Γλυπτά από αδέσποτα υλικά

Για να μπούμε στον κόσμο του Νάρι Γουόρντ, καλεσμένου καλλιτέχνη του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ στο φετινό καλλιτεχνικό πρόγραμμα της Υδρας και ενός από τους πιο σημαντικούς και επιδραστικούς σύγχρονους γλύπτες, είναι χρήσιμο να ανατρέξουμε σε ένα ιστορικό γεγονός: την ομιλία του Χαϊλέ Σελασιέ στα Ηνωμένα Εθνη.

Η εμβληματική ομιλία του αυτοκράτορα της Αιθιοπίας Χαϊλέ Σελασιέ πραγματοποιήθηκε στις 4 Οκτωβρίου 1963, κατά τη διάρκεια της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ στη Νέα Υόρκη. Ο αφρικανός ηγέτης μίλησε για την απειλή των πυρηνικών όπλων, την ισότητα των εθνών, για δικαιώματα και αξιοπρέπεια. «Μέχρις ότου η φιλοσοφία που διατηρεί τη μία φυλή ανώτερη και την άλλη κατώτερη να θεωρηθεί τελικά και παντού, ως απαράδεκτη και ξεπερασμένη… μέχρι εκείνη την ημέρα, ο πόλεμος θα παραμείνει».

Η φράση του Χαϊλέ Σελασιέ «ξεκλειδώνει» τη site specific εγκατάσταση στην Υδρα «Until That Day» του τζαμαϊκανού, με βάση στη Νέα Υόρκη, καλλιτέχνη Νάρι Γουόρντ, o οποίος ξεχωρίζει με τις γλυπτικές εγκαταστάσεις του, φτιαγμένες από υλικά που βρίσκει και συλλέγει στη γειτονιά του (παιδικά καροτσάκια, καροτσάκια σουπερμάρκετ, μπουκάλια, πόρτες, τηλεοράσεις, ταμειακές μηχανές, κορδόνια παπουτσιών), δημιουργώντας αντιπαραθέσεις που προκαλούν τη σκέψη για συζητήσεις που αφορούν τη φυλή, τη φτώχεια και την κουλτούρα της κατανάλωσης.

Στον χώρο των Σφαγείων ο Νάρι Γουόρντ ανέταξε τα υλικά που εντόπισε στην επίσκεψή του στο νησί και τα αναδιαμόρφωσε, για να προσεγγίσει στοχαστικά την αφροελληνική κοινότητα, το ζήτημα της ταυτότητας και του αισθήματος του «ανήκειν»· με αποτέλεσμα μια σειρά με γλυπτικά έργα, και για την αποψινή βραδιά των εγκαινίων με προσθήκη μουσικής ρεμπέτικου με αφρικανικά αγγίγματα από τον τραγουδιστή Αγγελο Αγγέλου. Ο Νάρι Γουόρντ αντλεί έμπνευση από την ιστορική έκκληση του Σελασιέ για παγκόσμια αλληλεγγύη και συμπληρώνει με το «Until That Day», τη μακροχρόνια ενασχόλησή του με θέματα φυλής, μετανάστευσης και συλλογικής μνήμης.

Η μεγάλη σιδερένια άγκυρα που βρίσκεται έξω από το Ιστορικό Μουσείο της Υδρας τράβηξε την προσοχή του Γουόρντ, για να δημιουργήσει ένα ανάλογου σχήματος γλυπτό στο μπαλκόνι – εξώστη του χώρου του σφαγείου με μοβ και κόκκινο χρώμα, απ’ όπου τρέχει θαλασσινό νερό, για να αφηγηθεί την ιστορία μετακίνησης των αφρικανικών πληθυσμών προς την Ευρώπη. «Ο μετανάστης υπάρχει σε κάθε έθνος, τόσο ως μάρτυρας όσο και ως δημιουργός, κουβαλώντας μαζί του ιστορίες που συνδέουν τον έναν τόπο με τον άλλον. Οι ιστορίες τους μας υπενθυμίζουν ότι η μετανάστευση δεν αποτελεί εξαίρεση στην ανθρώπινη ιστορία, αλλά μία από τις παλαιότερες και πιο διαχρονικές αλήθειες. Μέχρι την ημέρα που η ανθρώπινη φύση τους θα είναι ολοκληρωτικά αναγνωρισμένη και αποδεκτή, οι φωνές, ο μόχθος και τα τραγούδια τους θα συνεχίσουν να διαμορφώνουν τον κόσμο», τονίζει ο Νάρι Γουόρντ.

Δύο σημαίες

Και για την περιπέτεια της μετανάστευσης μιλάνε οι δύο σημαίες του που κυματίζουν στην αρχή του μονοπατιού και στην οροφή του σφαγείου, τις οποίες έπλεξε από νήματα δικής του επινόησης, με βάση τις ασημένιες κουβέρτες διάσωσης. Και η υπερμεγέθης κατασκευή στον κεντρικό εσωτερικό χώρο παραπέμπει σε έναν ταξιδευτή φτιαγμένο από βαλίτσες μπλεγμένες με πυροσβεστικούς ιμάντες. Γύρω του τοποθετεί στους τοίχους σαν προειδοποιητικές πινακίδες λέξεις από την ιστορική ομιλία του Χαϊλέ Σελασιέ: «morality», «second class people», «first class people», «international». Ενώ ένας τηλεφωνικός θάλαμος στον εξωτερικό χώρο, στο μονοπάτι, καταλαμβάνεται από πυροσβεστικούς σωλήνες, κουβέρτες επιβίωσης, πέτρες, ελατήρια στρώματος, μπουκάλια, χαρτί. Ενα τραπέζι για ντόμινο από καμένο ξύλο λεύκας με κόκκινες, σαν αίμα, βούλες θα προσκαλεί τους επισκέπτες της ημέρας να αναλογιστούν παρά να παίξουν, για να περάσουν άσκοπα τον χρόνο τους.

Και στα μικρότερα κελιά τα ηχεία – ιδιοκατασκευές του Νάρι Γουόρντ θα αντηχούν το τραγούδι του Αγγελου Αγγέλου, μουσικό έργο, ύστερα από ανάθεση του καλλιτέχνη για το «Until That Day», εμπνευσμένο από την ιστορική ομιλία για «εκείνη την ημέρα». Το τραγούδι απόψε θα ακουστεί live στην περφόρμανς των εγκαινίων, με τον Αγγελο Αγγέλου ανεβασμένο στη στέγη του σφαγείου, να καλωσορίζει τους καλεσμένους του ΔΕΣΤΕ στην Υδρα σε συνεργασία με την κολεκτίβα Documatism και το εν εξελίξει συλλογικό έργο The AfroGreeks.