Η ΑΙ αντιγράφει αλλά δεν πληρώνει

Κατακόρυφη κλιμάκωση των αμφισβητήσεων και ηθικών προβληματισμών έχει πυροδοτήσει η αλματώδης εξάπλωση της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης (Generative ΑΙ) και στον χώρο της μουσικής και των οπτικοακουστικών τεχνών.

Την ώρα που ραγδαία αναπτυσσόμενες εταιρείες τεχνολογίας υπόσχονται μια νέα εποχή απεριόριστης παραγωγικότητας, δημιουργοί, σκηνοθέτες και κάτοχοι πνευματικών δικαιωμάτων βιώνουν μια συστηματική οικειοποίηση του έργου τους.

Το ζήτημα της προστασίας της ανθρώπινης τέχνης απέναντι στην αλγοριθμική παραγωγή καθίσταται πλέον επιτακτικό και η πορεία αυτής της σύγκρουσης αποτυπώνεται από τις δικαστικές αίθουσες στην Καλιφόρνια μέχρι τις δηλώσεις απογοήτευσης κορυφαίων καλλιτεχνών.

Μία από τις πιο πρόσφατες νομικές υποθέσεις η οποία βρίσκεται στην καρδιά αυτής της αντιπαράθεσης είναι αυτή κατά της εταιρείας τεχνητής νοημοσύνης Anthropic – την εταιρεία που ανέπτυξε το δημοφιλές chatbot Claude.

Οι διαχειριστές της μουσικής και της εικόνας του Ελβις Πρίσλεϊ – εταιρείες, μεταξύ των οποίων η Authentic Brands Group, η Raleigh Music Publishing, η Raleigh Music Publishing και φυσικά πρόσωπα – κατέθεσαν αγωγή στο Περιφερειακό Δικαστήριο των ΗΠΑ για τη Βόρεια Περιφέρεια της Καλιφόρνιας.

Η αγωγή υποστηρίζει ότι η Anthropic χρησιμοποίησε και εκπαίδευσε τα μοντέλα της σε 274 τραγούδια του «Βασιλιά» της ροκ εν ρολ, συμπεριλαμβανομένων εμβληματικών επιτυχιών όπως τα «Can’ t Help Falling in Love», «All Shook Up», «Return To Sender» και «Α Little Less Conversation», χωρίς να πάρει καμία άδεια.

Οι ενάγοντες ζητούν αποζημίωση που υπερβαίνει τα 41 εκατομμύρια δολάρια (150.000 δολάρια ανά τραγούδι). Η νομική βάση στην οποία στηρίζονται είναι ότι η Anthropic παρέκαμψε τα μέτρα προστασίας της μουσικής, αφαιρώντας ή τροποποιώντας τις πληροφορίες διαχείρισης πνευματικών δικαιωμάτων.

Οι ενάγοντες επισημαίνουν ότι ακόμη και οι εκ των υστέρων μηχανισμοί προστασίας (guardrails) που τοποθέτησε η εταιρεία αποδείχθηκαν αναποτελεσματικοί, γεγονός που αποδεικνύει εσκεμμένη παραβίαση.

Παρ’ όλο που εταιρείες AI αντιμετωπίζουν ήδη αγωγές από δισκογραφικούς κολοσσούς (Sony, Universal, Warner) και τη RIAA (εμπορική οργάνωση που εκπροσωπεί τη μουσική βιομηχανία στις Ηνωμένες Πολιτείες), η συγκεκριμένη υπόθεση ξεχωρίζει, αφού πρόκειται από τις πρώτες σημαντικές προσφυγές που γίνονται απευθείας από τους κληρονόμους ενός καλλιτέχνη.

Η έκβασή της αναμένεται να διαμορφώσει ένα ευρύτερο δεδικασμένο για τα όρια χρήσης υφιστάμενων μουσικών καταλόγων.

Ο Ρομέν Γαβράς

Και αν όλα μπορούν να αντιγραφούν, τι απομένει τελικά από την ανθρώπινη δημιουργικότητα; Αυτό είναι το ερώτημα που θα καλούμαστε να απαντάμε όλο και πιο συχνά.

Με αυτό ήρθε αντιμέτωπος και ο Ρομέν Γαβράς, ο οποίος είδε το «Storm», τη χορογραφία που δημιούργησε με 66 χορευτές και γύρισε σε φιλμ 16 MM, να γίνεται viral μέσα από αμέτρητες αναπαραγωγές τεχνητής νοημοσύνης.

Από μία γάτα μέχρι τον Ιλον Μασκ και τον Κιμ Γιονγκ Ουν, η δουλειά του μετατράπηκε σε υλικό για ψηφιακές μιμήσεις.

Ο ίδιος τόνισε την απογοήτευσή του, την απουσία προστασίας των δημιουργών και τα όρια της τεχνητής νοημοσύνης.

Μάλιστα το πρώτο AI αντίγραφο του «Storm» έφτασε στον ελληνογάλλο σκηνοθέτη μέσω της κόρης του. Στην οθόνη, ένας σκύλος εκτελούσε τη χορογραφία που ο ίδιος είχε γυρίσει με 66 νεαρούς χορευτές, έπειτα από εβδομάδες προετοιμασίας.

Η πρώτη του αντίδραση ήταν να γελάσει. Σύντομα, όμως, ακολούθησαν δεκάδες άλλες εκδοχές: μωρά, πιγκουίνοι, γάτες, ηλικιωμένες γυναίκες, ακόμη και ο Χίτλερ.

Η ενόχλησή του δεν συνδέεται μόνο με το γεγονός ότι η δουλειά του αναπαράχθηκε χωρίς τη συμμετοχή του, αλλά κυρίως ότι η δημιουργική εργασία δεκάδων ανθρώπων, η κινηματογραφική προετοιμασία και η συλλογική προσπάθεια που απαιτήθηκαν για το αποτέλεσμα αντιμετωπίστηκαν ως ένα εύκολο ψηφιακό παιχνίδι.

«Ένα κομμάτι μου ήθελε να σταματήσω να κάνω ταινίες, να επιστρέψω στην Ελλάδα και να γίνω ελαιοπαραγωγός», είπε χαρακτηριστικά ο Ρομέν Γαβράς, περιγράφοντας την απογοήτευσή του.

Το 7,5 λεπτών «Storm» κυκλοφόρησε τον περασμένο Απρίλιο, στο πλαίσιο του πρότζεκτ Gener8ion, που δημιούργησε ο Γαβράς μαζί με τον Γάλλο μουσικό παραγωγό Surkin και πρωταγωνιστεί ο σουηδός ράπερ Yung Lean, ο οποίος υποδύεται τον ρόλο ενός βίαιου μαθητή σε βρετανικό οικοτροφείο του 2034.

Αυτό που χρειάστηκε εβδομάδες δουλειάς, δεκάδες ανθρώπους και μια ολόκληρη κινηματογραφική παραγωγή, η τεχνητή νοημοσύνη το μετέτρεψε σε κάτι που μπορεί να αντιγράψει ο καθένας μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.

Το μέλλον της μουσικής και της τέχνης βρίσκεται πλέον σε κομβικό σημείο. Η ισορροπία ανάμεσα στην τεχνολογική εξέλιξη και την προστασία της ανθρώπινης πνευματικής ιδιοκτησίας θα εξαρτηθεί από τις δικαστικές αποφάσεις στις μεγάλες αγωγές και τη θεσμοθέτηση αυστηρών κανόνων διαφάνειας και αδειοδότησης.