Ενα μεγάλο και ουσιαστικό κεφάλαιο για τις καβαφικές σπουδές κλείνει με τον θάνατο του Δημήτρη Δασκαλόπουλου. Ο ποιητής, κριτικός λογοτεχνίας και βιβλιογράφος, ο οποίος πέθανε το περασμένο Σάββατο σε ηλικία 87 ετών, υπήρξε σημαντικός μελετητής που αφιέρωσε σχεδόν μισό αιώνα στη χαρτογράφηση της ζωής και του έργου του Κ.Π. Καβάφη.
Η σχέση του με τον αλεξανδρινό ποιητή ξεκίνησε σχεδόν αθόρυβα τη δεκαετία του 1950. Ως μαθητής τότε, διάβασε για πρώτη φορά καβαφικά ποιήματα μέσα από την ανθολογία του Περάνθη. Καθοριστικός σταθμός ωστόσο στην εμπλοκή του με το έργο του μεγάλου Αλεξανδρινού αποδείχθηκε το 1978, όταν μετά από παρότρυνση του φίλου του Γ.Π. Σαββίδη και σε συνεργασία με τον Μάνο Χαριτάτο (συνιδρυτή του ΕΛΙΑ) πήρε τη σκυτάλη από την παλαιότερη βιβλιογραφία του Γ.Κ. Κατσίμπαλη.
Αυτό που αρχικά υπολογιζόταν ως μια εργασία λίγων ετών, μετατράπηκε σε μια μακροχρόνια δέσμευση. Το αποτέλεσμα ήταν ένας μνημειώδης τόμος 1.300 σελίδων που εκδόθηκε το 2003 από το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, αποτελώντας κορυφαίο έργο στη μελέτη των καβαφικών σπουδών. Ο Δ. Δασκαλόπουλος διερεύνησε σε βάθος τους λόγους για τους οποίους ο Κ.Π. Καβάφης παραμένει ένας οικουμενικός μοντέρνος ποιητής, με τη συμβολή της συζύγου του και συνοδοιπόρου του στη ζωή και τα γράμματα Μαρίας Στασινοπούλου.
Στις μελέτες του υπογράμμιζε με θαυμασμό πώς ο Καβάφης χρησιμοποιώντας μόλις 3.300 λέξεις στα 154 ποιήματα του «Κανόνα» του κατάφερε να μιλήσει για πανανθρώπινα θέματα. «Ο Καβάφης ανέτρεψε την κατεστημένη άποψη για τη σοβαρότητα και την υψηλή ηθική της εξουσίας», σημείωνε σχολιάζοντας την οξύτατη καβαφική ειρωνεία απέναντι στους πολιτικούς οπορτουνισμούς.
Μέσα από τη διεθνή του παρουσία τροφοδότησε με πολύτιμο υλικό πανεπιστήμια από τη Νότια Αμερική έως τη Ρωσία. Υπερασπίστηκε το καβαφικό σύμπαν, καθώς, όπως πίστευε, κάθε ποίημα του Κ.Π. Καβάφη κρύβει ένα «σενάριο», μια καθαρή ιστορία που ακουμπά το υπόστρωμα της ευρωπαϊκής παιδείας, επιτρέποντας στον ξένο αναγνώστη να οικειοποιηθεί τους στίχους του χωρίς να εγκλωβίζεται στη γλωσσική ιδιαιτερότητα. Διατηρώντας απόσταση από τη σεμνοτυφία με την οποία συχνά η κοινωνία αντιμετώπιζε τον Κ.Π. Καβάφη, ενέκυψε με σεβασμό και επιστημονική ψυχραιμία στο αρχείο του. Αναγνώριζε ότι η ομοφυλοφιλία του ποιητή έπαιξε ρόλο στην εξάπλωση της διεθνούς φήμης του (ελκύοντας δημιουργούς όπως ο Φόστερ ή ο Χόκνεϊ), αλλά τόνιζε, συμφωνώντας με τον μεταφραστή Ντάνιελ Μέντελσον, ότι η ποιητική του αξία ξεπερνά κάθε ταυτότητα. Παράλληλα, φώτισε το πώς η ταξική μετατόπιση της οικογένειας Καβάφη και η μετέπειτα μονότονη ζωή του ως υπαλλήλου στην Εταιρεία Υδρεύσεως μετατράπηκαν σε ποιητική ύλη, με τον ποιητή να φορά ιστορικά ή ψευδοϊστορικά προσωπεία για να εκφράσει τα πένθη και τις διαψεύσεις της ανθρώπινης ύπαρξης.
Πλούσιο έργο
Ο Δ. Δασκαλόπουλος γεννήθηκε στην Πάτρα το 1939 και σπούδασε Νομική στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Εργάστηκε στην Εθνική Τράπεζα (1962-1996), όπου διετέλεσε υπεύθυνος του Τμήματος Εκδόσεων και Ιστορικού Αρχείου της Τράπεζας, διευθυντής του περιοδικού «Εμείς, ο κόσμος της Εθνικής» και επικεφαλής του Τμήματος Δημοσίων Σχέσεων του ιδρύματος. Πολυγραφότατος και πολυβραβευμένος, μοιράστηκε τις επιφυλλίδες του και τα κριτικά του κείμενα επί έξι χρόνια με το αναγνωστικό κοινό των «ΝΕΩΝ» (1993-1999). Ανάμεσα στα έργα του – πέραν της «Βιβλιογραφίας Κ.Π. Καβάφη, 1886-2000» (εκδ. Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας) – ξεχωρίζουν «Ο βίος και το έργο του Κ.Π. Καβάφη» (σε συνεργασία με τη Μαρία Στασινοπούλου, εκδ. Μεταίχμιο) και οι μελέτες, όπως και η εργογραφία για τον Γιώργο Σεφέρη. Παράλληλα, σημαντική θέση στη διαδρομή του έχουν τόσο οι 11 ποιητικές του συλλογές, όσο και οι μελέτες και βιβλιογραφίες του για τον Οδυσσέα Ελύτη, τον Αγγελο Σικελιανό, τον Μανόλη Αναγνωστάκη και τον Αλέξανδρο Κοτζιά. Στην πραγματικότητα, οι βιβλιογραφίες που συνέταξε για τους προαναφερθέντες αποτελούν οδηγό εκ των ων ουκ άνευ για τη μελέτη τους.
Η κηδεία του θα γίνει αύριο στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών.
