Εμποροπανηγύρεις στην εποχή της δικτύωσης

Οταν η συνεννόηση μεταξύ επιχειρήσεων είναι στιγμιαία, ποια η χρησιμότητα ενός προμεσαιωνικού θεσμού – της εμποροπανήγυρης; Οταν, αντί να προσκυνήσεις το χέρι του Αγίου Σπυρίδωνα, μπορείς να κανονίσεις να σου το προσκομίσει ο μητροπολίτης, γιατί να ξεβολεύεσαι τρέχοντας αλλού; Οταν μια βιντεοκλήση επιτρέπει σε ελληνίδα γιαγιά να θαυμάζει τα κατορθώματα της εγγονής της στην Αυστραλία, με μηδενικό κόστος, γιατί να συνωστίζεται η κόρη της σε αεροδρόμια προκειμένου να συμπέσει στην ίδια πόλη με συναδέλφους της;

Οι εμποροπανηγύρεις ήταν μοχλός ανάπτυξης στον πρώιμο Μεσαίωνα. Τότε η γιορτή του τοπικού Αγίου προσείλκυε εμπόρους που διακινούσαν εμπορεύματα ή υπηρεσίες που δεν ήταν αλλιώς διαθέσιμα. Με την ανάπτυξη των πόλεων εμφανίστηκαν τα πρώτα μόνιμα καταστήματα και άρχισε να περιορίζεται η σημασία του πανηγυριού. Αντί να περιμένεις πότε θα έλθει ο προμηθευτής, τον επισκεπτόσουν όποτε σε βόλευε.

Ο θεσμός των εκθέσεων επανήλθε με τη βιομηχανία. Οταν ποντάρεις σε οικονομίες κλίμακος, προσπαθείς να πολλαπλασιάσεις τους πελάτες. Η παγκοσμιοποίηση έφερε πλανητική φιλοδοξία. Το 1851 η «Μεγάλη Eκθεση των έργων της βιομηχανίας όλων των εθνών» στο Λονδίνο, η πρώτη παγκόσμια έκθεση, παρουσίαζε 100 χιλιάδες εκθέματα από όλο τον κόσμο.

Την επισκέφτηκαν 6 εκατομμύρια άτομα, μεταξύ των οποίων ο Μαρξ, ο Δαρβίνος και η βασίλισσα Βικτωρία (34 φορές). Τη δόξα της ζήλεψαν χώρες από όλες τις ηπείρους με δεκάδες εκθέσεις που ανταγωνίζονταν στον αριθμό εκθετών αλλά και σε εντυπωσιακά κτίσματα – ο Πύργος του Αϊφελ χτίστηκε για την Εκθεση του 1889. Ενώ προ του 1914 η έμφαση ήταν στη βιομηχανία (αλλά και στις αποικίες), στον Μεσοπόλεμο μετατοπίστηκε προς τα εθνικά επιτεύγματα – όπου τα συμμετέχοντα κράτη προσπαθούσαν να εντυπωσιάσουν μέσω εθνικών περιπτέρων.

Μεταπολεμικά, ο θεσμός (γνωστός πλέον ως Expo) οργανωνόταν γύρω από ένα κεντρικό θέμα που απασχολούσε τη διεθνή κοινότητα. Σύμφωνα με τον διεθνή οργανισμό που τις συντονίζει, μια Eκθεση «είναι μια παγκόσμια συγκέντρωση εθνών αφιερωμένη στην εξεύρεση λύσεων σε πιεστικές προκλήσεις της εποχής μας, προσφέροντας ένα ταξίδι μέσα σε ένα παγκόσμιο θέμα μέσα από συναρπαστικές και καθηλωτικές δραστηριότητες».

Eτσι, η Σεβίλλη το 1992 αναφερόταν στην «Εποχή των Ανακαλύψεων», ενώ η Οσάκα το 2025, στoν «Σχεδιασμό της μελλοντικής κοινωνίας για τις ζωές μας». Το Ριάντ το 2030 θα εστιάσει στην «Προνοητικότητα για το αύριο». Οι τουρίστες συρρέουν, όχι τόσο για τα εκθέματα, όσο για την πρωτοποριακή αρχιτεκτονική, αλλά και την αίσθηση συμμετοχής σε κάτι ξεχωριστό – αντιμετωπίζοντάς τις Εκθέσεις περισσότερο ως καταναλωτικό προϊόν, παρά ως παραγωγική δικτύωση.

Η Θεσσαλονίκη, αν και προικισμένη με Αγίους και Αγίες πρώτης διαλογής, επιδιώκει περιφερειακή εμβέλεια. Εχει εδραιωθεί στην Ελλάδα ως πομπός πολιτικών μηνυμάτων και ευκαιρία εσωτερικής επιβεβαίωσης για κάθε κομματικό χώρο ξεχωριστά.

Αν και παρακολουθεί τις διεθνείς εξελίξεις, παραμένει ερώτημα αν μπορεί να διαδραματίσει στην εποχή της δικτύωσης τον ρόλο που κάποτε είχε στην παραγωγή και το εμπόριο: η φυσική παρουσία επιτρέπει την οικοδόμηση βαθύτερης εμπιστοσύνης, ενώ οι τυχαίες συναντήσεις μπορούν να αποδώσουν απρόσμενα οφέλη. Τα πλεονεκτήματα αυτά αναδεικνύονται πιο εύκολα σε κλαδικές ή εξειδικευμένες εκθέσεις, ενώ η διακίνηση ιδεών αντιμετωπίζει ανταγωνισμό από θεσμούς όπως το Φόρουμ των Δελφών. Εκατό χρόνια μετά τα πρώτα εγκαίνια, η ΔΕΘ έχει κατοχυρώσει την παρουσία της στην πολιτική – και προσπαθεί να ανασχεδιάσει την σημασία της – τουλάχιστον στην οικονομία.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά