Η τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ) δεν είναι πλέον μια εξέλιξη αποκλειστικά τεχνολογική. Εξελίσσεται σε δύναμη που ανακατανέμει κεφάλαια, μεταβάλλει τους όρους του ανταγωνισμού και αναδιατάσσει την ίδια τη λογική με την οποία οι αγορές αποτιμούν αξία, απόδοση και κίνδυνο. Δεν κρίνεται πλέον μόνο ποιος διαθέτει το καλύτερο μοντέλο, αλλά ποιος μπορεί να αντέξει το κόστος της μετάβασης και να το μετατρέψει σε παραγωγικότητα, περιθώρια και διατηρήσιμες ταμειακές ροές.
Η μετατόπιση αυτή αποτυπώνεται ήδη στην κλίμακα των επενδύσεων. Ενδεικτικά Amazon, Alphabet και Meta έχουν ανακοινώσει για το τρέχον έτος συνολικές κεφαλαιουχικές δαπάνες στο πεδίο της ΤΝ της τάξης των 490 έως 520 δισ. δολ. Αυτό σημαίνει μεγαλύτερο βάρος παγίων και αποσβέσεων, υψηλότερη ευαισθησία στο κόστος κεφαλαίου και, συνεπώς, μεγαλύτερο κίνδυνο απότομων αναθεωρήσεων των αποτιμήσεων, αν οι αποδόσεις καθυστερήσουν ή αποδειχθούν κατώτερες των προσδοκιών.
Στην ΕΕ το 2025 το 20% των επιχειρήσεων με 10 ή περισσότερους εργαζομένους δήλωσε ότι χρησιμοποιεί τεχνολογίες ΤΝ, από 13,5% το 2024. Στις ΗΠΑ, οι εκτιμήσεις που αξιοποιούν δεδομένα επιχειρηματικών ερευνών της Census τοποθετούν την υιοθέτηση περίπου στο 18% έως το τέλος του 2025. Αυτή η απόσταση ανάμεσα στη χρήση και στη γενικευμένη, ασφαλή και παραγωγική ενσωμάτωση είναι ίσως η σημαντικότερη μεταβλητή για τις αγορές, επειδή εκεί θα κριθεί αν το μεταβατικό κόστος σε δεδομένα και ανασχεδιασμό διαδικασιών θα αποσβεστεί εντός του χρονικού ορίζοντα που ήδη προεξοφλούν οι αποτιμήσεις.
Ακριβώς εδώ αποκτά ιδιαίτερη σημασία η τελευταία εξέλιξη στις ΗΠΑ. Η Anthropic περιόρισε τη διάθεση του νέου μοντέλου Mythos Preview, ενώ σύμφωνα με δημοσιεύματα κορυφαίοι αμερικανοί αξιωματούχοι συναντήθηκαν με τραπεζικά στελέχη για να τους προειδοποιήσουν για τους κινδύνους που δημιουργούν πλέον μοντέλα ικανά να εντοπίζουν και να εκμεταλλεύονται άγνωστα τρωτά σημεία σε κρίσιμα πληροφοριακά συστήματα. Η εξέλιξη αυτή είναι σημαντική όχι μόνο για την κυβερνοασφάλεια, αλλά και για την ίδια την αρχιτεκτονική των αγορών. Υπενθυμίζει ότι η ΤΝ δεν είναι απλώς εργαλείο παραγωγικότητας, αλλά και πιθανός παράγοντας λειτουργικού, κανονιστικού και συστημικού κινδύνου, ιδίως σε κλάδους όπου η εμπιστοσύνη, η ακεραιότητα των δεδομένων και η επιχειρησιακή συνέχεια αποτελούν την πρώτη ύλη της αξίας.
Αυτό καθιστά πιο ευάλωτους ιδίως κλάδους υπηρεσιών, όπου η αξία παράγεται κυρίως μέσω διαχείρισης πληροφορίας και τυποποιημένων γνωσιακών εργασιών. Η αγορά ήδη προεξοφλεί ότι προηγμένα λογισμικά συστήματα μπορούν να αυτοματοποιήσουν μεγάλο μέρος εργασιών γραφείου, να συμπιέσουν αμοιβές και να ασκήσουν πίεση σε μοντέλα που στηρίζονται σε προμήθειες, διαμεσολάβηση και ανθρώπινο χρόνο. Ομως η πίεση δεν θα είναι παντού ίδια.
