Η τουρκική NAVTEX

Σημαντική εξέλιξη για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου αποτελεί ο απόπλους του γαλλικής σημαίας ερευνητικού πλοίου «Abeille Marengo», το οποίο αναχώρησε στις 18.26 της 10ης Νοεμβρίου 2026 από το Ηράκλειο, με κατεύθυνση τη θαλάσσια περιοχή νοτιοανατολικά της Κάσου και της Καρπάθου, για έρευνες στο πλαίσιο του Great Sea Interconnector (GSI).

Το πλοίο έχει ναυλωθεί από τη Nexans, ανάδοχο του έργου. Θα πραγματοποιήσει γεωφυσικές και γεωτεχνικές έρευνες και χαρτογράφηση του βυθού, ώστε να προσδιοριστεί η ασφαλής όδευση του υποθαλάσσιου καλωδίου. Δεν πρόκειται ακόμη για εργασίες πόντισης. Προηγούνται δοκιμές βαθμονόμησης του εξοπλισμού.

Η Ελλάδα είχε εκδώσει τη NAVTEX HA15-1411/26, ενώ η Κυπριακή Δημοκρατία εξέδωσε τη NAVTEX 345/26 για το κυπριακό τμήμα της διαδρομής. Η Τουρκία, όμως, προχώρησε το βράδυ της 10ης Νοεμβρίου στην έκδοση της NAVTEX FA76-1127/26.

Με αυτήν υποστηρίζει ότι οι έρευνες θα διεξαχθούν σε περιοχή της τουρκικής υφαλοκρηπίδας, όπως αυτή δηλώθηκε μονομερώς στον ΟΗΕ το 2020, και ότι οι εργασίες έχουν «συντονιστεί» με τις τουρκικές Αρχές και πραγματοποιούνται με τη «συγκατάθεσή» τους. Η Αθήνα απάντησε λίγο μετά τα μεσάνυχτα με την ελληνική αντι-NAVTEX NAVWARN 1441/26, που εξέπεμψε ο σταθμός Ηρακλείου. Χαρακτηρίζει την τουρκική αναγγελία προϊόν μη εξουσιοδοτημένου σταθμού, άκυρη και στερούμενη οποιασδήποτε ισχύος. Επισημαίνει ότι σημαντικό τμήμα των γραμμών ερευνών βρίσκεται εντός ελληνικής ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδας, ότι ο σταθμός Ηρακλείου είναι ο αρμόδιος για την περιοχή και ότι παραμένει σε ισχύ η αρχική ελληνική NAVTEX. Παραπέμπει, μάλιστα, στις ελληνικές άδειες εργασιών που έχουν χορηγηθεί στις 7-6-2024, 11-2-2026 και 6-11-2026.

Η Αθήνα διευκρινίζει ότι αίτημα αδειοδότησης υποβλήθηκε μόνο στην Ελλάδα και στην Κύπρο. Η γαλλική ρηματική διακοίνωση προς Τουρκία και Αίγυπτο ήταν ενημέρωση και όχι αίτημα συναίνεσης ή αναγνώριση δικαιοδοσίας. Η δε επιλογή της Αγκυρας να επικαλείται «συγκατάθεση», ενώ δεν της ζητήθηκε άδεια, επιχειρεί να εμφανίσει ως δεδομένη μια αρμοδιότητα που η Ελλάδα απορρίπτει.

Το κρίσιμο τεστ μεταφέρεται πλέον στη θάλασσα. Οι NAVTEX είναι ναυτιλιακές αναγγελίες· δεν θεμελιώνουν από μόνες τους κυριαρχία ή δικαιώματα επί υφαλοκρηπίδας ούτε νομιμοποιούν μονομερείς αξιώσεις. Η τουρκική πρακτική συνιστά απόπειρα «έρπουσας δικαιοδοσίας» (creeping jurisdiction), δηλ. σταδιακή προβολή και κανονικοποίηση διεκδικήσεων μέσω επαναλαμβανόμενων ενεργειών. Το ζητούμενο είναι οι έρευνες να συνεχιστούν απρόσκοπτα, βάσει των αδειών Ελλάδας και Κύπρου, χωρίς να δημιουργηθεί προηγούμενο αποδοχής τουρκικού δικαιώματος έγκρισης.

Η υπόθεση του GSI αφορά την ελευθερία νόμιμων ερευνών και την υπεράσπιση των δικαιωμάτων της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο και γι’ αυτό είναι τόσο σημαντική.

Ο Δημήτρης Σταθακόπουλος είναι δρ Παντείου Πανεπιστημίου, διεθνολόγος – οθωμανολόγος