Την περασμένη Παρασκευή, ο «Βλαντ», ένας ειδικά εκπαιδευμένος σκύλος του λεγόμενου «ελληνικού FBI», εντόπισε σε ένα φορτηγό στην Ηγουμενίτσα μισό τόνο κάνναβης, τύπου skunk. Σε βίντεο που έδωσε στη δημοσιότητα η ΕΛ.ΑΣ., ο σκύλος, ράτσας Βελγικού Μαλινουά, φαίνεται να ερευνά τον χώρο του φορτηγού και με τη βοήθεια του αστυνομικού-χειριστή να «χώνεται» μέσα στα εμπορεύματα, εντοπίζοντας τα ναρκωτικά.
Οι σκύλοι της Αστυνομίας είναι μόνο ένα παράδειγμα «εργαζόμενων σκύλων». Από το να βοηθούν ανθρώπους με προβλήματα όρασης στην καθημερινότητά τους, μέχρι τους σκύλους θεραπείας και τα εξειδικευμένα σκυλιά έρευνας και διάσωσης, οι τετράποδοι αυτοί «ήρωες» δεν είναι απλώς «οι καλύτεροι φίλοι του ανθρώπου».
«Δίνει τα μάτια στον τυφλό»
Η Ιωάννα Μαρία Γκέρτσου λέει πως είναι αυτή που έφερε τους σκύλους-οδηγούς για ανθρώπους με προβλήματα όρασης στην Ελλάδα. Το 2008 ίδρυσε την Ελληνική Σχολή Σκύλων – Οδηγών Τυφλών Λάρα, που πήρε το όνομά της από το Λαμπραντόρ-οδηγό που είχε η ίδια. «Ο σκύλος-οδηγός προσφέρει αυτονομία, ταχύτητα και ασφάλεια. Δίνει τα μάτια σε έναν άνθρωπο με προβλήματα όρασης», λέει στα «ΝΕΑ» από την άλλη άκρη της τηλεφωνικής γραμμής. «Είναι μια σχέση 24 ώρες το 24ωρο, σαν να έχουμε δεσμό», προσθέτει. Για να πάρει ένας τυφλός έναν σκύλο-οδηγό θα πρέπει να είναι άνω των 18 ετών και να έχει χαρακτηριστεί νομικά τυφλός (δηλαδή να αδυνατεί να κινηθεί αυτόνομα), να αγαπάει τα ζώα, να έχει εμπειρία κίνησης με λευκό μπαστούνι και καλό προσανατολισμό.
Η Λάρα με την Ιωάννα-Μαρία Γκέρτσου, ιδρύτρια της Σχολής Σκύλων-Οδηγών Τυφλών
Σύμφωνα με την Ι. Γκέρτσου, «τα σκυλιά επιλέγονται κυρίως με βάση τα γονίδιά τους. Τα περισσότερα είναι ράτσας Λαμπραντόρ Ριτρίβερ και περνούν μια σειρά από δοκιμασίες για να δούμε τον χαρακτήρα τους». Η εκπαίδευση κρατάει δύο χρόνια και ξεκινάει από όταν είναι κουτάβι, με τις βασικές δεξιότητες. Μετά, ακολουθεί εκπαίδευση για τα καθήκοντα του οδηγού, διάρκειας 6-8 μηνών, που περιλαμβάνει την εκμάθηση για το ειδικό σαμάρι, εντολές κατεύθυνσης και ανίχνευσης στοιχείων στον χώρο, όπως π.χ. μια καρέκλα για να μπορέσει να κάτσει ο άνθρωπος-χειριστής. Τέλος, υπάρχει μια δοκιμαστική περίοδος συνεκπαίδευσης με έναν υποψήφιο χειριστή που διαρκεί περίπου έναν μήνα.
