Κρίση προσανατολισμού στη Βρετανία

Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα του 2016 που έθεσε σε κίνηση την έξοδο της Βρετανίας από την Ευρωπαϊκή Ενωση, η χώρα έχει αλλάξει επτά πρωθυπουργούς. Το γεγονός από μόνο του αποτυπώνει μια περίοδο ασυνήθιστης πολιτικής αστάθειας για μια χώρα που επί δεκαετίες παρουσιαζόταν ως υπόδειγμα θεσμικής συνέχειας και κυβερνητικής σταθερότητας.

Η χθεσινή παραίτηση του Κιρ Στάρμερ αποτελεί το πιο πρόσφατο επεισόδιο μιας δεκαετίας κατά την οποία η βρετανική πολιτική φαίνεται να αναζητεί διαρκώς μια νέα ισορροπία.

Θα ήταν όμως λάθος να αποδοθεί αυτή η πορεία αποκλειστικά στο Brexit. Αναμφίβολα, το δημοψήφισμα αποκάλυψε βαθιές κοινωνικές και γεωγραφικές διαιρέσεις, ενώ η διαδικασία αποχώρησης από την ΕΕ κυριάρχησε στην πολιτική ζωή για χρόνια. Η σημερινή αβεβαιότητα συνδέεται και με ευρύτερες προκλήσεις: τη χαμηλή ανάπτυξη που ταλανίζει τη βρετανική οικονομία εδώ και καιρό, τη δυσκολία χρηματοδότησης του κοινωνικού κράτους, τις αυξανόμενες απαιτήσεις για αμυντικές δαπάνες σε ένα ολοένα πιο ασταθές διεθνές περιβάλλον.

Το 2024 οι Εργατικοί επέστρεψαν στην εξουσία υποσχόμενοι μια νέα αρχή. Η μεγάλη εκλογική τους νίκη και η άνετη κοινοβουλευτική πλειοψηφία δημιούργησαν την προσδοκία ότι η χώρα θα μπορούσε να αφήσει πίσω της την περίοδο των συνεχών κρίσεων. Ωστόσο, η φθορά της κυβέρνησης υπήρξε εντυπωσιακά γρήγορη. Ο Στάρμερ έχασε σημαντικό μέρος της κοινοβουλευτικής του ομάδας, ενώ η δημοτικότητά του υποχώρησε ταχύτερα από ό,τι ανέμεναν ακόμη και πολλοί επικριτές του.

Πώς εξηγείται αυτό;

Η ηγεσία βρέθηκε αντιμέτωπη με μια σειρά πολιτικών λαθών και μικρών αλλά διαδοχικών σκανδάλων που υπονόμευσαν την αξιοπιστία της. Κανένα από αυτά δεν ήταν από μόνο του καταστροφικό. Συνολικά όμως δημιούργησαν την αίσθηση μιας κυβέρνησης που δεν ανταποκρινόταν στις προσδοκίες που η ίδια είχε καλλιεργήσει.

Η συζήτηση μετατοπίζεται πλέον στον διάδοχο, ο οποίος κατά πάσα πιθανότητα θα είναι ο πρώην δήμαρχος του Μάντσεστερ Αντι Μπέρναμ.

Η πολιτική όμως δεν είναι μόνο ζήτημα προσώπων. Πράγματι, ο απερχόμενος πρωθυπουργός δεν υπήρξε ιδιαίτερα χαρισματικός ηγέτης. Το κρίσιμο όμως ερώτημα είναι τι διαφορετικό θα κάνει ο διάδοχός του.

Μέχρι στιγμής δεν διακρίνεται κάποιο ουσιαστικά νέο πολιτικό σχέδιο για την οικονομία, τις δημόσιες υπηρεσίες ή τη θέση της χώρας στον κόσμο.

Υπάρχει όμως και μια ευρύτερη διάσταση που αφορά τη συνοχή του ίδιου του Ηνωμένου Βασιλείου. Στη Σκωτία, η πολιτική φθορά της κυβέρνησης, και του σκωτσέζικου εργατικού κόμματος, δίνει ώθηση στις δυνάμεις που υποστηρίζουν την ανεξαρτησία. Στην Ουαλία οι μέρες κυριαρχίας των Εργατικών ανήκουν στο παρελθόν και νέες πολιτικές δυνάμεις αναζητούν μεγαλύτερη αυτονομία. Στη Βόρεια Ιρλανδία, τέλος, οι πολιτικές και συνταγματικές ισορροπίες παραμένουν εύθραυστες.

Οσο το πολιτικό κέντρο στο Λονδίνο δυσκολεύεται να προσφέρει ένα πειστικό όραμα για το μέλλον, τόσο οι φυγόκεντρες τάσεις θα ενισχύονται.

Δέκα χρόνια μετά το δημοψήφισμα, η Βρετανία αντιμετωπίζει μια βαθύτερη κρίση προσανατολισμού. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι ποιος θα είναι ο επόμενος πρωθυπουργός, αλλά αν υπάρχει ένα πειστικό σχέδιο που μπορεί να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των πολιτών και να απαντήσει στις προκλήσεις μιας χώρας που εξακολουθεί να αναζητεί τη θέση της σε έναν κόσμο που αλλάζει γρήγορα.

Αν αυτό δεν συμβεί, η άνοδος μιας πιο σκληρής και λαϊκιστικής Δεξιάς ίσως αποτελέσει το επόμενο κεφάλαιο μιας κρίσης που δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.

Ο Γιώργος Γιαννακόπουλος είναι αναπληρωτής καθηγητής Νεότερης Ιστορίας και επίκουρος κοσμήτορας, City St George’s, University of London