Ο Νίκος Μουζέλης είναι μία από τις σημαντικότερες μορφές της ελληνικής διανόησης που συνδέθηκαν με την προσπάθεια ανανέωσης της Αριστεράς και της σοσιαλδημοκρατίας στη μεταπολιτευτική Ελλάδα. Κοινωνιολόγος με διεθνή αναγνώριση και με παρουσία στον δημόσιο διάλογο για τη δημοκρατία, το κράτος, τον εκσυγχρονισμό και τις προοπτικές της Κεντροαριστεράς σε μια εποχή μεγάλων πολιτικών και κοινωνικών μετασχηματισμών. Η σχέση του με τη σοσιαλδημοκρατία δεν είναι κομματική, είναι θεωρητική και πολιτική. Επιχειρεί να διαμορφώσει μια δημοκρατική και μεταρρυθμιστική εκδοχή της μακριά τόσο από τον κρατικό σοσιαλισμό όσο και από τον οικονομικό φιλελευθερισμό.
Διαβάζοντας κανείς το έργο του καταλαβαίνει πολύ καλύτερα τη δημόσια παρουσία του, τις πρωτοβουλίες που παίρνει, τη συμμετοχή του σε διάφορες συλλογικότητες. Εμπεδώνει ταυτόχρονα όσα αντιλαμβανόμαστε ως πολίτες για το πολιτικό σκέλος της σοσιαλδημοκρατίας, με πρώτο και κύριο ότι δεν υπάρχει μία και μοναδική εκδοχή της όπως δεν υπάρχει μία και μοναδική εκδοχή για τις μεγάλες πολιτικές οικογένειες που καταγράφονται στην πολιτική σκηνή του σύγχρονου κόσμου. Να με συγχωρήσουν οι σοσιαλδημοκράτες που υποστηρίζουν ότι η σοσιαλδημοκρατία είναι μία αλλά υπάρχει η σοσιαλδημοκρατία του Olof Palme, του Jeremy Corbyn ή του Barnie Sanders όπως και εκείνη του Tony Blair ή του Gerhard Schroder, η σοσιαλδημοκρατία που επιδιώκει τον μετασχηματισμό του καπιταλισμού μέσω ισχυρού κοινωνικού κράτους και εκείνη της διαχείρισής του μέσα στα όρια των αγορών.
Με ποια εκδοχή της σοσιαλδημοκρατίας άραγε συντάσσεται ο Νίκος Μουζέλης; Ποια θεμελιώνει θεωρητικά; Τι πρεσβεύει για τα μεγάλα διλήμματα που έκαναν τους σοσιαλδημοκράτες να κλίνουν άλλοτε προς τη χριστιανοδημοκρατία και άλλοτε προς την ανανεωτική Αριστερά; Τι γράφει για την κυριαρχία της αγοράς; Το κοινωνικό κράτος, τις κοινωνικές ανισότητες;
Για τον Νίκο Μουζέλη, ο ρόλος της σοσιαλδημοκρατίας δεν είναι να διαχειρίζεται τον καπιταλισμό, αλλά να διευρύνει τη δημοκρατία, να μειώνει τις κοινωνικές ανισότητες και να ενισχύει τη συλλογική αλληλεγγύη. Υποστηρίζει ότι η κυριαρχία της αγοράς και η αποδυνάμωση του κοινωνικού κράτους οδηγούν σε διεύρυνση των κοινωνικών ανισοτήτων, αποσύνθεση της κοινωνικής συνοχής και περιορισμό της ίδιας της δημοκρατίας. Αντιμετωπίζει με μεγάλη επιφύλαξη τη νεοφιλελεύθερη στροφή μεγάλου μέρους της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας, τη δεκαετία του 1990, θεωρώντας ότι η Κεντροαριστερά κινδυνεύει έτσι να απομακρυνθεί από τις ιστορικές της αξίες: την κοινωνική δικαιοσύνη, την αναδιανομή και την προστασία των ασθενέστερων κοινωνικών στρωμάτων.
Η κριτική στη δεξιά στροφή της σοσιαλδημοκρατίας συνδυάζεται αρμονικά με την κριτική του στις αυταρχικές μορφές σοσιαλισμού που κυριάρχησαν στον 20ό αιώνα. Για τον Μουζέλη, δεν υπάρχει σοσιαλισμός χωρίς δημοκρατία, πολιτικό πλουραλισμό και κοινωνία των πολιτών. Είναι αντίθετα θεμελιώδεις προϋποθέσεις κάθε προοδευτικού εγχειρήματος. Σε αυτό το πλαίσιο, αναρωτιέται κανείς τι τον διαχώριζε από τις αναζητήσεις της ευρωπαϊκής δημοκρατικής και ανανεωτικής Αριστεράς; Ενδεχομένως η μήτρα της: η κομμουνιστική αφετηρία με ό,τι αυτή κληροδοτούσε στον κρατισμό της Αριστεράς. Διαφοροποιείται από τις παραδοσιακές κρατικιστικές λογικές που χαρακτήρισαν την ελληνική Αριστερά και το μεταπολιτευτικό κράτος. Επικρίνει τον πελατειασμό, τον λαϊκισμό και την αναποτελεσματικότητα των κρατικών μηχανισμών, υποστηρίζοντας ότι η προοδευτική πολιτική δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στη διεύρυνση του κράτους, αλλά απαιτεί θεσμικό εκσυγχρονισμό, διοικητική αποτελεσματικότητα και ενίσχυση της κοινωνίας πολιτών. Σε αυτό το σημείο συνδέεται με την εκδοχή «κριτικής σοσιαλδημοκρατίας», που επιδιώκει να συνδυάσει τον κοινωνικό μετασχηματισμό με τη δημοκρατική μεταρρύθμιση και τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό.
Η Μαρία Ρεπούση είναι ιστορικός, διευθύντρια του Ινστιτούτου Νίκος Πουλαντζάς
