Η ενεργειακή κρίση δεν θα οδηγήσει σε μια διευρυμένη κρίση στην Ευρώπη και δεν θα μοιάζει με το διαρθρωτικό αρνητικό ενεργειακό σοκ του 2022-23, εκτιμά στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο Γιάκομπ Κίρκεγκαρντ, ανώτερος συνεργάτης του Bruegel στις Βρυξέλλες και στο Ινστιτούτο Διεθνών Οικονομικών Peterson (PIIE) της Ουάσιγκτον. Ο δανός οικονομολόγος εκτιμά επίσης ότι ο τουρισμός στις νότιες χώρες της Ευρώπης, όπως η Ελλάδα, μπορεί να επηρεαστεί αρνητικά, όμως δεν θεωρεί ότι δικαιολογείται η ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής.
Θα αποφύγει τελικά η Ευρώπη τον κίνδυνο μιας ευρύτερης κρίσης εξαιτίας της ενεργειακής κρίσης;
Ανεξάρτητα από το τι θα συμβεί ή όχι τις επόμενες ημέρες σε σχέση με τις διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η πορεία της σύγκρουσης είναι σαφής. Ο Τραμπ είναι απογοητευμένος. Θέλει να τερματίσει τον πόλεμο. Δεν έχει εσωτερικά πολιτικό χώρο για να τον συνεχίσει. Οι τιμές της ενέργειας στις ΗΠΑ αυξάνονται υπερβολικά και βάσει δημοσκοπήσεων βρίσκεται υπό μεγάλη πίεση. Το ερώτημα είναι, ο Τραμπ αποχωρεί ή επιτυγχάνει κάποιο είδος συμφωνίας με το Ιράν;
Το δεύτερο είναι πιο πιθανό. Είναι καλύτερο αποτέλεσμα για τον Τραμπ. Γι’ αυτό μπορούμε ήδη να συμπεράνουμε ότι ο ενεργειακός αντίκτυπος στην Ευρώπη δεν θα είναι μια διευρυμένη κρίση και δεν θα μοιάζει με το διαρθρωτικό αρνητικό ενεργειακό σοκ του 2022-23, όταν οι αγορές αμέσως εκτιμούσαν ότι η απώλεια της ρωσικής προσφοράς ήταν μόνιμη. Η κατάσταση σήμερα είναι πολύ διαφορετική, επειδή όλες οι αγορές προεξοφλούν την επανέναρξη του εφοδιασμού πετρελαίου και φυσικού αερίου από τον Κόλπο. Επομένως, πρόκειται ουσιαστικά για ένα προσωρινό και όχι για ένα μόνιμο ενεργειακό σοκ.
Επίσης, το σοκ του 2022 επικεντρώθηκε στην Ευρώπη, ενώ τώρα κυρίως οι ασιατικές χώρες υποφέρουν περισσότερο. Στις ευρωπαϊκές αγορές ενέργειας οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν αυξηθεί κατά 50%, τίποτα σε σύγκριση με αυτό που είδαμε το 2022.
Ο πληθωρισμός έχει αυξηθεί κάπως και η ΕΚΤ πιθανότατα θα αυξήσει τα επιτόκια, μία φορά, τον Ιούνιο, αλλά τα τελευταία στοιχεία της υποδηλώνουν ότι δεν υπάρχει πραγματική ένδειξη σημαντικής αύξησης των μισθολογικών απαιτήσεων. Οσον αφορά τη δημοσιονομική πολιτική, ορισμένες χώρες όπως η Γερμανία έχουν εφαρμόσει κάποια δημοσιονομικά κίνητρα, αλλά σε γενικές γραμμές υπήρξαν πολύ περιορισμένες δημοσιονομικές αντισταθμίσεις, γεγονός που αντικατοπτρίζει και πάλι ότι δεν πρόκειται για κρίση συγκρίσιμη με αυτή του 2022-23. Ακόμα και αν δεν υπάρξει συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν, η εκτίμηση ότι η Ευρώπη δεν θα δει μια διευρυμένη κρίση εξακολουθεί να ισχύει.
Ομως ο επίτροπος Ενέργειας Γιόργκενσεν προειδοποιεί ότι αυτή μπορεί να είναι η πιο σοβαρή ενεργειακή κρίση που έχουμε βιώσει ποτέ και ότι ο αντίκτυπος θα είναι μακροχρόνιος. Παράλληλα, χώρες όπως η Ιταλία προσπαθούν να ενεργοποιήσουν κάποιο είδος ρήτρας διαφυγής, είτε εθνικής είτε γενικής. Υπάρχει λοιπόν υψηλός βαθμός ανησυχίας στην Ευρώπη.
Η Ιταλία είναι πιθανώς η χώρα στην Ευρώπη που είναι πιο εκτεθειμένη στις αυξανόμενες τιμές των ορυκτών καυσίμων, επειδή δεν διαθέτει πυρηνική ενέργεια και δεν ασχολήθηκε σοβαρά με την αξιοποίηση της ανανεώσιμης ηλιακής και αιολικής ενέργειας. Ετσι, το μερίδιο της ιταλικής ηλεκτρικής ενέργειας που προέρχεται από φυσικό αέριο είναι υψηλό, περίπου 40%.