Ενας σκύλος-οδηγός αρχίζει να δουλεύει στα δύο του έτη και η «σύνταξη» έρχεται όταν φτάσει τα 10-11 έτη. Η Ι. Γκέρτσου επισημαίνει ότι η εκπαίδευση ενός τετράποδου οδηγού κοστίζει περίπου 25.000 ευρώ. Η οργάνωσή της παρέχει τους σκύλους δωρεάν.
Σκύλοι για έκτακτες καταστάσεις
Ο Ζεκή Μεμέτ Αλή είναι εκπαιδευτής στην Κυνοφιλική Ομάδα Ερευνας και Διάσωσης K9 του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού. Μιλώντας στα «ΝΕΑ» σημειώνει πως οι οκτώ πλήρως επιχειρησιακοί σκύλοι που διαθέτει ο ΕΕΣ σε όλη τη χώρα καλούνται να δράσουν σε έκτακτες καταστροφές και θεομηνίες, ψάχνοντας αγνοούμενους είτε σε περιορισμένο χώρο (π.χ. ένα τούνελ) είτε σε ανοιχτό πεδίο. «Θέλουμε σκυλιά εργασίας μεσαίου τύπου, να είναι δυναμικά με καλή και δυνατή όσφρηση», λέει. Για αυτούς τους λόγους επιλέγονται κυρίως είτε Γερμανικά Ποιμενικά είτε Λαμπραντόρ Ριτρίβερ, προσθέτει.
Η εκπαίδευση για τους σκύλους-διασώστες ξεκινά από όταν είναι κουτάβια και «δεν τελειώνει ποτέ», όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Ζ. Μεμέτ Αλή. Παρότι η συνταξιοδότηση έρχεται περίπου στα εννιά έτη, ο σκύλος συνεχίζει να συνδράμει και μετά γιατί ένα απότομο επιχειρησιακό «στοπ» μπορεί να επιβαρύνει την ψυχική του υγεία.
«Η δουλειά αυτών των σκύλων είναι να βρει ενδείξεις του αγνοούμενου με την όσφρηση ή να δώσει στίγμα προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση, προσφέροντας ένα μεγάλο βοήθημα σε χρόνους και χιλιομετρική έκταση», υπογραμμίζει ο έμπειρος εκπαιδευτής του ΕΕΣ. «Αυτά τα σκυλιά έχουν μάθει από την εκπαίδευσή τους να θεωρούν την όλη διαδικασία ως ένα παιχνίδι, αναζήτησης μιας “λιχουδιάς” ή ενός παιχνιδιού τους», συμπληρώνει ο ίδιος.
Μέσα στην ομάδα K9 του ΕΕΣ υπάρχει και η Ηρα, ο πρώτος σκύλος-διασώστης που εξειδικεύεται στο υγρό στοιχείο – δηλαδή σε νερό και χιόνι. «Είναι ένας σκύλος πολυεργαλείο, που μπορεί να επιχειρήσει παντού», επισημαίνει ο Γιάννης Ζωτός, εθελοντής εκπαιδευτής, χειριστής και διασώστης Κ9. Η Ηρα είναι ράτσας Λαμπραντόρ Ριτρίβερ και είναι περίπου τριών ετών. Φοράει ένα ειδικό σαμάρι πλευστότητας, όπως το λένε, με εργονομικές λαβές για να μπορεί να ρυμουλκεί τα θύματα. «Οταν εντοπιστεί ένα θύμα από τον σκύλο ή τον χειριστή, η Ηρα κατευθύνεται προς το μέρος του και μπορεί να πιαστεί από τις χειρολαβές για να τον απομακρύνει. Εάν ο άνθρωπος δεν έχει τις αισθήσεις του, ο σκύλος είναι εκπαιδευμένος, μπορεί να τον πιάσει και να τον ρυμουλκήσει είτε από το ρούχο είτε από τα μαλλιά ή άλλο μέρος του σώματος, χωρίς να τον τραυματίσει».
