Πέφτουν οι μάσκες φέτος στην Μπιενάλε της Βενετίας. Και το κοινό «μυστικό» που κανείς δεν ήθελε να παραδεχτεί δημοσίως, αλλά όλοι γνώριζαν – η εμπορική διάσταση της μεγαλύτερης εικαστικής διοργάνωσης του κόσμου – έπαψε πλέον να ψιθυρίζεται.
Κανείς δεν θεωρεί πλέον ανεπιθύμητες τις συζητήσεις σχετικά με τις πωλήσεις έργων τέχνης, παρά το γεγονός ότι εξακολουθεί, επισήμως, η Μπιενάλε να αποτελεί έναν κρατικά επιχορηγούμενο θεσμό χωρίς εμπορικό χαρακτήρα.
Πρωτοφανής είναι ο αριθμός γκαλερί, οίκων δημοπρασιών και ιδιωτικών ιδρυμάτων που πωλούσαν ανοιχτά έργα στους συλλέκτες οι οποίοι κατέκλυσαν τη Βενετία για την προεπισκόπηση της έκθεσης. Προς αυτή την κατεύθυνση συνέβαλαν δύο κυρίως γεγονότα: πρώτον το ότι το 90% των καλλιτεχνών της κεντρικής έκθεσης είναι ζώντες. Και δεύτερον στο ότι εδώ και έναν χρόνο στην Ιταλία ο ΦΠΑ που αφορά στις αγοραπωλησίες έργων τέχνης έχει πέσει στο 5%, ποσοστό που αποτελεί το χαμηλότερο στην Ευρώπη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι εκείνο του οίκου δημοπρασιών Christie’s, ο οποίος για πρώτη φορά οργάνωσε ειδική έκθεση την προηγούμενη εβδομάδα στο γοτθικό παλάτσο Κα Ντάριο, με έργα που φέρουν υπογραφές από του Λουκά Κράναχ και του Τιτσιάνο έως του Εντουαρντ Μανέ και της Λουίζ Μπουρζουά και με τις τιμές να κυμαίνονται από 500.000 έως 50 εκατ. δολάρια.
Η είσοδος ήταν δυνατή μόνο κατόπιν πρόσκλησης, με τις περισσότερες να έχουν αποσταλεί στο πελατολόγιο του οίκου που είχε σπεύσει να δώσει το «παρών» στην πόλη όπου χτυπούσε παγκοσμίως η καρδιά της. Με τη δημόσια χρηματοδότηση να μειώνεται, οι γκαλερί και οι ιδιώτες συλλέκτες έχουν ενισχύσει τη στήριξή τους προς την Μπιενάλε την τελευταία δεκαετία, καλύπτοντας όχι μόνο τα έξοδα παραγωγής στα εθνικά περίπτερα και στις παράλληλες εκθέσεις, αλλά και των πολυδάπανων πάρτι. Τα έξοδα αυτά, όμως, πρέπει από κάπου να καλυφθούν και ο τρόπος δεν είναι άλλος από την πώληση έργων τέχνης.
Κι αν σε προηγούμενες διοργανώσεις η αγορά κινούνταν διακριτικά, φέτος υπήρξαμε αυτόπτες μάρτυρες στο ολοκαίνουργιο ίδρυμα του σχεδιαστή μόδας Ντρις βαν Νότεν όπου ρώσοι συλλέκτες ζητούσαν πληροφορίες για τη διαθεσιμότητα μίας σκακιέρας που με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης επιτρέπει σε δύο βραχίονες να στήσουν μια κανονική παρτίδα με τα μικρογλυπτά πιόνια της, έργο του γάλλου γλύπτη Ζοζέφ Αρζουμανόφ.
Την ίδια στιγμή σε επίσημες ανακοινώσεις αναδρομικών εκθέσεων υπήρχε αναφορά σχετικά με την πώληση έργων, ενώ στα πωλητήρια προσφέρονταν συχνά πολλαπλά γνωστών εικαστικών.
