«Ο όγδοος επιβάτης» ή «Ο επιβάτης του Διαστήματος»: αυτός ήταν ο υπότιτλος που είχε η θρυλική ταινία του Ρίντλεϊ Σκοτ «Άλιεν» (1979). Και αναφερόταν σε ένα ξενόμορφο πλάσμα που εισβάλλει στο αστρόπλοιο «Νοστρόμο» και τρομοκρατεί τους επτά επιβάτες του. Στην περίπτωση του κρουαζιερόπλοιου «MV Hondius» που μας απασχόλησε τις τελευταίες ημέρες, ο επιβάτης αυτός ήταν ο «ασθενής μηδέν», ένας 70χρονος ορνιθολόγος ονόματι Λέο Σίλπερουρντ από την Ολλανδία που μολύνθηκε από τον «ιό των Ανδεων» σε μια χωματερή κοντά στην Ουσουάια της Αργεντινής, όπου είχε πάει με τη γυναίκα του για να παρατηρήσουν το «καρακάρα του Δαρβίνου», για να μολύνει στη συνέχεια τόσο εκείνη όσο και άγνωστο αριθμό επιβατών.
Ο «εισβολέας» αυτός, γράφει ο ισπανός συγγραφέας Σαντιάγο Αλμπα Ρίκο στην El País, σημάδεψε με τρεις τρόπους την κρουαζιέρα. Πρώτον, μετέτρεψε τον απέραντο ωκεανό (τον γήινο τόπο που μοιάζει περισσότερο με το Σύμπαν) σε μια κλειστή ζώνη μεγέθους δακτυλήθρας. Δεύτερον, μετέτρεψε μια ανθρώπινη ομάδα 23 εθνικοτήτων σε έναν ομοιογενή και απειλητικό «άλλο». Τρίτον, μετέτρεψε μερικές δεκάδες πλούσιους (η συμμετοχή στην κρουαζιέρα κόστιζε από 8.000 ως 25.000 ευρώ το άτομο) σε «λαθρομετανάστες» από τη Νότια Σαχάρα, αυτό το είδος που δεν θέλουμε να βλέπουμε έξω από την πόρτα μας.
Αυτή η τελευταία παρατήρηση είναι και η πιο σημαντική, καθώς προσθέτει μια πολιτική διάσταση σε μια ιστορία που έχει πρωτευόντως υγειονομικό χαρακτήρα. Ο συγγραφέας θυμίζει ότι στο βιβλίο της «Καθαρότητα και κίνδυνος» (1966), η βρετανίδα ανθρωπολόγος Μέρι Ντάγκλας αναλύει τον τρόπο προσέγγισης του ακάθαρτου και μιαρού στους διάφορους πολιτισμούς και υποστηρίζει ότι οι υγειονομικές πρακτικές που προστατεύουν τα όρια του σώματός μας αποσκοπούν στην προστασία και των κοινωνικών ορίων. Ο «εισβολέας» είναι βρώμικος και απειλητικός. Καθώς δεν εμπίπτει στις ταξινομήσεις μας, αντιμετωπίζεται ως βιολογική απειλή.
Ο πραγματικός κοινωνικός κίνδυνος, σημειώνει ο Αλμπα Ρίκο, είναι αυτή ακριβώς η βιολογικοποίηση του κινδύνου ή αυτού που αντιλαμβανόμαστε ως κίνδυνο. Να γιατί χρειαζόμαστε υγειονομικούς θεσμούς που μας θυμίζουν ότι ένας ασθενής χρειάζεται φροντίδα και συμπόνια. Να γιατί χρειαζόμαστε δημοκρατικούς θεσμούς που μας θυμίζουν ότι οι μετανάστες ανήκουν στο ίδιο είδος μ’ εμάς και έχουν τα ίδια δικαιώματα με οποιονδήποτε άλλον πολίτη, ανεξαρτήτως καταγωγής ή χρώματος. Είναι ευτύχημα που η ισπανική κυβέρνηση παρέκαμψε τον κυβερνήτη των Καναρίων Νήσων, ο οποίος αρνιόταν να επιτρέψει την αποβίβαση των επιβατών παρομοιάζοντας τους ίδιους με Αλιεν και το πλοίο με ένα πελώριο τρωκτικό που απειλούσε να εισβάλει στην περιοχή της δικαιοδοσίας του.
Ισως λοιπόν αυτή η ιστορία, και αυτό το λεξιλόγιο, να μας βοηθήσουν να σκεφτούμε τον τερατώδη χαρακτήρα που προσλαμβάνει η ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική. Στο κάτω-κάτω, αν είναι δύσκολο να φανταστούμε τον εαυτό μας ως «μελαψό», ως «φτωχό» ή ως «τρανς», είναι πιο εύκολο, ιδίως μετά την Covid-19, να τον φανταστούμε ως «ασθενή».
