Πώς ο Πάπας έγινε ορκισμένος εχθρός του Τραμπ

Μέσα από μια σύγκρουση που ξεπερνά τα όρια της διπλωματίας και αγγίζει τον πυρήνα μιας ιδεολογικής μάχης, ο Πάπας Λέων ΙΔ΄ αναδεικνύεται σε απρόσμενο αλλά αποφασιστικό αντίπαλο του Ντόναλντ Τραμπ. Ο πρώτος αμερικανός ποντίφικας στην Ιστορία αξιοποιεί το ηθικό κύρος της Αγίας Εδρας για να αμφισβητήσει ανοιχτά την πολιτική της Ουάσιγκτον – από τον πόλεμο στο Ιράν έως τη μετανάστευση – μετατρέποντας μια διαφωνία σε μείζονα αντιπαράθεση με πιθανές εκλογικές συνέπειες στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ισως, δε, η κόντρα αυτή να μην αφορά απλώς δύο ισχυρές προσωπικότητες, αλλά δύο αντικρουόμενα οράματα για την παγκόσμια τάξη: από τη μία, μια πολυμερής διεθνής αρχιτεκτονική που δίνει έμφαση στη διπλωματία και την προστασία των αδυνάμων κι από την άλλη μια πιο σκληρή γεωπολιτική προσέγγιση ισχύος.

«Δεν φοβάμαι την κυβέρνηση Τραμπ», δήλωσε αυτή την εβδομάδα ο ηγέτης της Καθολικής Εκκλησίας, αναδεικνυόμενος σε πόλο συσπείρωσης για τους επικριτές του αμερικανού προέδρου. Οπως χαρακτηριστικά αναφέρει δημοσίευμα των «Financial Times», η διαμάχη των τελευταίων ημερών μεταξύ του Πάπα Λέοντος που μέχρι πριν από έναν χρόνο ήταν ένας χαμηλού προφίλ καρδινάλιος και του πλέον ισχυρού ανθρώπου στον κόσμο θυμίζει περισσότερο τον ανταγωνισμό μεταξύ μεσαιωνικών παπών και αυτοκρατόρων παρά τη συνεργασία Βατικανού – Λευκού Οίκου στην περίοδο του Ψυχρού Πολέμου. «Δεν είμαστε πολιτικοί, δεν ασχολούμαστε με την εξωτερική πολιτική με την ίδια οπτική που ίσως την κατανοεί εκείνος», είπε ο 70χρονος Πάπας, που κατάγεται από το Σικάγο, λίγες ώρες αφότου ο πρόεδρος Τραμπ τον κάλεσε «να σταματήσει να χαϊδεύει τη Ριζοσπαστική Αριστερά και να επικεντρωθεί στο να είναι μεγάλος Πάπας, όχι πολιτικός».

Αναλυτές διαβλέπουν κίνδυνο να υπάρξουν εκλογικές συνέπειες. «Ο Τραμπ δεν καταλαβαίνει πραγματικά ότι συγκρούστηκε με μια θεολογική παράδοση άνω των 1.500 ετών, ένα σύνολο διδασκαλιών για τον πόλεμο και τη βία», λέει ο Ρόμπερτ Τζόουνς, ιδρυτής ανεξάρτητου think tank. Ερευνητής του Brookings Institution τονίζει επίσης ότι ο Τραμπ δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει απέναντι στο Βατικανό «εργαλεία εκφοβισμού που συνηθίζει», όπως δασμούς και απειλές για αναίρεση των εγγυήσεων ασφαλείας.

Χαρακτηριστικό είναι ότι η κριτική του προέδρου προς τον Πάπα άγγιξε ευαίσθητη χορδή ακόμη και σε συμμάχους του αμερικανού προέδρου όπως η ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι, που χαρακτήρισε «απαράδεκτη» την επίθεση.

Από την πλευρά τους αξιωματούχοι του Βατικανού θεωρούν ότι η ανησυχία που εκφράζει ο Πάπας για τον πρόεδρο Τραμπ αντικατοπτρίζει ένα διευρυνόμενο ιδεολογικό χάσμα μεταξύ Ουάσιγκτον και Εκκλησίας σχετικά με το μέλλον της παγκόσμιας τάξης και τη νομιμοποίηση της χρήσης βίας ως μέσου επίλυσης διαφορών.

Ο Πάπας Λέων έχει ενώσει τη φωνή του με επικριτές της μεταναστευτικής πολιτικής της κυβέρνησης Τραμπ. Ωστόσο αυτήν την εβδομάδα η αντιπαράθεσή του με τον αμερικανό πρόεδρο έφτασε στα ύψη. «Ο φόβος για έναν καθολικό Πάπα που επιδιώκει να επηρεάσει την αμερικανική πολιτική στοιχειώνει τις ΗΠΑ από την ίδρυση της χώρας από αυστηρούς προτεστάντες», υπογραμμίζουν αναλυτές. Αναφέρονται μάλιστα στην έκκληση που απηύθυνε την περασμένη εβδομάδα ο Λέων στους αμερικανούς πολίτες να καλέσουν τους εκπροσώπους τους στο Κογκρέσο να αντιταχθούν στις επιθέσεις του Τραμπ κατά του Ιράν.

