Γιον Ολα Σαντ και Ντιν Βούλετιτς στα «ΝΕΑ»: «Οι συγκρούσεις είναι μέρος του παιχνιδιού»

Μια φορά κι έναν καιρό, το 1956, γεννήθηκε ο Διαγωνισμός Τραγουδιού της Γιουροβίζιον, σε μια Ευρώπη βαθιά τραυματισμένη από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και διχασμένη από το ψυχροπολεμικό κλίμα. Ο σκοπός του νέου θεσμού ήταν τότε ξεκάθαρος: να ενώσει τους ευρωπαϊκούς λαούς μέσα από τη μουσική, χτίζοντας ένα κοινό πολιτιστικό πεδίο εκεί όπου η πολιτική ύψωνε σύνορα και ιδεολογικά τείχη. Επτά δεκαετίες αργότερα, η ίδια διοργάνωση βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις πιο έντονες κρίσεις της ιστορίας της.

Στον απόηχο των στρατιωτικών επεμβάσεων του ισραηλινού στρατού στη Γάζα που έχει πάρει πλέον τη μορφή γενοκτονίας, σύμφωνα με έκθεση του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, η Ιρλανδία, η Ολλανδία, η Σλοβενία, η Ισπανία και η Ισλανδία αποχώρησαν από τον φετινό διαγωνισμό, διαμαρτυρόμενες για τη συμμετοχή της χώρας του Μπενιαμίν Νετανιάχου. Το μποϊκοτάζ αυτό στηρίζουν σε επιστολή τους περισσότεροι από 1.100 καλλιτέχνες της πρωτοβουλίας «No music for Genocide», ανάμεσά τους και διεθνείς αστέρες όπως οι Πίτερ Γκάμπριελ, Massive Attack, Ρότζερ Γουότερς, Μάκλεμορ και Μπράιαν Ινο.

Από την άλλη πλευρά, η φιλοϊσραηλινή πρωτοβουλία «Creative community for peace» δημοσίευσε αντίστοιχη επιστολή με 1.100 υπογραφές επιφανών μελών της βιομηχανίας του θεάματος, όπως οι Ελεν Μίρεν, Εϊμι Σούμερ και Τζιν Σίμονς, που τάσσονται υπέρ της εμφάνισης του ισραηλινού εκπροσώπου στη σκηνή της Γιουροβίζιον. Η αναταραχή που περιβάλλει τον διαγωνισμό τους τελευταίους μήνες και δείχνει τώρα να κορυφώνεται, επαναφέρει στο προσκήνιο το διαχρονικό ερώτημα αν ο θεσμός μπορεί να παραμείνει απολιτικός, όπως ισχυρίζεται η διοργανώτρια αρχή του EBU, ή τελικά αντανακλά αναπόφευκτα τις συγκρούσεις και τις εντάσεις της εποχής του.

«Πιστεύω ότι ο διαγωνισμός διεξάγεται με δίκαιο και ορθό τρόπο και προστατεύεται από κανονισμούς καθώς και τις προσπάθειες της EBU και των μελών της. Δεν έχω δει ακόμα πολιτικές αφηγήσεις να επισκιάζουν τη μουσική. Αν και οι πολιτικές εξελίξεις στην Ευρώπη κι αλλού μπορούν να δημιουργήσουν δύσκολες καταστάσεις και να επηρεάσουν μεγάλες εκδηλώσεις όπως η Γιουροβίζιον, αυτή αποτελεί πρωτίστως μια γιορτή ενότητας, συνύπαρξης και μουσικής», υποστηρίζει ο Γιον Ολα Σαντ, εκτελεστικός διευθυντής της Γιουροβίζιον από το 2010 έως το 2020, μιλώντας στο «Νσυν».

Ο νορβηγός παραγωγός, ο οποίος δεν εντοπίζει κάποια κρίση στον διαγωνισμό αλλά αντίθετα θεωρεί ότι το brand του «παραμένει ισχυρό», συνδέει τυχόν πολιτικές προεκτάσεις που λαμβάνει με ξένους παράγοντες. «Η EBU επιβλέπει κι εποπτεύει τα τρία σόου και τις επίσημες εκδηλώσεις στην πόλη υποδοχής, προκειμένου να διασφαλίσει την τήρηση των κανονισμών της Γιουροβίζιον και να αποτρέψει τη μετάδοση πολιτικών μηνυμάτων. Δεν μπορεί να ελέγξει άλλες ενέργειες τρίτων ατόμων, ΜΚΟ, πολιτικών ή ομάδων εκτός του διαγωνισμού», τονίζει ο ίδιος.

Η εξήγηση γι’ αυτή την ευαίσθητη ισορροπία που επιχειρεί να διατηρεί, κυρίως τα τελευταία χρόνια, με νύχια και με δόντια, η EBU ίσως να μην κρύβεται σε κάποια συγκεκριμένη πρόθεση αλλά στον ίδιο τον χαρακτήρα της. «Πολλοί άνθρωποι περιμένουν από την EBU να ενεργεί πολιτικά, αλλά δεν έχει την εξουσιοδότηση για κάτι τέτοιο αφού δηλώνει ότι είναι ένας μη πολιτικός οργανισμός. Πολλοί δυσανασχετούν και σκέφτονται ότι αυτό είναι αστείο αφού μιλούν πολιτικά, αλλά στην πραγματικότητα είναι αλήθεια όταν αναφέρουν ότι πρόκειται απλώς για μια ένωση δημόσιων ραδιοτηλεοπτικών φορέων. Δεν έχει πολιτική ατζέντα. Γι’ αυτό δεν μπορεί να ενεργήσει εναντίον του Ισραήλ.

Υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ του αποκλεισμού της Ρωσίας και του Ισραήλ. Υπήρχαν ήδη κυρώσεις που είχαν υιοθετηθεί εναντίον της Ρωσίας από ευρωπαϊκές χώρες όταν η EBU αποφάσισε να ενεργήσει εναντίον της. Το έκανε ως απάντηση στην πίεση που δέχτηκε από τα περισσότερα μέλη της κι ενήργησε στο πλαίσιο των διεθνών κυρώσεων. Αντίστοιχες κυρώσεις δεν έχουν επιβληθεί στο Ισραήλ. Υπήρξε τόσο μεγάλη διχογνωμία στην Ευρωπαϊκή Ενωση για το πώς τα κράτη – μέλη της θα αντιδράσουν απέναντι στο Ισραήλ, που τελικά δεν υιοθετήθηκαν κυρώσεις. Η EBU δεν μπόρεσε να δράσει αφού δεν είχε την εξουσία να το κάνει», δηλώνει από την πλευρά του ο Ντιν Βούλετιτς, επιφανής σχολιαστής του διαγωνισμού και συγγραφέας του βιβλίου «Μεταπολεμική Ευρώπη και Διαγωνισμός Τραγουδιού της Γιουροβίζιον».

Πίσω από το φετινό μποϊκοτάζ, «το πιο εκτεταμένο πολιτικό» που αντιμετωπίζει η Γιουροβίζιον, όπως το χαρακτηρίζει ο λέκτορας του πρώτου ακαδημαϊκού μαθήματος για τον διαγωνισμό στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης, βλέπει να κρύβονται οι διεθνείς σχέσεις των κυβερνήσεων της κάθε χώρας και η ατζέντα τους. Σημαντικό ρόλο, ωστόσο, παίζει και η δυσπιστία για το σύστημα της ψηφοφορίας που εφαρμόζει ο διαγωνισμός και φαίνεται να επηρεάστηκε από τα μοτίβα των πολλαπλών ψήφων που προώθησε υπέρ του το Ισραήλ. Τα ίδια επιχείρησε και φέτος να προωθήσει, παρά τις αλλαγές στους κανονισμούς που επέβαλε το περασμένο καλοκαίρι η EBU επιχειρώντας να τα περιορίσει. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την άμεση αντίδραση των διοργανωτών και την επιβολή επίσημης επίπληξης εις βάρος της αποστολής της χώρας.

Διάλογος και διπλωματία

Τα παρατράγουδα αυτά, βέβαια, δεν είναι πρωτοφανή στην ιστορία της Γιουροβίζιον. «Ο διαγωνισμός ταξιδεύει σε κάθε γωνιά της Ευρώπης από το 1956. Υπήρξαν διαμαρτυρίες και συζητήσεις, αποχωρήσεις και επιστροφές, ακόμη και κατά τη διάρκεια της θητείας μου ως εκτελεστικού διευθυντή. Αυτό είναι μέρος του παιχνιδιού. Η Γιουροβίζιον είναι ένα τεράστιο και σημαντικό brand κι η Ευρώπη είναι πολυποίκιλη. Κάποια χρόνια είναι πιο δύσκολα από άλλα, αλλά η συντριπτική πλειοψηφία των μελών της EBU τη στηρίζει στην προσπάθειά της να διασφαλίσει και να προστατεύσει τον διαγωνισμό. Οι περισσότερες διαφωνίες επιλύονται μέσω του διαλόγου και της διπλωματίας», υπενθυμίζει ο Γιον Ολα Σαντ.

Ακόμα κι αν αυτές οι αντιπαραθέσεις αποτελούν το αλατοπίπερο στην τελική γεύση που αφήνει ο διαγωνισμός κάθε χρόνο, όταν συσσωρεύονται πολλές, είναι ικανές να κλονίσουν τα ίδια τα θεμέλιά του. «Η μεγαλύτερη ζημιά θα προκληθεί σε εθνικό επίπεδο, αν θα καταφέρει δηλαδή ο θεσμός να διατηρήσει τη δημοτικότητά του στις χώρες που αποχωρούν. Γιατί βλέπουμε ότι ακόμα και στις χώρες που συμμετέχουν δεν διατηρείται το ενδιαφέρον του κοινού αν δεν τα πάνε καλά και χρειάζεται χρόνος για να ξαναχτιστεί η δημοτικότητα. Την τελευταία δεκαετία η Γιουροβίζιον έχει χάσει πολλές εθνικές αγορές. Με την αποχώρηση της Τουρκίας και τον αποκλεισμό της Ρωσίας, έχουν χαθεί ήδη 100 εκατομμύρια τηλεθεατές», λέει με νόημα ο Ντιν Βούλετιτς και συμπληρώνει: «Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος ο διαγωνισμός να γίνει περισσότερο στόχος διαμαρτυριών, κάτι που αποτελεί μεγάλο επίτευγμα των φιλοπαλαιστινιακών ακτιβιστών που έχουν στοχεύσει τη Γιουροβίζιον τα τελευταία χρόνια και καλούν σε μποϊκοτάζ».