Σε ορισμένες δραστηριότητες η ΤΝ μπορεί να επιφέρει μερική αυτοματοποίηση και πτώση τιμών. Σε άλλες, ιδίως όπου η υπηρεσία είναι περισσότερο τυποποιημένη, μπορεί να οδηγήσει σε ευρύτερη αναδιάταξη του μοντέλου. Γι’ αυτό η συζήτηση μεταφέρεται ολοένα περισσότερο προς τη διαχείριση πλούτου, την ασφαλιστική διαμεσολάβηση, τις υπηρεσίες ακινήτων, τη μεσιτεία μεταφορών, αλλά και προς τμήματα του ίδιου του λογισμικού.
Κρίσιμη παράμετρος είναι και η ασυμμετρία προσαρμογής. Οι καθιερωμένοι οργανισμοί κινούνται συχνά βραδύτερα, επειδή δεσμεύονται από υφιστάμενες διαδικασίες, παλαιά πληροφοριακά συστήματα, σύνθετες δομές ελέγχου και υψηλό κόστος μετάβασης. Αντιθέτως, νεοεισερχόμενοι που έχουν σχεδιάσει εξαρχής το λειτουργικό τους μοντέλο γύρω από την ΤΝ μπορούν να κινηθούν ταχύτερα, να μειώσουν λειτουργικό κόστος και να ασκήσουν εντονότερη ανταγωνιστική πίεση, ιδίως μέσω τιμολόγησης. Η αγορά, επομένως, δεν αποτιμά μόνο τεχνολογική ικανότητα. Αποτιμά και την οργανωτική ετοιμότητα και ευελιξία.
Η επίδραση στις αγορές εκδηλώνεται πλέον μέσω τριών διαδρομών. Σε μακροοικονομικό επίπεδο, οι επενδύσεις σε υποδομές τροφοδοτούν ζήτηση σε εξοπλισμό, κατασκευές και ενέργεια. Σε κλαδικό επίπεδο, οι περιορισμοί ηλεκτρικής ισχύος, δικτύων και υπολογιστικής χωρητικότητας αποκτούν ρόλο στρατηγικού συντελεστή. Στη μικροδομή της αγοράς, η χρήση ΤΝ στην ανάλυση πληροφορίας, στη διαχείριση κινδύνου και στην εκτέλεση συναλλαγών επιταχύνει τη μετάδοση προσδοκιών στις τιμές και μπορεί να ενισχύσει αυτοτροφοδοτούμενες κινήσεις όταν η ρευστότητα δεν επαρκεί.
Παράλληλα, το θεσμικό πλαίσιο προσθέτει νέες παραμέτρους κόστους και κινδύνου. Η εφαρμογή του ευρωπαϊκού πλαισίου για την ΤΝ παραμένει σταδιακή, με βασικό ορίζοντα το 2027, ενισχύοντας απαιτήσεις διακυβέρνησης δεδομένων, τεκμηρίωσης, ασφάλειας και ανθρώπινης εποπτείας. Η επίδραση δεν είναι ουδέτερη. Ευνοεί την κλίμακα, ενισχύει τη σημασία της συμμόρφωσης και καθιστά δυσκολότερη την ασφαλή και γενικευμένη εφαρμογή για όσους δεν διαθέτουν επαρκείς πόρους.
Συνολικά, η ΤΝ αναδιαμορφώνει την αρχιτεκτονική των αγορών επειδή συνδυάζει υψηλές προσδοκίες παραγωγικότητας με υψηλή επενδυτική ένταση, αυξανόμενο λειτουργικό κίνδυνο και μεγάλη αβεβαιότητα ως προς τους κλαδικούς νικητές και ηττημένους.
Η εξέλιξη με την Anthropic λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η τεχνολογική ισχύς δεν παράγει μόνο ευκαιρίες, αλλά και νέες εκδοχές συστημικής τρωτότητας. Για τις αγορές, λοιπόν, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν η ΤΝ θα αυξήσει την παραγωγικότητα. Είναι ποιοι ισολογισμοί, ποια επιχειρηματικά μοντέλα και ποιες θεσμικές άμυνες μπορούν να αντέξουν το μεταβατικό κόστος ώσπου αυτή να εμφανιστεί με συνέπεια στα κέρδη, στις ταμειακές ροές και στη σταθερότητα του συστήματος.
Ο Δημήτρης Λιάκος είναι οικονομολόγος