Η αυλαία της προεπισκόπησης της φετινής Μπιενάλε εν τέλει δεν χαρακτηρίζεται μόνο από τα επεισόδια μεταξύ ακτιβιστών και αστυνομίας και την απουσία βραβείων, αλλά και από την απενοχοποίηση σχετικά με τον εμπορικό χαρακτήρα της, διευκολύνοντας τις συναλλαγές κι αποκτώντας πλέον τον ρόλο ενός επιπλέον θεσμού που επιτρέπει σε εμπόρους και συλλέκτες να συναντηθούν και να συνδιαλλαγούν.
Κουνέλλης και Βολανάκης στη δημοπρασία του Vergos
Εργα από δύο διαφορετικές εποχές που φέρουν υπογραφές από δύο κορυφαίους στο είδος του ο καθένας και απευθύνονται σε συλλέκτες με εκ διαμέτρου αντίθετες προτιμήσεις θα «κονταροχτυπηθούν» στην επικείμενη δημοπρασία του οίκου Vergos. Ο λόγος για το «Λιμάνι» (φωτογραφία κάτω) του πλέον δημοφιλούς έλληνα θαλασσογράφου, Κωνσταντίνου Βολανάκη και για το έργο «Χωρίς τίτλο» (1988 – φωτογραφία επάνω) του σπουδαίου εκπροσώπου της Arte Povera, Γιάννη Κουνέλλη.
Οι δύο εικαστικές δημιουργίες έχουν την ίδια, υψηλότερη, εκτίμηση από τα 162 που θα δημοπρατηθούν στις 27 Μαΐου και η οποία κυμαίνεται μεταξύ 150.000 και 200.000 ευρώ. Ακολουθούν τρεις ελαιογραφίες: μία χωρίς τίτλο της Χρύσας (80.000-120.000 ευρώ), ο «Ποδηλάτης μεταμφιεσμένος σε τσολιά» του Γιάννη Τσαρούχη και «Το καραούλι» του Θόδωρου Βρυζάκη (60.000-80.000 ευρώ). Ιδιαίτερη θέση στη δημοπρασία κατέχει και η ενότητα της γλυπτικής και κεραμικής, με έργα σημαντικών ελλήνων δημιουργών όπως οι Κώστας Βαρώτσος, Σοφία Βάρη, Θεόδωρος Παπαγιάννης, Γιώργος Ζογγολόπουλος, Χρήστος Καπράλος, Αφροδίτη Λίτη.
Ο κατάλογος συμπληρώνεται από έργα κορυφαίων εκπροσώπων της νεοελληνικής τέχνης, όπως οι Θεόφιλος, Κωνσταντίνος Μαλέας, Σπύρος Βασιλείου, Γιάννης Μόραλης, Νίκος Εγγονόπουλος, Παύλος, Γιάννης Γαΐτης, Δημήτρης Μυταράς, Γιώργος Ρόρρης, Θανάσης Τσίγκος, Κώστας Τσόκλης, Μανώλης Χάρος, Σωτήρης Σόρογκας και Τζων Χριστοφόρου, συνθέτοντας ένα ευρύ και αντιπροσωπευτικό πανόραμα της νεοελληνικής καλλιτεχνικής παραγωγής.
Η δημοπρασία θα πραγματοποιηθεί στο Ιδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, όπου και θα εκτεθούν τα έργα την Κυριακή 24 Μαΐου (12:00-21:00), καθώς και τη Δευτέρα 25 και Τρίτη 26 Μαΐου (10:00-21:00). Η συμμετοχή στη δημοπρασία μπορεί να γίνει με φυσική παρουσία, «ζωντανά» διαδικτυακά, τηλεφωνικά και με γραπτή προσφορά. Ο πλήρης κατάλογος και πρακτικές πληροφορίες στην ιστοσελίδα www.vergosauctions.com
