Μπορεί μια καλή σεζόν στις δημοπρασίες έργων τέχνης να φέρει την άνοιξη στην αγορά; Στον απόηχο της τελευταίας σειράς μεγάλων δημοπρασιών τέχνης του Μαΐου στη Νέα Υόρκη και της ιστορικής πώλησης από τον Sotheby’ s έργων μοντερνιστών αξίας 296,3 εκατ. στερλινών από τη συλλογή του δισεκατομμυριούχου με έδρα τις Μπαχάμες, Τζο Λιούις, στο Λονδίνο τον Ιούνιο, οι γνώστες της αγοράς έσπευσαν να αντλήσουν αισιόδοξα γενικά συμπεράσματα από αποτελέσματα που έμοιαζαν ενθαρρυντικά θετικά.
Στα προηγούμενα αποτελέσματα θα πρέπει να συμπεριλάβουμε τα 393,4 εκατ. στερλίνες που συγκέντρωσαν οι Sotheby’ s από τη διπλή καλοκαιρινή τους δημοπρασία μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης, το υψηλότερο συνολικό ποσό που έχει επιτευχθεί ποτέ σε μία μόνο βραδιά δημοπρασιών στην Ευρώπη. Και να θυμηθούμε ότι τον Μάιο, οι Sotheby’ s, Christie’ s και Phillips συγκέντρωσαν συνολικά 2,5 δισ. δολάρια από τις δημοπρασίες τους στη Νέα Υόρκη.
Το συγκεκριμένο ποσό δεν ήταν μόνο σχεδόν διπλάσιο από το 1,3 δισ. του Μαΐου της προηγούμενης χρονιάς, αλλά και η καλύτερη συνολική επίδοση των τριών οίκων στη Νέα Υόρκη από τον Νοέμβριο του 2022, όταν η πώληση της συλλογής του Πολ Αλεν από τον Christie’ s, ύψους 1,5 δισ. δολαρίων, είχε εκτοξεύσει το σύνολο στα 3,2 δισ.
«Βρισκόμαστε πραγματικά σε μια αντιστροφή τάσης», λέει ο Τιερί Ερμάν, επικεφαλής της γαλλικής βάσης δεδομένων Artprice μιλώντας στη διαδικτυακή έκδοση της εικαστικής επιθεώρησης The Art Newspaper. «Η αγορά τέχνης έχει επιστρέψει σε ένα σταθερά υγιές επίπεδο, χωρίς ανεξέλεγκτο ενθουσιασμό, κάτι που είναι λογικό σε αυτό το ταραγμένο οικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον».
Αυτή τη φορά, οι πιο θεαματικές τιμές επιτεύχθηκαν στη βραδινή δημοπρασία σύγχρονης τέχνης του Christie’ s, όπου 16 έργα – ορόσημα από τη συλλογή του Σ. Ι. Νιούχαουζ συγκέντρωσαν 630,8 εκατ. δολάρια, με κορυφαία τα 181,2 εκατ. για το «Αριθμός 7Α» (1948) του Τζάκσον Πόλοκ και τα 107,6 εκατ. για το γλυπτό «Δανάη» (1913) του Κονσταντίν Μπρανκούζι. Αλλα 98,4 εκατ. δολάρια αποδόθηκαν στο αφηρημένο έργο No. 15 (Δύο πράσινες και κόκκινη γραμμή) του Μάρκ Ρόθκο από την περιουσία της συλλέκτριας Αγκνες Γκαντ. Και τα τρία αποτέλεσαν ρεκόρ δημοπρασίας για τους καλλιτέχνες.
Κι ενώ αυτά συμβαίνουν στις δημοπρασίες, μεγάλες γκαλερί απολύουν εργαζομένους, σταματούν τη συνεργασία τους με καλλιτέχνες και παρουσιάζουν ολοένα και σημάδια συρρίκνωσης, καθώς τα λειτουργικά έξοδά τους έχουν εκτοξευθεί στα ύψη.
