Βουτιά στον πλούσιο κόσμο του Αριστομένη Προβελέγγιου

Το Ελληνικό Ινστιτούτο Αρχιτεκτονικής παρουσιάζει μια έκθεση αφιερωμένη στο πολυσχιδές έργο και τη ριζοσπαστική δράση του Αριστομένη Προβελέγγιου (1914-1999), στον χώρο που δημιούργησε ο ίδιος ο μοντερνιστής αρχιτέκτονας, την οικία Σπητέρη (σημερινό Atelier Οδού Κυκλάδων) στην Κυψέλη.

Οι επιμελητές της έκθεσης «Αριστομένης Προβελέγγιος: Ο αρχιτέκτων ως υπνοβάτης» Θεοδώρα Αλεξανδρή, Διονύσης Σοτοβίκης, Παναγιώτης Τουρνικιώτης, σε συνεργασία με το Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών ΕΜΠ και την Εθνική Πινακοθήκη – Μουσείο Αλέξανδρου Σούτσου, επιχειρούν να αναδείξουν την προσωπικότητα του αρχιτέκτονα, ζωγράφου, ποιητή, πολεοδόμου και ενεργού πολίτη Αρη Προβελέγγιου, για την οποία γράφει στο «Νσυν» ο Π. Τουρνικιώτης.

Ο Αριστομένης Προβελέγγιος σπούδασε αρχιτεκτονική στην Αθήνα και πολεοδομία στο Παρίσι, αλλά πέρα από αυτά ήταν μια πολυσχιδής προσωπικότητα με πλούσιο έργο σε πολλούς τομείς, αφήνοντας διαχρονική σφραγίδα που είναι σήμερα ακόμα ζωντανή και επίκαιρη.

Πολιτικά ενεργός και μάχιμος από τα νιάτα, άφησε πλούσιο ζωγραφικό έργο, μεγάλο μέρος του οποίου έχει δωρηθεί στην Εθνική Πινακοθήκη. Υπήρξε ποιητής και συγγραφέας δοκιμίων για την αρχιτεκτονική, την πόλη και το τοπίο, και ταυτόχρονα αρχιτέκτονας / πολεοδόμος.

Συμφοιτητής με τον Κανδύλη και τον Δοξιάδη, ταξίδεψε στο Παρίσι με το μυθικό «Ματαρόα», υπότροφος της γαλλικής κυβέρνησης, και συνεργάστηκε με τον Le Corbusier. Το αρχιτεκτονικό έργο του, στο Παρίσι και στην Αθήνα, φέρει τη σφραγίδα της εποχής του, στα χνάρια του Le Corbusier.

Ταξίδεψε άλλωστε στο Παρίσι, το 1965, στην ταφή του «δασκάλου» στην αυλή του Λούβρου, για να αποθέσει χώμα από την Ακρόπολη, πλάι στον Malraux, εκ μέρους των αρχιτεκτόνων της Ελλάδας.

Στην Αθήνα, τη δεκαετία του 1960, κίνησε γη και ουρανό για να ανοίξει ο αρχιτεκτονικός διάλογος και το δημόσιο ενδιαφέρον στην αρχιτεκτονική και την πόλη, προεδρεύοντας στον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων και οργανώνοντας μεγάλα συνέδρια.

Στη δικτατορία επέστρεψε στο Παρίσι και δίδαξε, ενώ στο τέλος, πάλι στην Αθήνα, γνώρισε μεγάλη αναγνώριση και ανακηρύχθηκε επίτιμος διδάκτορας της Σχολής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ.

Ολα τα παραπάνω σκιαγραφούν μια εξαιρετική και πολυσύνθετη προσωπικότητα, που θα μπορούσε να είναι πρότυπο για τη σύγχρονη εποχή και τη σύγχρονη δημιουργία.

Ξεκινώντας από αυτή την προσέγγιση, σχεδιάσαμε μια έκθεση για τον Προβελέγγιο που συγκεντρώνει αδημοσίευτα ή ελάχιστα γνωστά τεκμήρια του έργου και του βίου σε μια φυσική και πολυμεσική εγκατάσταση στο ατελιέ της οδού Κυκλάδων στην Κυψέλη.

Η στρατηγική της έκθεσης και του βιβλίου που τη συνοδεύει φιλοδοξεί να αναδείξει τον άνθρωπο μέσα στο έργο του με θραύσματα που συντελούν ως ψηφίδες σε ένα ελλιπές ψηφιδωτό. Η δυνατότητα να ωφεληθούμε από τη συνεργασία με τον ανιψιό του, αρχιτέκτονα Γιώργο Προβελέγγιο, μας επιτρέπει την πρόσβαση σε τεκμήρια που είχαν παραμείνει ως τώρα στην αφάνεια, και η συνεργασία με την Εθνική Πινακοθήκη φέρνει ξανά στο φως το ζωγραφικό έργο του.

Εξίσου σημαντική ήταν η επιλογή να οργανωθεί η έκθεση στο εργαστήριο της Ιωάννας Σπητέρη στην Κυψέλη, στο οποίο εγκατέστησε ο Προβελέγγιος τον προσωπικό του χώρο εργασίας και δημιουργίας, όταν έφυγε το ζεύγος Σπητέρη από την Αθήνα.

Το κτίριο του ατελιέ είναι ένα μικρό κομψοτέχνημα κορμπιζιανής έμπνευσης, στο απαύγασμα των χρυσών τομών, και έχει αποκατασταθεί στην αφετηριακή μορφή του με πρωτοποριακή παρέμβαση.

Απογυμνωμένο από μεταγενέστερες επεμβάσεις, επιτρέπει την αφή με την ίδια υλική μορφή που εγκατέστησε ο Προβελέγγιος και άρα αποτελεί το πεδίο μιας απροσδόκητης εγκατάστασης.

Ο Παναγιώτης Τουρνικιώτης είναι πρόεδρος του Ελληνικού Ινστιτούτου Αρχιτεκτονικής, ομότιμος καθηγητής ΕΜΠ

Info: «Αριστομένης Προβελέγγιος: Ο αρχιτέκτων ως υπνοβάτης», εγκαίνια 20 Νοεμβρίου στο Atelier Οδού Κυκλάδων (Κυκλάδων 8, Κυψέλη)