Στην Ιταλία, όπως και τη Γερμανία, οι τιμές ενέργειας για τη βιομηχανία είναι ένα μεγάλο πολιτικό ζήτημα. Ο επίτροπος Ενέργειας επιδιώκει τη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων, θέλει τη συνέχιση της Πράσινης Συμφωνίας και ένας τρόπος για να το υποστηρίξει είναι να τονίζει τους τεράστιους γεωπολιτικούς κινδύνους που συνδέονται συνεχώς με τα ορυκτά καύσιμα. Εχει λοιπόν πολιτικό συμφέρον να υπερεκτιμήσει τη σοβαρότητα της κρίσης. Είναι αλήθεια ότι έχουν γίνει χτυπήματα στις ενεργειακές υποδομές της περιοχής του Κόλπου. Αλλά γνωρίζουμε επίσης από προηγούμενες περιπτώσεις ότι ό,τι έχει πληγεί μπορεί να επισκευαστεί πολύ γρήγορα. Επομένως, η ιδέα ότι υπάρχει μια δραματική μακροπρόθεσμη καταστροφή των ενεργειακών υποδομών δεν είναι αλήθεια.
Η Ελλάδα επίσης βλέπει θετικά την ενεργοποίηση της ρήτρας διαφυγής. Παράλληλα ο αντίκτυπος της ενεργειακής κρίσης στις αεροπορικές εταιρείες μπορεί να είναι τεράστιος. Τόσο η Ιταλία όσο και η Ελλάδα εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τον τουρισμό, οπότε θα έχουν αρνητικές επιπτώσεις στην οικονομία τους.
Αν πρόκειται για πιθανή μείωση των πολυετών, αν όχι ιστορικών, υψηλών που χαρακτηρίζουν την τουριστική βιομηχανία στη Νότια Ευρώπη τα τελευταία χρόνια, θα συμφωνούσα απόλυτα ότι υπάρχει κίνδυνος ο τουρισμός να επηρεαστεί αρνητικά και μέρος αυτού οφείλεται στον κίνδυνο έλλειψης καυσίμων αεροσκαφών. Εχουμε δει ακυρώσεις ορισμένων πτήσεων, αλλά θα ισχύσει για τις καλοκαιρινές τουριστικές πτήσεις υψηλής περιόδου;
Δεν είμαι σίγουρος, και ειδικά υπό το φως των ειδήσεων που υποδηλώνουν ότι η ομαλοποίηση της σύγκρουσης μπορεί να είναι σχετικά άμεση. Αν θέλετε να πιέσετε για τη γενική ρήτρα διαφυγής λόγω ενός σχετικά μέτριου αρνητικού σοκ σε έναν τομέα, τότε μπορείτε κάλλιστα να εγκαταλείψετε εντελώς τους δημοσιονομικούς κανόνες.
Προς ποια κατεύθυνση πρέπει να κινηθεί η Ευρώπη έχοντας την εμπειρία της ενεργειακής αυτής κρίσης;
Η κρίση αυτή δεν είναι στην πραγματικότητα κρίση και δεν δικαιολογεί δραματικές αλλαγές προς οποιαδήποτε κατεύθυνση. Η Ευρώπη δεν πρόκειται να περιορίσει δραματικά το σύστημα τιμολόγησης άνθρακα, ETS. Θα υπάρξουν κάποιες μεταρρυθμίσεις, αλλά ουσιαστικά θα παραμείνει το ίδιο. Θα πρέπει να συνεχίσουμε να κάνουμε αυτό που κάνουμε, δηλαδή να απαλλάσσουμε την Ευρώπη από τις εκπομπές άνθρακα. Η Νορβηγία θα ανοίξει ξανά μια σειρά από κοιτάσματα φυσικού αερίου, παρέχοντας στην Ευρώπη μια μακροπρόθεσμη ασφάλεια έναντι της υπερβολικής εξάρτησης από το φυσικό αέριο από τις ΗΠΑ.
Η Ευρώπη πρέπει να κάνει ταχύτερη ηλεκτροδότηση της οικονομίας της. Αυτό ακριβώς είναι το ETS2, η επέκταση του συστήματος τιμολόγησης άνθρακα. Επειδή περιλαμβάνει άνθρακα που χρησιμοποιείται για τη θέρμανση σπιτιών, κατοικιών, γραφείων κ.λπ. Χρειαζόμαστε λοιπόν περισσότερες αντλίες θερμότητας στο βόρειο τμήμα της Ευρώπης. Χρειαζόμαστε πολύ περισσότερο κλιματισμό, ίσως, σε άλλα μέρη. Αλλά πρέπει να ηλεκτροδοτήσουμε ταχύτερα την οικονομία και αυτό περιλαμβάνει επίσης τη μετάβαση σε ηλεκτρικά οχήματα.
