Σχεδόν αθόρυβα, μέσα στην καρδιά του καλοκαιριού και ενώ τα ακραία καιρικά φαινόμενα σαρώνουν την Ευρώπη, η Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία σταμάτησε να εκδίδει εβδομαδιαίες προγνώσεις. Η αλλαγή πέρασε σχεδόν απαρατήρητη, όμως στους κύκλους των μετεωρολόγων σήμανε συναγερμό. Ακολούθησαν καταγγελίες του συλλόγου εργαζομένων της ΕΜΥ για σοβαρή υποστελέχωση, αποψιλωμένες βάρδιες αλλά και σημαντική μείωση των ραδιοβολήσεων, των μετρήσεων της ανώτερης ατμόσφαιρας που αποτελούν βασικό εργαλείο για αξιόπιστες μετεωρολογικές προγνώσεις.
Η ΕΜΥ, ο επίσημος φορέας πρόγνωσης του καιρού στην Ελλάδα εδώ και 95 χρόνια, βρίσκεται αντιμέτωπη με κρίσιμα ερωτήματα για την επιχειρησιακή της επάρκεια. Η εύρυθμη λειτουργία της συνδέεται με ζωτικές έννοιες, όπως η ασφάλεια της αεροναυτιλίας, η πολιτική προστασία και κρίσιμοι τομείς της εθνικής οικονομίας.
Οπως επισημαίνεται σε ανακοίνωση του συλλόγου μετεωρολόγων υπαλλήλων της ΕΜΥ, η υπηρεσία λειτουργεί σήμερα με μόλις το 30% του προβλεπόμενου προσωπικού, με αποτέλεσμα «οι εργαζόμενοι να καλούνται να καλύψουν πολλαπλές ανάγκες και αρμοδιότητες». «Η παρούσα κατάσταση δημιουργεί πλέον πραγματικούς περιορισμούς στη λειτουργία της υπηρεσίας και στην ικανότητά της να επιτελεί πλήρως τον εθνικό της ρόλο», τονίζει ο σύλλογος.
«Η τελευταία πρόσληψη έγινε στην ΕΜΥ το 2006», λέει στα «ΝΕΑ» η Μαρία Καραλιά, πρόεδρος του συλλόγου μετεωρολόγων της ΕΜΥ. «Εχουν έρθει κάποιοι άνθρωποι μέσω κινητικότητας και έχουν φύγει πολλοί περισσότεροι. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα όχι μόνο την υποστελέχωση αλλά και τη γήρανση της υπηρεσίας.
Ο μέσος όρος ηλικίας είναι πολύ μεγάλος – στο επιχειρησιακό κομμάτι, δηλαδή στις βάρδιες και τα νυχτερινά, είναι 55 ετών – και ως το τέλος του έτους θα συνταξιοδοτηθούν κι άλλοι. Ετσι χάνονται η πολύτιμη γνώση και η εξειδίκευση, δεν υπάρχει νέα γενιά εργαζομένων για να παραλάβει και να συνεχίσει το έργο, ενώ απαιτείται σημαντικός χρόνος για την εκπαίδευση και την εξειδίκευση του νέου προσωπικού».
Σύμφωνα με πληροφορίες, η πρωινή βάρδια, που μέχρι πριν από λίγα χρόνια στελεχωνόταν από πέντε άτομα – ή έξι σε περιόδους ακραίων καιρικών φαινομένων – σήμερα λειτουργεί με μόλις τρεις μετεωρολόγους. Παράλληλα, εργαζόμενοι που είχαν προσληφθεί ως παρατηρητές καιρού απασχολούνται πλέον σε γραμματειακά ή άλλα διοικητικά καθήκοντα.
«Δεν είναι απλώς το δελτίο πρόγνωσης»
«Κι όμως η ΕΜΥ είναι μια κρίσιμη εθνική υποδομή, μια ιστορική υπηρεσία με πολλές αρμοδιότητες και διεθνείς υποχρεώσεις – δεν είναι απλώς το δελτίο πρόγνωσης που βλέπει ο κόσμος», επισημαίνει η Μαρία Καραλιά. «Εκπροσωπεί την Ελλάδα στον Παγκόσμιο Μετεωρολογικό Οργανισμό και μεταξύ άλλων έχει την ευθύνη για όλη την Ανατολική Μεσόγειο, μια περιοχή στρατηγικής σημασίας, από την Ιταλία ως τη Μαύρη Θάλασσα και την Κύπρο».
«Υπάρχει θέμα ασφαλούς λειτουργίας του συστήματος», σχολιάζει ο έμπειρος μετεωρολόγος Θοδωρής Κολυδάς, ο οποίος υπηρέτησε την ΕΜΥ επί 39 χρόνια έχοντας αναλάβει και επιτελικές θέσεις. «Παλαιότερα δύο άτομα ήταν αποκλειστικά επιφορτισμένα με την υποστήριξη της αεροναυτιλίας. Σήμερα είναι αμφίβολο αν μπορούν να διατεθούν».
