναι ότι ο άνθρωπος γεννήθηκε για να ζει ελεύθερος και να ζει μέσα σε μία δημοκρατία. Μπορεί η δημοκρατία να μην είναι πάντα ιδανική, αλλά είναι δημοκρατία. Δεν έχει καμία σχέση με μία δικτατορία. Δεν έχει καμία σχέση με τον φασισμό και τον νεοναζισμό.
-Κι αν είχατε τη δυνατότητα, με όλες τις γνώσεις που αποκτήσατε, την εμπειρία και τη σοφία της ζωής, να μιλήσετε στον νεότερό σας εαυτό, όταν αυτός βρισκόταν μέσα στα κρατητήρια της ΕΑΤ ΕΣΑ, τι θα του λέγατε;
Ότι και πάλι εκεί θα ήμουν. Δεν πρόκειται ποτέ να πάψω να θέλω να είμαι στην πρώτη γραμμή του αγώνα. Είναι στο DNA μας αυτό.»











