Φροντιστήριο της ΕΛ.ΑΣ. στα ΚΑΠΗ – Ηλικιωμένοι «στα θρανία» για τηλεφωνικές απάτες και κλοπές

Λίγα λεπτά πριν από τις 12 χθες το μεσημέρι, οι θαμώνες Γ’ ΚΑΠΗ Παλαιού Φαλήρου περνούσαν το αργόσυρτο πρωινό τους με τον συνήθη τρόπο: παίζοντας τάβλι και χαρτιά, κάνοντας μαθήματα αγγλικών, ακούγοντας μουσική από ένα φορητό ραδιοφωνάκι, πίνοντας καφέ και συζητώντας.

Η χθεσινή μέρα, όμως, ήταν ξεχωριστή. Και αυτό, διότι στελέχη του Τμήματος Εγκλημάτων κατά Ιδιοκτησίας της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος της ΕΛ.ΑΣ. βρέθηκαν στον χώρο, με σκοπό, και σε συνεργασία με τον Δήμο Παλαιού Φαλήρου, να ενημερώσουν τους παρευρισκόμενους, σχετικά με συνήθεις πρακτικές και μέτρα προφύλαξης απέναντι στις τηλεφωνικές απάτες και τις κλοπές

Από επιτήδειους που παριστάνουν τους λογιστές, τους υπαλλήλους του ΔΕΔΔΗΕ και του ΟΤΕ ή ακόμα και τους αστυνομικούς, μέχρι κλέφτες που χτυπούν κουδούνια για να «ψαρέψουν» άδεια σπίτια και χρησιμοποιούν ειδικά εργαλεία διάρρηξης, οι περίπου 40 ηλικιωμένοι στην ήσυχη γειτονιά στα νότια προάστια άκουσαν και είδαν πραγματικές περιπτώσεις που έχει χειριστεί η αστυνομία.

Τα στελέχη της έστησαν έναν υπολογιστή και ένα προτζέκτορα και έπειτα ξεκίνησαν την παρουσίαση. «Δεν μας τρομάζει τίποτα, δεν μας αγχώνει τίποτα. Ηρθαμε εδώ να σας τα πούμε, να φύγετε από εδώ και να είστε σίγουροι. Αν από αύριο ακούσω για κάποιον από εσάς ότι έπεσε θύμα θα στεναχωρηθώ», είπε ένας από τους αστυνομικούς του «ελληνικού FBI».

Τα κρίσιμα 15” κι η τεχνητή νοημοσύνη

Στο πλαίσιο ενημέρωσης για τις τηλεφωνικές απάτες, παρουσιάστηκαν ηχητικές συνομιλίες που έχει πιάσει ο «κοριός» των Αρχών, έπειτα από νόμιμη επισύνδεση, από πραγματικές περιπτώσεις εξαπάτησης.

«Τα πρώτα 15 δευτερόλεπτα της κλήσης είναι τα πιο κρίσιμα. Εκεί μας παίρνουν τον έλεγχο», επεσήμαναν οι ομιλητές. Ανάμεσα στις περιπτώσεις που ακούστηκαν στην παρουσίαση υπήρχαν και διάφορα… περίεργα. Οπως, για παράδειγμα, οι απατεώνες που λένε πως είναι από την ΑΑΔΕ και πως ένα drone που πετάει πάνω από το σπίτι μπορεί να εντοπίσει μη δηλωμένα χρήματα ή ότι υπάρχει κίνδυνος να λιώσουν τα κοσμήματα από ραδιενέργεια. Ιστορίες που μπορεί να ακούγονται αστείες, είναι όμως πέρα για πέρα αληθινές.

Οι πρακτικές των επιτήδειων εξελίσσονται διαρκώς. Οπως εξήγησαν οι αστυνομικοί, παρατηρούνται υποθέσεις όπου η πρώτη τηλεφωνική κρούση θα είναι επιτηδευμένα φανερή ως απάτη. Επειτα, ο δεύτερος απατεώνας θα καλέσει παριστάνοντας τον αστυνομικό που έμαθε για την – υποτιθέμενη – πρώτη απόπειρα απάτης. Σε άλλες περιπτώσεις, «παγιδεύονται» και τα δύο τηλέφωνα των θυμάτων· δηλαδή οι κακοποιοί καλούν τόσο στο σταθερό όσο και στο κινητό, με σκοπό το θύμα να μην έχει μέσο να επικοινωνήσει με οικεία του πρόσωπα και να επιβεβαιώσει τα όσα του λένε – όπως π.χ. το ότι ο γιος ή η εγγονή χρωστάει χρήματα ή είχε κάποιο ατύχημα.