Και έτσι προκύπτει το ερώτημα: τι πραγματικά συμβαίνει;
Προφανώς διαμορφώνεται μια έντονη διάσταση ανάμεσα στις δημοπρασίες με πολύ ακριβά έργα τέχνης και την πραγματικότητα στις αίθουσες τέχνης με την αγορά να λειτουργεί ολοένα και περισσότερο με όρους χρηματιστηρίου. Η συσσώρευση πλούτου – και όχι η κατανάλωση – χαρακτηρίζει τους υπερπλούσιους, γεγονός που δεν έχει θετικό αντίκτυπο στην αγορά της τέχνης, η οποία σε καμία περίπτωση δεν έχει ενιαίο προφίλ, αλλά φέρει πολλά και διαφορετικά χαρακτηριστικά, αφήνοντας την αβεβαιότητα και την ανασφάλεια να κρατούν γερά τα ηνία.
Επιφύλαξη απέναντι στην «υπερσύγχρονη τέχνη»
Απογοητευτικά αναδείχθηκαν τα αποτελέσματα της διαδικτυακής δημοπρασίας 44 έργων από τη φημισμένη συλλογή σύγχρονης τέχνης των Ανίτα και Πότζου Ζάμπλουντοβιτς, καθώς περισσότερα από τα μισά έργα έμειναν απούλητα. Αν και οι εκτιμήσεις του οίκου Christie’ s που είχε την ευθύνη της διαδικασίας έκαναν λόγο για έσοδα έως 435.400 στερλίνες, ο τζίρος άγγιξε μόλις τις 95.377. Το αποτέλεσμα είναι μία ακόμη ένδειξη πως η αγορά είναι επιφυλακτική για έργα της λεγόμενης «υπερσύγχρονης» τέχνης, καθώς τα περισσότερα έργα ήταν δημιουργίες της περιόδου 2007-2014.
Η διαδικτυακή πώληση ακολούθησε τη βραδινή δημοπρασία της ίδιας συλλογής, η οποία απέφερε 15,5 εκατ. στερλίνες, απόδοση που οφείλεται στη διάθεση κορυφαίων έργων, μεταξύ αυτών και του «Κεφάλι – καθρέφτης» (1977) – φωτογραφία επάνω – του Φίλιπ Γκαστόν, το οποίο πωλήθηκε για σχεδόν 4 εκατ. στερλίνες, ποσό που αντιστοιχούσε περίπου στο ένα τέταρτο της συνολικής αξίας της δημοπρασίας. Η μεγάλη απόκλιση μεταξύ των δύο δημοπρασιών επιβεβαιώνει ότι η αγορά παραμένει ιδιαίτερα επιλεκτική, επιβραβεύοντας τα εμβληματικά έργα αλλά δείχνοντας σαφή κόπωση απέναντι σε μεγάλο μέρος της παραγωγής της προηγούμενης δεκαετίας.
Ρεκόρ 13,6 εκατ. στερλινών για τον Λαοκόοντα
Κάθε προσδοκία ξεπέρασε η τιμή πώλησης του Λαοκόοντα (φωτογραφία κάτω) της συλλογής Χάμιλτον, που είχαμε παρουσιάσει προ δεκαπενθημέρου από τη στήλη. Το ένα από τα μόλις τέσσερα σωζόμενα χάλκινα αντίγραφα σε φυσικό μέγεθος του περίφημου συμπλέγματος που απεικονίζει τον τρώα ιερέα που συνθλίβεται από θαλάσσια φίδια, καθώς προσπαθεί να προειδοποιήσει τους συμπατριώτες του να μη βάλουν εντός των τειχών τον Δούρειο Ιππο, πωλήθηκε στον οίκο δημοπρασιών Sotheby’s στο Λονδίνο έναντι 13,6 εκατ. στερλινών, υπερβαίνοντας κατά πολύ την αρχική εκτίμηση των 2-3 εκατ.
Το ποσό αυτό αποτελεί νέο παγκόσμιο ρεκόρ για νεοκλασικό γλυπτό σε δημοπρασία και για την απόκτησή του «κονταροχτυπήθηκαν» τέσσερις συλλέκτες. Νικητής αναδείχθηκε τελικά ένας νεοφώτιστος στην αγορά των Μεγάλων Δασκάλων. Να υπενθυμίσουμε ότι το ορειχάλκινο γλυπτό που αποδίδεται στον γάλλο γλύπτη Ογκίστ Ζαν – Μαρί Καρμπονό φιλοτεχνήθηκε το 1817 και συνδέεται με το εμβληματικό ελληνιστικής εποχής μαρμάρινο σύμπλεγμα του Λαοκόοντα και των γιων του που εκτίθεται στο Βατικανό.
