Κάτι σαν νοσταλγία μάς έχει πιάσει στην εφημερίδα. Να, στις μπροστινές σελίδες θα είδατε σήμερα μια συναρπαστική συζήτηση για την προσφορά του Κέινς με αφορμή τη σημερινή συμπλήρωση 80 χρόνων από τον θάνατό του. Και σ’ αυτή τη στήλη θα διαβάσετε για ένα βιβλίο που ο τίτλος του αποτελεί παραλλαγή ενός θρυλικού συνθήματος του 1848.
Η νοσταλγία δεν είναι παράλογη, υπό προϋποθέσεις μάλιστα μπορεί να αποβεί και διδακτική. Γιατί αυτό που καταρρέει σήμερα δεν είναι μόνο οι βεβαιότητες, πράγμα που δεν θα ήταν άλλωστε προς θάνατον, αφού οι εκπλήξεις ξεβολεύουν, κινητοποιούν, ανανεώνουν και αναζωογονούν. Η συνειδητοποίηση όμως ότι διαλύονται ολόκληρα αξιακά πλαίσια, ότι η ιστορία δεν ανακυκλώνεται ούτε επαναλαμβάνεται αλλά πηγαίνει προς τα πίσω, είναι βαθιά αποσυντονιστική.
Ο φιλελευθερισμός γεννήθηκε από τρεις επαναστάσεις του 18ου αιώνα – την αμερικανική, τη γαλλική και τη βιομηχανική –, τροφοδότησε την οικονομική ανάπτυξη που ακολούθησε και διαμόρφωσε τον σύγχρονο κόσμο, γράφει ο δημοσιογράφος Αντριαν Γούλντριτζ στο βιβλίο του «Κεντρώοι όλων των χωρών ενωθείτε!», που στην Αμερική κυκλοφόρησε με τον τίτλο «Το επαναστατικό κέντρο». Οπως υπενθυμίζει ο Economist, οι πρώτοι φιλελεύθεροι δίδαξαν μια φιλοσοφία που βασιζόταν σε μερικές απλές αρχές: η κοινωνία αρχίζει με το άτομο και όχι με την κοινότητα (Xομπς), η εξουσία είναι τόσο επικίνδυνη ώστε πρέπει να ελέγχεται (Μοντεσκιέ), η αλήθεια μπορεί να αναζητείται μόνο μέσα από την ανοιχτή συζήτηση (Τζον Στιούαρτ Μιλ). Αλλά οι σύγχρονοι φιλελεύθεροι έχουν χάσει την επαφή τους με αυτές τις αρχές. Πρέπει λοιπόν να την ξαναβρούν αν δεν θέλουν να βρεθούν αντιμέτωποι με μια «ανελεύθερη αναρχία».
Σύμφωνα με τον Γούλντριτζ, το πρόβλημα των φιλελευθέρων είναι ότι έχουν χωριστεί σε φατρίες που προδίδουν την ιδεολογία τους. Οι αριστεροί έχουν παρασυρθεί τόσο πολύ από την woke ατζέντα, ώστε στρέφονται κατά της αξιοκρατίας. Οι δεξιοί έχουν τέτοια εμμονή με τις αγορές, ώστε ξεχνούν ότι το όριο της ελευθερίας βρίσκεται στην παραβίαση της ελευθερίας του άλλου. Οι τεχνοκράτες παραμερίζουν τα ιδεολογικά ζητήματα μπροστά στον βασικό στόχο της διατήρησης του ελέγχου.
Από τις τρεις αυτές κατηγορίες, θα έλεγε κανείς ότι στην Ελλάδα συναντάμε μόνο την τρίτη. Την woke ατζέντα την επινόησε ο Πρωθυπουργός όταν μετάνιωσε που είχε προωθήσει τον νόμο για τον γάμο των ομοφύλων. Η αξιοκρατία είναι έτσι κι αλλιώς μια παρεξηγήσιμη έννοια, αλλά αρκεί ένας Μακάριος Λαζαρίδης για να την απαξιώσει εντελώς. Η συζήτηση για τις αγορές δεν έχει και πολύ νόημα σε μια χώρα που έγινε διεθνώς ρεζίλι με το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ. Οι άνθρωποι που κάποτε δήλωναν φιλελεύθεροι σήμερα θεωρούν αληθινό ό,τι συμφέρει το κόμμα τους και επιτίθενται σε οποιονδήποτε προσπαθεί να ελέγξει την εξουσία τους, είτε αυτός λέγεται δημοσιογραφικός οργανισμός είτε διεθνής θεσμός ή Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Να ενωθούν οι κεντρώοι, ναι. Αλλά πρώτα πρέπει να τους βρούμε.
