Οι τέσσερις άγνωστοι τύποι άνοιας – Τα συμπτώματα που δεν ξέρουμε

Οι περισσότεροι από εμάς, όταν ακούμε τον όρο «άνοια», σκεφτόμαστε πρωτίστως την απώλεια μνήμης. Αυτό όμως που συχνά αγνοούμε είναι ότι η άνοια μπορεί να προκαλέσει ένα ευρύ φάσμα συμπτωμάτων, επηρεάζοντας την ομιλία, τη συμπεριφορά, τον ύπνο, ακόμη και την κινητική λειτουργία.

Στην πραγματικότητα, όπως εξηγούν οι ειδικοί, η άνοια αποτελεί έναν όρο – ομπρέλα. Σύμφωνα με την Κλαρίσα Γκίμπελ, ανώτερη ερευνήτρια στο Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ και επικεφαλής ερευνών για τις ανισότητες στην άνοια σε εθνικό και διεθνές επίπεδο, εκτιμάται ότι υπάρχουν περισσότερες από 100 διαφορετικές μορφές άνοιας.

Η νόσος Αλτσχάιμερ, όπως σημειώνει η ίδια σε άρθρο της στο The Conversation, είναι η πιο συχνή μορφή, καθώς αφορά περίπου το 60% των περιπτώσεων. Ωστόσο, το υπόλοιπο 40% περιλαμβάνει σπανιότερους τύπους άνοιας, με αποτέλεσμα συχνά να καθυστερεί ο εντοπισμός του ιατρικού προβλήματος, η παραπομπή σε εξιδεικευμένο γιατρό αλλά και να απαιτείται πιο σύνθετη φροντίδα. Γι’ αυτό και τονίζει ότι η γνώση και η ικανότητα έγκαιρης αναγνώρισης ύποπτων συμπτωμάτων είναι καθοριστικής σημασίας, ώστε τα αγαπημένα μας πρόσωπα να λάβουν έγκαιρα την κατάλληλη φροντίδα.

Αλλωστε όπως σημειώνει στα «ΝΕΑ» η δρ Παρασκευή Σακκά, νευρολόγος – ψυχίατρος και πρόεδρος της Εταιρείας Alzheimer Αθηνών, εφόσον υπάρξει υποψία «οι επιστημονικές πρόοδοι με τη βοήθεια των σύγχρονων τεχνολογικών επιτευγμάτων έχουν οδηγήσει στην ανάπτυξη βιολογικών δεικτών για την ακριβή διάγνωση των νευροεκφυλιστικών παθήσεων, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται σπάνιες μορφές άνοιας. Σήμερα, είμαστε σε θέση να διαγνώσουμε σπάνιους υποτύπους ανοϊκών συνδρομών με επιπλέον κινητικά και άλλα συμπτώματα». Ωστόσο, πολλοί από αυτούς παραμένουν εκτός δημόσιας συζήτησης, όπως οι ακόλουθοι τέσσερις.

1 Οπίσθια φλοιική ατροφία

Η οπίσθια φλοιική ατροφία (γνωστή και ως σύνδρομο Benson) επηρεάζει κυρίως την οπτική και χωρική λειτουργία. Και αντίθετα από την Αλτσχάιμερ, τουλάχιστον στα αρχικά στάδια, η μνήμη παραμένει αναλοίωτη.

Πιο συγκεκριμένα, οι ασθενείς μπορεί να βιώνουν οπτικές ψευδαισθήσεις και να αντιμετωπίζουν προβλήματα προσανατολισμού στον χώρο. Κάπως έτσι, σταδιακά η ανάγνωση γίνεται πιο δύσκολη όπως και ο εκτίμηση του βάθους και της απόστασης π.χ. ενός σκαλιού σε μία σκάλα. Οσο για τα συμπτώματα, αυτά συνήθως εμφανίζονται μεταξύ 55 και 65 ετών.

Σε κάθε περίπτωση, οι ερευνητές παραδέχονται ότι έχουν πολλά ακόμη να μάθουν για τη συγκεκριμένη κατάσταση. Στο πλαίσιο αυτό, προσπαθούν έως σήμερα να κατανοήσουν αν αποτελεί ξεχωριστό τύπο άνοιας ή άτυπη μορφή της Αλτσχάιμερ. Και αυτό διότι οι δύο νόσοι μοιράζονται τις ίδιες εγκεφαλικές αλλαγές αν και τα συμπτώματα διαφέρουν. Εκτιμάται, επίσης, ότι μεταξύ 5% έως και 15% των ατόμων με Αλτσχάιμερ έχουν και το συγκεκριμένο σύνδρομο.

