Οταν η «περικύκλωση» γίνεται άλλοθι

Στο Αιγαίο, το ζητούμενο για την Ελλάδα δεν είναι να απαντά με την ίδια ένταση στην ένταση. Είναι να δείχνει ότι διαθέτει στρατηγική, νομική συνέπεια και ισχύ. Η Άγκυρα επαναφέρει την αποστρατιωτικοποίηση, αμφισβητεί ελληνικές ενέργειες και παρουσιάζει τις συνεργασίες της Ελλάδας με την Κύπρο και το Ισραήλ ως «περικύκλωση». Ομως, μόνη της η επίκληση της τουρκικής ασφάλειας δεν δημιουργεί πρόσθετα δικαιώματα στο Αιγαίο.

Στο επίκεντρο βρίσκεται το καθεστώς των νησιών. Η Τουρκία επικαλείται τη Συνθήκη της Λωζάννης και τη Συνθήκη των Παρισίων του 1947 για περιορισμούς σε ορισμένα νησιά. Η ελληνική θέση είναι ότι τα καθεστώτα διαφέρουν ανά ομάδα νησιών, ότι η Τουρκία δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στη Συνθήκη των Παρισίων και ότι το περιβάλλον ασφάλειας, μαζί με το δικαίωμα αυτοάμυνας του άρθρου 51 του Χάρτη του ΟΗΕ, δεν μπορούν να αγνοηθούν.

Και, κυρίως, ότι μια διαφωνία για στρατιωτικές υποχρεώσεις αποκλείεται να μετατραπεί σε αμφισβήτηση κυριαρχίας. Αυτό πρέπει να εξηγεί συστηματικά η Αθήνα στο εξωτερικό. Χρειάζεται ένα μόνιμο, λιτό και κατανοητό νομικό φάκελο προς φίλες πρωτεύουσες και οργανισμούς, με τεκμηρίωση για τις συνθήκες κυριαρχίας, τα στρατιωτικά καθεστώτα, τις θαλάσσιες διαφορές και το casus belli. Κάθε τουρκική ανακοίνωση, χάρτης ή ενέργεια που αγγίζει την ελληνική κυριαρχία πρέπει να λαμβάνει τεκμηριωμένη απάντηση και αυτή να κοινοποιείται διεθνώς. Η θεωρία της «περικύκλωσης» δεν μπορεί να υποκαταστήσει το διεθνές δίκαιο.

Το casus belli του 1995 πρέπει να παραμένει διεθνοποιημένο. Η Ελλάδα οφείλει να ζητεί από εταίρους και συμμάχους να εξηγούν πώς συμβιβάζεται μια απειλή πολέμου με την αρχή της ειρηνικής επίλυσης των διαφορών και την απαγόρευση της απειλής ή χρήσης βίας. Παράλληλα, αεράμυνα, επιτήρηση, μη επανδρωμένα μέσα, ασφαλείς επικοινωνίες, προστασία κρίσιμων υποδομών, επάρκεια πυρομαχικών και ενίσχυση των νησιών συνιστούν επείγουσες προτεραιότητες. Η αποτρεπτική ισχύς πρέπει να είναι πραγματική και να προβάλλεται ως άμυνα και όχι ως επιθετικότητα. Οι σχέσεις με την Κύπρο, το Ισραήλ, την Αίγυπτο, τη Γαλλία και άλλους εταίρους χρειάζονται πρακτικό περιεχόμενο μέσα από ασκήσεις, θαλάσσια ασφάλεια, κυβερνοασφάλεια και προστασία ενεργειακών υποδομών. Ταυτόχρονα, η Αθήνα σκόπιμο είναι να εξηγεί ότι οι συνεργασίες αυτές δεν συγκροτούν αντιτουρκικό μέτωπο. Χρειάζεται επίσης ευρωπαϊκή προετοιμασία πριν από οποιαδήποτε κρίση, με συζήτηση για το άρθρο 42 παράγραφος 7 της Συνθήκης ΕΕ, διατήρηση προκαθορισμένων διαύλων επικοινωνίας και συντονισμό με το ΝΑΤΟ και τον ΟΗΕ.

Η Ελλάδα πρέπει να παραμένει έτοιμη για διεθνή δικαιοδοσία σε διαφορές οριοθέτησης, με σαφές αντικείμενο και αποδεκτή βάση, χωρίς να αναγνωρίζει κάθε μονομερή τουρκική αξίωση ως «διαφορά». Η αποστρατιωτικοποίηση δεν πρέπει να μετατρέπεται σε θεωρία «υπό όρους κυριαρχίας». Η ελληνική επιχειρηματολογία οφείλει να διακρίνει καθαρά την κυριαρχία, τα χωρικά ύδατα, την υφαλοκρηπίδα, την ΑΟΖ και το στρατιωτικό καθεστώς, με αναφορές στη Σύμβαση της Βιέννης και στον Χάρτη του ΟΗΕ.

Το τελικό μήνυμα πρέπει να είναι απλό αλλά σταθερό. Προς την Τουρκία: διάλογος ναι, αλλά όχι για διεθνώς κατοχυρωμένα κυριαρχικά δικαιώματα. Προς τους συμμάχους: η Ελλάδα δεν ζητεί εύνοια, αλλά εφαρμογή των ίδιων κανόνων για όλους. Γιατί στο Αιγαίο η ισχύς αποτρέπει τα τετελεσμένα, η διπλωματία αποτρέπει τη νομιμοποίησή τους και η νομική συνέπεια προστατεύει την αξιοπιστία της χώρας.

Ο Γιώργος Κακλίκης είναι πρέσβης επί τιμή, ειδικός σύμβουλος του ΕΛΙΑΜΕΠ