Στο παραπάνω συμβάλλει ιδιαίτερα και η εξέλιξη της τεχνολογίας. Αυτός είναι και ο λόγος που κατά τη διάρκεια της παρουσίασης έγινε ειδική αναφορά στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης. Μπορεί για έναν άνθρωπο 70 ή 80 ετών να είναι δύσκολο να καταλάβει την έννοια του ChatGPT, ωστόσο τα στελέχη της ΕΛ.ΑΣ. εξήγησαν ότι δεν είναι δύσκολο οι διάφοροι απατεώνες να μιμηθούν στο τηλέφωνο τη φωνή συγγενικών του προσώπων.

Πώς το κάνουν αυτό; Παίρνοντας ηχητικά αποσπάσματα από βίντεο που μπορεί να ανέβασε η οικογένεια ενός ηλικιωμένου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και χρησιμοποιώντας τα για να «θολώσουν τα νερά» στο τηλέφωνο. «Εάν μας καλέσουν από αριθμό που δεν ξέρουμε και πουν ότι είναι ο γιος μας ή η κόρη μας κλείνουμε το τηλέφωνο και παίρνουμε στον πραγματικό αριθμό για να το επιβεβαιώσουμε», ήταν η σαφής οδηγία.

«Χρυσαφικά σε αλουμινόχαρτο» και πρόληψη

Σε κάθε περίπτωση αυτό που οι αστυνομικοί συμβούλεψαν τους παππούδες και τις γιαγιάδες στο κοινό τους ήταν απλό: όσο και να ταραχθούν από μια κλήση, να κλείνουν άμεσα το τηλέφωνο, όταν καταλαβαίνουν κάτι «περίεργο» στην επικοινωνία και έπειτα να καλούν τα παιδιά, τα εγγόνια ή άλλο συγγενικό πρόσωπο. «Δεν θα σας ζητήσει κανείς να βάλετε χρυσαφικά σε αλουμινόχαρτο. Δεν είναι φυσιολογικό», είπαν οι αστυνομικοί προς το κοινό τους, επισημαίνοντας, όμως, ότι τα στατιστικά δείχνουν πως οι περιπτώσεις που όντως – κυρίως ηλικιωμένοι – πείθονται είναι πολλές. Επειτα, τους προέτρεψαν να ενημερώνουν το τοπικό αστυνομικό τμήμα για τον αριθμό που τους κάλεσε.

Οι θαμώνες του ΚΑΠΗ άκουγαν με προσοχή τις συμβουλές και συμμετείχαν με ερωτήσεις και προσωπικές ιστορίες. Ολοι έχουν στον κύκλο τους μια σχετική περίπτωση. «Η παρουσίαση ήταν πάρα πολύ καλή και κατατοπιστική και ειδικά για ανθρώπους που δεν έχουν καμία προπαιδεία ή σχέση· ήταν και αρκετά επεξηγηματική» είπε στα «ΝΕΑ» ο Γιώργος Γεωργιάδης.

Αξίζει να σημειωθεί ότι έχει υπάρξει νομοθετική πρωτοβουλία, ώστε οι τηλεφωνικές – και ηλεκτρονικές – απάτες να μετατραπούν σε κακούργημα, ανεξαρτήτως από την οικονομική ζημία.

Πέρα από τις τηλεφωνικές απάτες, η παρουσίαση στο ΚΑΠΗ του Παλαιού Φαλήρου αναφέρθηκε και στις κλοπές, και δη στις κλοπές σε σπίτια. «Μια βασική πρακτική είναι να χτυπούν τα κουδούνια, για να δουν εάν κάποιος είναι σπίτι ή όχι», είπαν οι αστυνομικοί, συμβουλεύοντας τους παρευρισκόμενους να είναι ιδιαίτερα παρατηρητικοί, διότι πολλές φορές από τους κλέφτες μπορεί να πέσουν εργαλεία ή άλλα αντικείμενα.

Η βασική συμβουλή, όμως, έχει να κάνει με την πρόληψη. «Δεν βάζουμε μέσα στο σπίτι ανθρώπους που δεν γνωρίζουμε. Και δεν χρειάζεται να ξέρει κανείς – όσο κοντινός και αν είναι – το τι έχετε μέσα στο σπίτι και σε ποιο σημείο». Τα στελέχη της ΔΑΟΕ πρόσθεσαν ότι 9 στις 10 φορές τα πράγματα αφαιρούνται από τις ντουλάπες στην κρεβατοκάμαρα. «Κρατήστε μόνο τα απαραίτητα και όχι μεγάλα χρηματικά ποσά στο σπίτι».