Αξιωματούχοι της Αγίας Εδρας επισημαίνουν ότι ο Πάπας είναι κληρονόμος μιας καθολικής παράδοσης προσηλωμένης στην κοινωνική δικαιοσύνη, η οποία συνάδει με τη σύγχρονη αντίληψη για τον καθολικισμό, ως μια οικουμενική, ανθρώπινη και συμπονετική πίστη που στέκεται στο πλευρό των αδυνάμων και μπορεί να συνυπάρχει ειρηνικά με άλλες θρησκείες και πεποιθήσεις.

Απέναντί του ο αμερικανός πρόεδρος φαίνεται να πρεσβεύει μια νέα τάξη ισχυρών δυνάμεων που καθεμιά θα έχει τις δικές της σφαίρες επιρροής. Ως ενδεικτική αναφέρεται και η προσέγγιση του αμερικανού υπουργού Αμυνας Πιτ Χέγκσεθ που… προσευχήθηκε για χρήση «συντριπτικής βίας» προς επίτευξη «δίκαιων στόχων» στον πόλεμο με το Ιράν. Παράλληλα ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς – που ασπάστηκε τον καθολικισμό το 2019 – δήλωσε απογοητευμένος από τη στάση καθολικών κληρικών κατά της μεταναστευτικής πολιτικής της κυβέρνησης Τραμπ. Αποδεχόμενος ως «λογική» τη διαφωνία για συγκεκριμένα ζητήματα, κάλεσε το Βατικανό «να περιοριστεί σε ζητήματα ηθικής».

Από όποια σκοπιά κι αν το δει κανείς, η ιδεολογική σύγκρουση μεταξύ ποντίφικα και αμερικανού προέδρου είναι μια μάχη επιρροής των περίπου 53 εκατομμυρίων καθολικών των ΗΠΑ που αντιπροσωπεύουν περίπου το 20% του πληθυσμού της χώρας.

Καθώς το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα του Τραμπ προσπαθεί να διατηρήσει τον έλεγχο και των δύο σωμάτων του Κογκρέσου στις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου, η διαμάχη θα μπορούσε επίσης να έχει εκλογικές επιπτώσεις. Πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι η απήχηση του Τραμπ μεταξύ των καθολικών ψηφοφόρων είχε ήδη αρχίσει να υποχωρεί πριν από τον πόλεμο με το Ιράν, εν μέσω ευρύτερης αντίδρασης στις μεταναστευτικές τακτικές της κυβέρνησης και μιας κρίσης κόστους ζωής. Ερευνα CBS News/YouGov τον Απρίλιο διαπίστωσε ότι το 54% των αμερικανών καθολικών αποδοκιμάζει το έργο του προέδρου Τραμπ έναντι 46% που το εγκρίνει. Επίσης εκπρόσωποι συντηρητικών ομάδων διαφωνούν ότι ο Πάπας δεν πρέπει να τοποθετείται για ζητήματα όπως ο πόλεμος στο Ιράν. Παραδοσιακά, ενώ για μεγάλος μέρος του 20ού αιώνα οι καθολικοί ψηφοφόροι ευθυγραμμίζονταν περισσότερο με το Δημοκρατικό Κόμμα, μετακινήθηκαν προς τα δεξιά από τη δεκαετία του 1980.

Χθες, μιλώντας σε δημοσιογράφους κατά την πτήση του από την Αλγερία στο Καμερούν, το δεύτερο σκέλος της 10ήμερης περιοδείας του στην Αφρική, ο πρώτος αμερικανός ποντίφικας ζήτησε να υπάρξει σεβασμός για όλους τους ανθρώπους επισημαίνοντας ότι τα ταξίδια του δείχνουν πόσο σημαντικό είναι να επιδιώκει κανείς τον διάλογο μεταξύ των διαφόρων κοινοτήτων. Στη συνέχεια, κατακεραύνωσε τους ηγέτες που ξοδεύουν δισεκατομμύρια σε πολέμους, λέγοντας ότι ο κόσμος «καταστρέφεται από μια χούφτα τυράννους», σε ασυνήθιστα έντονες σε ύφος δηλώσεις, προτρέποντας σε μια «αποφασιστική αλλαγή πορείας». Στο πλευρό του Πάπα τάχθηκε και η Αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπερι, Σάρα Μουλάλι, επικεφαλής της Αγγλικανικής Εκκλησίας.