Η Ηρα, ο πρώτος σκύλος διασώστης που εξειδικεύεται στο υγρό στοιχείο, δηλαδή σε νερό και χιόνι, της ομάδας Κ9 του ΕΕΣ
Η Ηρα, που είναι μαζί με τον χειριστή της 24 ώρες το 24ωρο, έχει την ικανότητα να επιχειρεί και από ελικόπτερο ή κινούμενο σκάφος. «Τα σκυλιά αυτά πρέπει να είναι ήρεμα και απόλυτα κοινωνικά, να μεταφέρουν την ηρεμία τους και στον άνθρωπο που σώζουν», καταλήγει ο Γ. Ζωτός.
Στο πλευρό των ευπαθών ομάδων
Ακόμα και αν στην Ελλάδα δεν είναι ακόμη διαδεδομένοι και δεν υπάρχει κρατική πιστοποίηση, οι σκύλοι θεραπείας χρησιμοποιούνται εδώ και χρόνια για τη βελτίωση της υγείας «ειδικά αυτών που το χρειάζονται λίγο περισσότερο», όπως γράφει στην ιστοσελίδα της η οργάνωση Therapy Dogs, που ιδρύθηκε το 2012 στη Θεσσαλονίκη.
«Οι σκύλοι θεραπείας είναι ειδικά εκπαιδευμένοι σκύλοι οι οποίοι βοηθούν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής, υγείας και ψυχολογίας των ατόμων που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, με την ανάπτυξη δεξιοτήτων, την κοινωνικοποίηση, την ενθάρρυνση για δραστηριότητες και προσφέρουν ικανοποίηση και χαρά. Συμβάλλουν στη μείωση του καρδιακού ρυθμού, της αρτηριακής πίεσης, βελτιώνουν τη φυσική κατάσταση, δημιουργούν αισθήματα αποδοχής και συμπάθειας, καθώς επίσης μειώνουν το άγχος και τη μοναξιά», λέει στα «ΝΕΑ» η συνιδρύτρια της οργάνωσης, Μαρία Στογιάννη.
Οι σκύλοι θεραπείας της οργάνωσης επισκέπτονται συχνά ειδικά σχολεία, νοσοκομεία και σωματεία ΑμεΑ της Θεσσαλονίκης, όπου παιδιά και ενήλικοι με αναπηρία και άλλες ευπαθείς ομάδες μπορούν να επωφεληθούν από τους τετράποδους «θεραπευτές».
Σε αντίθεση με άλλους «εργαζόμενους σκύλους», οι σκύλοι θεραπείας μπορούν να είναι οποιασδήποτε ράτσας ή να είναι ακόμα και ημίαιμοι. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να πληρούν και ορισμένα κριτήρια. «Περνούν μία σειρά από τεστ και δοκιμές ώστε να αξιολογηθούν ως σκύλοι θεραπευτικής επαφής και θα πρέπει να περνούν από αξιολόγηση κάθε χρόνο. Μαζί με τον σκύλο, εκπαιδεύεται και ο χειριστής του. Η εκπαίδευση των σκύλων θεραπείας βασίζεται στη θετική ενίσχυση συμπεριφοράς όπου ο σκύλος παροτρύνεται να κάνει αυτό που του ζητούμε, μέσω της επιβράβευσης. Είναι πολύ σημαντικό για το πρόγραμμα, οι σκύλοι που συμμετέχουν να περνούν καλά στις συνεδρίες», επισημαίνει η Μ. Στογιάννη.
Οι «τετράποδοι κομάντος» της ΕΛ.ΑΣ.