Ο ίδιος επισημαίνει ως ιδιαίτερα κρίσιμη και τη μείωση των ραδιοβολήσεων, δηλαδή των μετρήσεων της ανώτερης ατμόσφαιρας, οι οποίες αποτελούν βασική πηγή δεδομένων για την πρόγνωση. Σύμφωνα με έμπειρους μετεωρολόγους, θα έπρεπε να πραγματοποιούνται έξι ημερησίως. Σήμερα γίνονται μόλις τρεις: μία στο Ελληνικό, μία στη Θεσσαλονίκη και μία στο Ηράκλειο. Το ετήσιο κόστος για την πλήρη κάλυψη των αναγκών ανέρχεται σε περίπου 360.000 έως 400.000 ευρώ, ενώ έχουν εγκριθεί περίπου 250.000 ευρώ.
Η υποστελέχωση συνδέεται με τη διακοπή των εβδομαδιαίων προγνώσεων. Πλέον, μέσω της ιστοσελίδας της ΕΜΥ, ο πολίτης παραπέμπεται στην παλαιά ιστοσελίδα προκειμένου να δει τα αυτόματα αποτελέσματα των αριθμητικών προγνωστικών μοντέλων.
Οπως εξηγούν οι ειδικοί, τα μοντέλα αυτά αποτελούν πολύτιμα επιστημονικά εργαλεία, όχι όμως πρόγνωση. Τα αποτελέσματά τους πρέπει να συγκριθούν, να αξιολογηθούν με βάση τις πραγματικές μετρήσεις της ατμόσφαιρας και τελικά να ερμηνευθούν από τον μετεωρολόγο.
«Σήμερα όλοι οι πολίτες έχουν πρόσβαση στα μεγάλα διεθνή προγνωστικά μοντέλα. Αυτό, όμως, δεν υποκαθιστά την επίσημη πρόγνωση της ΕΜΥ. Κάθε μοντέλο δίνει διαφορετικό αποτέλεσμα. Η δουλειά του μετεωρολόγου είναι να αξιολογήσει ποιο αποδίδει καλύτερα στις συγκεκριμένες συνθήκες και να συνθέσει μια αξιόπιστη πρόγνωση», σημειώνει ο Θοδωρής Κολυδάς. «Δεν είναι η μηχανή που κάνει την πρόγνωση. Είναι ο άνθρωπος που αξιολογεί τα δεδομένα».
«Αυτό που δεν υπάρχει είναι σωστή διαχείριση»
Ο ίδιος θέτει και το ζήτημα της διαχείρισης των διαθέσιμων πόρων. «Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι όλα αυτά συμβαίνουν επειδή δεν υπάρχουν χρήματα. Αυτό που δεν υπάρχει είναι σωστή διαχείριση». Σύμφωνα με τον ίδιο, η ΕΜΥ δικαιούται κάθε χρόνο περίπου 7 εκατ. ευρώ από το Eurocontrol για τη μετεωρολογική υποστήριξη της αεροναυτιλίας, όμως για να αξιοποιηθούν οι πόροι απαιτείται «προσωπικό και τεχνογνωσία, τα οποία δεν υπάρχουν, με αποτέλεσμα τα χρήματα να μην απορροφώνται», λέει.
Από την πλευρά της, η Μαρία Καραλιά θεωρεί πως δίνεται περισσότερο βάρος στο επιχειρησιακό κομμάτι, σε σχέση με τους άλλους τομείς ευθύνης της ΕΜΥ. «Πριν από λίγα χρόνια η κυβέρνηση είχε ανακοινώσει τη μετακίνηση της ΕΜΥ στο υπουργείο Κλιματικής Κρίσης. Από αυτό είχε φανεί ότι κατανοείται η ανάγκη να βρεθεί η ΕΜΥ στο επίκεντρο του εθνικού σχεδιασμού, κάτι που αποτελεί τάση και στο εξωτερικό και εξαιτίας της κλιματικής κρίσης. Η απόφαση όχι μόνο δεν υλοποιήθηκε αλλά ακυρώθηκε. Ουσιαστικά λειτουργούμε ως μια μονάδα του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας – στο οποίο υπάγεται η ΕΜΥ –, ενώ είναι ξεκάθαρο ότι για να επιτελέσει πλήρως τον ρόλο της η ΕΜΥ πρέπει να αποκτήσει διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια».
Πριν από λίγες ημέρες παρουσιάστηκαν εσωτερικά τα νέα υπερσύγχρονα ραντάρ που θα παραδοθούν εντός του έτους στην ΕΜΥ, ενώ το νέο δίκτυο που ετοιμάζεται θα καλύψει τα «τυφλά» σημεία της ελληνικής επικράτειας, αναβαθμίζοντας κατακόρυφα τα εργαλεία πρόγνωσης. Το ερώτημα είναι ποιος θα λειτουργεί και ποιος θα συντηρεί τα νέα συστήματα, αν δεν ενισχυθεί με προσωπικό η υπηρεσία. Και κυρίως, γιατί, παρά τις επανειλημμένες δημόσιες εκκλήσεις, η κατάσταση δείχνει να παραμένει αμετάβλητη;
