Κληρονομιά χωρίς… φόρο: Πότε οι καταθέσεις περνούν απευθείας στους συνδικαιούχους

Την απαλλαγή από τον φόρο κληρονομιάς για τους επιζώντες συνδικαιούχους τραπεζικού λογαριασμού σε ελληνική ή σε τράπεζα του εξωτερικού, ορίζει οριστικά νέα εγκύκλιος της ΑΑΔΕ.

Με τις νέες οδηγίες του διοικητή της ΑΑΔΕ Γιώργου Πιτσιλή ξεκαθαρίζεται ότι σε περίπτωση θανάτου ενός συνδικαιούχου κοινού τραπεζικού λογαριασμού, η χρηματική κατάθεση και ο λογαριασμός αυτός περιέρχεται αυτοδικαίως στους λοιπούς επιζώντες συνδικαιούχους και το ποσό της κατάθεσης αυτής εξαιρείται από την κληρονομιά, καθώς δεν συνιστά μέρος της κληρονομιαίας περιουσίας.

Επομένως, η ανάληψη του ποσού αυτού από τον επιζώντα καταθέτη, ακόμα και στην περίπτωση που αυτός είναι, συγχρόνως, και κληρονόμος του αποβιώσαντος, γίνεται όχι μόνο «ιδίω ονόματι», αλλά και «εξ ιδίου δικαίου» και όχι με την ιδιότητα του κληρονόμου.

Συνεπώς, με βάση την εγκύκλιο της ΑΑΔΕ, οι καταθέσεις σε κοινούς τραπεζικούς λογαριασμούς ή σε κοινά χαρτοφυλάκια στην ημεδαπή ή στην αλλοδαπή, οι οποίες σε περίπτωση θανάτου ενός συνδικαιούχου περιέρχονται αυτοδικαίως στους λοιπούς επιζώντες συνδικαιούχους, δεν υπόκεινται σε φόρο κληρονομίας μετά τον θάνατο ενός συνδικαιούχου για όλους τους επιζώντες συνδικαιούχους, δεδομένου ότι με βάση τα προαναφερθέντα τα εν λόγω ποσά καταθέσεων δεν αποτελούν μέρος της κληρονομιαίας περιουσίας.

Πώς απαλλάσσονται

Ειδικότερα η εγκύκλιος διευκρινίζει τα εξής:

1. Με τις διατάξεις των άρθρων 2 και 3 του ν. 5638/1932 «Περί καταθέσεως εις κοινό λογαριασμόν» ορίζεται ότι στις καταθέσεις αυτές μπορεί να τεθεί ο όρος ότι με τον θάνατο οποιουδήποτε των δικαιούχων, η κατάθεση και ο λογαριασμός από αυτή περιέρχεται αυτοδικαίως στους λοιπούς επιζώντες ως τον τελευταίο από αυτούς. Στην περίπτωση αυτή η κατάθεση περιέρχεται σ’ αυτούς ελεύθερη από κάθε φόρο κληρονομίας ή τέλος. Αντίθετα, η απαλλαγή αυτή δεν επεκτείνεται στους κληρονόμους του δικαιούχου που απόμεινε τελευταίος. Διάθεση της κατάθεσης είτε κατά τη διάρκεια της ζωής είτε με αιτία τον θάνατο δεν επιτρέπεται, οι δε κληρονόμοι εκείνου που πέθανε είτε αδιάθετος είτε με διαθήκη, καθώς και οι αναγκαίοι κληρονόμοι του δεν έχουν δικαίωμα στην κατάθεση.

2. Οπως, άλλωστε, έχει γίνει δεκτό με τη γνωμοδότηση του ΝΣΚ 64/2000, η οποία έγινε δεκτή από τον υπουργό Οικονομικών, η ως άνω νομοθετική πρόβλεψη του ν. 5638/1932 έχει την έννοια ότι η ενάσκηση του ενοχικού δικαιώματος της ανάληψης από οποιονδήποτε επιζώντα δικαιούχο δεν θα φορολογηθεί στο πλαίσιο της φορολογίας κληρονομιών, αφού ο κοινός λογαριασμός δεν ανήκει στην κληρονομιαία περιουσία του θανόντος.

3. Σύμφωνα με την περίπτωση γ’ της παραγράφου 2 του άρθρου 25 του Κώδικα διατάξεων φορολογίας κληρονομιών, δωρεών, γονικών παροχών και κερδών από τυχερά παίγνια, όπως ίσχυε πριν από την τροποποίησή της με το άρθρο 57 του ν. 4916/2022, απαλλάσσονταν από τον φόρο κληρονομίας η χρηματική κατάθεση σε τράπεζα σε ανοικτό λογαριασμό στο όνομα δύο ή περισσοτέρων από κοινού (Compte Joint, Joint Account), στην οποία είχε τεθεί ο πρόσθετος όρος ότι με τον θάνατο οποιουδήποτε δικαιούχου, η κατάθεση και ο λογαριασμός αυτής περιέρχεται αυτοδίκαια στους λοιπούς επιζώντες μέχρι τον τελευταίο από αυτούς.

Η απαλλαγή αυτή ίσχυε και σε κοινούς λογαριασμούς με προθεσμία ή ταμιευτηρίου με προειδοποίηση και σε κοινούς λογαριασμούς σε συνάλλαγμα ή σε συνάλλαγμα και δραχμές με προθεσμία ή ταμιευτηρίου με προειδοποίηση μόνιμων κατοίκων της αλλοδαπής ή αυτών με συνδικαιούχους μόνιμους κατοίκους της ημεδαπής. Αντίθετα, η απαλλαγή αυτή δεν επεκτεινόταν στους κληρονόμους του τελευταίου απομείναντος δικαιούχου. Οι διατάξεις αυτές εφαρμόζονταν ανάλογα και σε μερίδα αμοιβαίου κεφαλαίου.

4. Περαιτέρω, αναφορικά με την περίπτωση των κινητών αξιών, που τηρούνται σε κεντρικό αποθετήριο τίτλων ή μέσω διαμεσολαβητή έχει προβλεφθεί ότι μπορεί, ύστερα από σχετική συμφωνία με τους πελάτες, να εφαρμόζεται αναλογικά ο ν. 5638/1932.

5. Με το άρθρο 57 του ν. 4916/2022 ορίζεται πλέον ότι απαλλάσσεται από τον φόρο κληρονομιάς τόσο η χρηματική κατάθεση σε πιστωτικό ίδρυμα σε ευρώ ή σε ξένο νόμισμα στο όνομα δύο ή περισσοτέρων δικαιούχων από κοινού, όσο και οι κοινοί λογαριασμοί λοιπών χρηματοπιστωτικών προϊόντων της ημεδαπής ή της αλλοδαπής, ανεξάρτητα από την κατοικία των συνδικαιούχων, μετά τον θάνατο οποιουδήποτε εξ αυτών για όλους τους επιζώντες συνδικαιούχους, στους οποίους περιέρχεται αυτοδίκαια, και μέχρι τον τελευταίο από αυτούς.