Ο «Βλαντ», που εντόπισε τα ναρκωτικά στο φορτηγό στην Ηγουμενίτσα, είναι ένας από τους συνολικά 188 αστυνομικούς σκύλους που υπηρετούν σε όλη τη χώρα – ράτσας Γερμανικών Ποιμενικών, Λαμπραντόρ Ριτρίβερ και Βελγικών Μαλινουά. Η Ομάδα Αστυνομικών Σκύλων ιδρύθηκε το 1986 με έδρα την Αθήνα, έχοντας έξι σκύλους ναρκωτικών. Σύμφωνα με την ΕΛ.ΑΣ., οι «τετράποδοι κομάντος» χρησιμοποιούνται για την ανεύρεση ναρκωτικών και εκρηκτικών υλών. Υπάρχουν και οι λεγόμενοι σκύλοι περιπολίας, που μπορεί να αναλαμβάνουν πολλές αρμοδιότητες, όπως φύλαξη προσώπων, αναζήτηση εξαφανισμένων, καταδίωξη και σύλληψη υπόπτων και φύλαξη κρατουμένων. Οι σκύλοι της Αστυνομίας προέρχονται από αγορές και κυρίως από δωρεές. Αφού επιλεγούν, βάσει αξιολόγησης, ξεκινά ένα πρόγραμμα εκπαίδευσης και γνωριμίας με τον αστυνόμο-συνοδό, μαζί με τον οποίο ζουν. Ο συνοδός είναι υπεύθυνος για τη συνεχή φροντίδα και εκπαίδευσή του.
Ανιχνευτές δολωμάτων
Το 2014, η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία και η WWF Ελλάς απέκτησαν από την Ισπανία τους δύο πρώτους ειδικά εκπαιδευμένους σκύλους για την ανίχνευση δηλητηριασμένων δολωμάτων για να ξεκινήσουν να επιχειρούν στα Μετέωρα και στη Δαδιά αντίστοιχα. Εκτοτε αποκτήθηκαν και άλλοι τετράποδοι ανιχνευτές από το εξωτερικό και από άλλους φορείς, όμως το 2017 η Ορνιθολογική Εταιρεία έριξε «στο πεδίο» τον πρώτο που εκπαιδεύτηκε αποκλειστικά στην Ελλάδα. Συνολικά, λειτουργούν στη χώρα μας 12 Ειδικές Μονάδες Ανίχνευσης Δηλητηριασμένων Δολωμάτων (ΕΜΑΔΔ), με 13 σκύλους.
Ενας από τους οκτώ πλήρως επιχειρησιακούς σκύλους που διαθέτει η Κυνοφιλική Ομάδα Ερευνας και Διάσωσης K9 του Ελληνικού Ερυθρού Σταυρού
Επτά από τις ΕΜΑΔΔ υπάγονται στον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής – ιδρύθηκαν το 2022. Αποτελούνται από Γερμανικά Ποιμενικά, Βελγικά Μαλινούα και Μπόρντερ Κόλεϊ. Οι μονάδες χωρίζονται γεωγραφικά και είναι διαθέσιμες στο μεγαλύτερο κομμάτι της ηπειρωτικής Ελλάδας. Η συμβολή τους είναι σημαντική στην αναζήτηση φολών και δηλητηριασμένων ζώων στην ύπαιθρο, όπου συχνά πρέπει να ερευνηθούν αχανείς εκτάσεις σε περιορισμένο χρόνο, ενώ σύμφωνα με πληροφορίες, ο Οργανισμός αναμένεται να αποκτήσει άλλα τρία σκυλιά, ενισχύοντας και άλλο τις επιχειρησιακές του ικανότητες σε αυτόν τον τομέα.
Διαθέσιμο σκυλί ανίχνευσης δηλητηριασμένων ζώων και δολωμάτων έχει σήμερα και η Ορνιθολογική Εταιρεία, ωστόσο αναμένεται να καταργήσει το πρόγραμμα, καθώς, όπως λένε άνθρωποι από το περιβάλλον της ΜΚΟ, οι αρμόδιες κρατικές υπηρεσίες έχουν καταλάβει τη σημαντικότητα της ύπαρξης τέτοιων σκύλων και έχουν αρχίσει να τους χρησιμοποιούν για την πάταξη των σχετικών έκνομων δραστηριοτήτων.