Αναφορικά πάντως, με την αντιμετώπισή της η δρ Σακκά υπογραμμίζει ότι «οι νέες θεραπείες όπως τα μονοκλωνικά αντισώματα κατά του β-αμυλοειδούς θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τους ασθενείς αυτούς με καλή κλινική αποτελεσματικότητα».

2 Νόσος Creutzfeld-Jakob

Η νόσος Creutzfeld-Jakob, που επηρεάζει περίπου ένα άτομο στο ένα εκατομμύριο, εξελίσσεται ταχύτατα – πολύ πιο γρήγορα από την Αλτσχάιμερ.

Προκαλείται από την παθολογική αναδίπλωση μιας πρωτεΐνης – γνωστής ως prion – με τους ασθενείς να εμφανίζουν ήδη από τα πρώτα στάδια προβλήματα μνήμης και κίνησης ενώ συχνά εκδηλώνουν ακούσιες, σπασμωδικές κινήσεις. Στους παράγοντες κινδύνου συμπεριλαμβάνονται η προχωρημένη ηλικία όπως και η γενετική προδιάθεση (σε 10-15% των περιπτώσεων). Σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις η αιτία μπορεί να βρίσκεται στην κατανάλωση μολυσμένου κρέατος (νόσος των «τρελών αγελάδων»).

3 Μετωποκροταφική άνοια

Αντίστοιχα, η μετωποκροταφική άνοια σε συνδυασμό με τη νόσο του κινητικού νευρώνα (FTD-MND) είναι μια σύνθετη κατάσταση. Περίπου το 10-15% των ατόμων με μετωποκροταφική άνοια αναπτύσσουν επίσης νόσο κινητικού νευρώνα. Αυτή η συνύπαρξη φαίνεται να σχετίζεται με μετάλλαξη στο γονίδιο C9orf72, γεγονός που δείχνει ότι μπορεί να έχει κληρονομική βάση.

Οι ασθενείς εμφανίζουν πολλά μυϊκά προβλήματα, όπως μυϊκή ατροφία, δυσκαμψία και δυσκολία στην κατάποση – συμπτώματα που δεν συνδέονται συνήθως με την άνοια και τα προβλήματα μνήμης. Δεν είναι εντούτοις έως και σήμερα σαφές εάν η μετωποκροταφική άνοια εμφανίζεται πρώτη και ακολουθεί η νόσος κινητικού νευρώνα ή το αντίστροφο.

Σε κάθε περίπτωση «και οι δύο νόσοι είναι εξαιρετικά σπάνιες και η ακριβής διάγνωσή τους βοηθά τις οικογένειες των πασχόντων να οργανώσουν καλύτερα τη φροντίδα τους και να προγραμματίσουν το μέλλον, εφόσον δεν υπάρχει θεραπεία», τονίζει από την πλευρά της η δρ Σακκά.

4 Προϊούσα υπερπυρηνική παράλυση

Η προϊούσα υπερπυρηνική παράλυση είναι μια ακόμη σπάνια νευρολογική πάθηση που προκαλεί τόσο άνοια όσο και προβλήματα κίνησης.

Εκτιμάται ότι επηρεάζει περίπου 5-6 άτομα ανά 100.000 πληθυσμού, παρ’ όλ’ αυτά η διάγνωσή της καθυστερεί συχνά, καθώς τα συμπτώματά της μιμούνται τη νόσο Πάρκινσον.

Οι ασθενείς έχουν υψηλό κίνδυνο πτώσεων λόγω προβλημάτων στην όραση ενώ αντιμετωπίζουν και προβλήματα κίνησης. Μπορεί επίσης να έχουν δυσκολίες στη συγκέντρωση και την επίλυση προβλημάτων. «Σε αυτές τις περιπτώσεις χορηγείται συμπτωματική θεραπεία με αντι-παρκινσονικά φάρμακα. Επίσης η φυσικοθεραπεία και η λογοθεραπεία βοηθούν αρκετά τους ασθενείς», καταλήγει η δρ Σακκά.