Συχνά λέμε ότι το σχολείο είναι η μικρογραφία της κοινωνίας. Πράγματι, είναι συνήθως το τελευταίο μέρος όπου ένας άνθρωπος συνυπάρχει και συμβιώνει με ένα ανομοιογενές μείγμα συνανθρώπων του, με τους οποίους δεν έχει απαραιτήτως κοινά ενδιαφέροντα, κοινές προσλαμβάνουσες ή στόχους.
Στις παρέες, στο πανεπιστήμιο και στους χώρους εργασίας, τα κοινά είναι συνήθως πολύ περισσότερα. Με αυτή τη σκέψη κατά νου, την Πέμπτη 19 Μαρτίου, «ΤΑ ΝΕΑ» βρέθηκαν στο 1ο Γυμνάσιο Μεγάρων, ένα σχολείο σε μία από τις πιο πολυπολιτισμικές και «πολύχρωμες» περιοχές της Αττικής. Σε αυτό το σχολείο, τα εμφανή κοινά στοιχεία μεταξύ των μαθητών είναι ακόμα λιγότερα. Παιδιά μεταναστών, με καταγωγή από το Πακιστάν, την Ινδία ή την Κίνα. Παιδιά της κοινότητας Ρομά, αρκετά εκ των οποίων ζουν σε καταυλισμούς. Παιδιά αλβανικής καταγωγής, πρώτης και δεύτερης γενιάς, αλλά και παιδιά που είναι πάππου προς πάππου ντόπιοι – Μεγαρίτες.
Σε αυτό το «μωσαϊκό παιδιών», όπως το περιγράφει ο μαθηματικός του σχολείου και Σύμβουλος Σχολικής Ζωής (ΣΣΖ) Δημήτρης Σακκάς, η διαχείριση – μικρών ή μεγαλύτερων – κρίσεων είναι καθημερινό φαινόμενο. Η αλήθεια είναι πως στη διάρκεια της ημέρας που βρεθήκαμε στο 1ο Γυμνάσιο Μεγάρων τα πράγματα ήταν μάλλον ήρεμα. Ωστόσο, στο γραφείο της διευθύντριας Αφροδίτης Σάλτα δεν υπήρξαν ούτε δέκα λεπτά ησυχίας.
Το πρωί, πριν από την έναρξη των μαθημάτων, αρκετοί μαθητές μπήκαν στο γραφείο για να παραδώσουν τις γονικές άδειες και τα χρήματα για την τριήμερη εκδρομή. Ενα κοριτσάκι, που πηγαινοέρχεται στο σχολείο με μισθωμένο ταξί λόγω κινητικού προβλήματος, δίνει στη διευθύντρια λουλούδια από τον κήπο της. Λίγο αργότερα, μια μαθήτρια ζητεί ένα παυσίπονο και, την ίδια στιγμή, μια καθηγήτρια του συστεγαζόμενου 2ου Γυμνασίου φέρνει στη διευθύντρια έναν μαθητή που επιχείρησε να μπει στο μάθημά της, ενώ το παιδί ανήκει σε άλλη σχολική μονάδα. Μερικά λεπτά μετά, ένας μαθητής της Α’ Γυμνασίου ζητάει πάγο, γιατί ένας συμμαθητής του έπεσε από τις σκάλες.
Ενα «δημοκρατικό σχολείο»
«Παρατηρώ ότι η πόρτα σας είναι διαρκώς ανοιχτή για όλους στο σχολείο», λέω στη διευθύντρια, που αποκρίνεται με τη φράση «αυτό είναι κακό». Ομως, δεν είμαι βέβαιος ότι το εννοεί. Η Αφροδίτη Σάλτα μοιάζει να παίρνει ζωή από την… τρελή καθημερινότητα του σχολείου της. Εχει στο μυαλό της το όραμα για τη δημιουργία ενός «δημοκρατικού σχολείου». «Είναι πάρα πολύ δύσκολο να το εφαρμόσουμε», μου λέει.
«Οταν λέμε δημοκρατικό σχολείο, αυτό αφορά όλες τις βαθμίδες, όλα τα επίπεδα: μαθητές και εκπαιδευτικούς. Πρέπει να είσαι δημοκρατικός ως σχολικός ηγέτης, οι εκπαιδευτικοί να εφαρμόζουν δημοκρατικές πολιτικές και τα παιδιά να μαθαίνουν σε αυτές, οι αποφάσεις να παίρνονται με δημοκρατικό τρόπο, από τον Σύλλογο Διδασκόντων. Είναι καθημερινός αγώνας», τονίζει.
«Λέμε ότι προσπαθούμε για το δημοκρατικό σχολείο, αλλά δεν είναι σίγουρο ότι το πετυχαίνουμε, προσπάθεια κάνουμε. Αν θα δείξει αποτελέσματα, αυτό θα γίνει μακροπρόθεσμα και τότε μπορεί να πούμε ότι, ναι, αυτά τα παιδιά έχουν αποκτήσει μια κουλτούρα. Παίρνουμε παιδιά του Δημοτικού που αλλάζουν βαθμίδα και πάνε στην 1η Γυμνασίου, δηλαδή 12χρονα. Ηδη κουβαλάνε 6-8 χρόνια σε μια πλήρως καθοδηγούμενη κουλτούρα, όμως αν θες να λειτουργήσεις σαν δημοκρατικό σχολείο, πρέπει να δώσεις αυτενέργεια», λέει η διευθύντρια.
Δηλώνει θιασώτρια της βιωματικής εκπαίδευσης: «Αλλο να μαθαίνουμε για τη δημοκρατία και άλλο να τη βιώνουμε, άλλο να μαθαίνουμε στα βιβλία για την ανακύκλωση και άλλο να την κάνουμε. Πιστεύουμε στις βιωματικές δράσεις». Πράγματι, το σχολείο κάνει συστηματικά ανακύκλωση και τα ανταποδοτικά κουπόνια που λαμβάνουν χρησιμοποιούνται για την προμήθεια αναγκαίων για το σχολείο υλικών (αναλώσιμα κ.λπ.).
Παράλληλα, έχει πρόγραμμα για την ευαισθητοποίηση των παιδιών γύρω από τα ανθρώπινα δικαιώματα. Στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος, οργάνωσε εκπαιδευτική επίσκεψη στη Βουλή και στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, ενώ βρέθηκε και στο Ευρωκοινοβούλιο στις Βρυξέλλες – τα στόρια πίσω από το γραφείο της διευθύντριας κοσμεί μια σημαία της ΕΕ.
Αλλωστε, το σχολείο είναι το πρώτο που συμμετέχει στο πρόγραμμα «RESPECT» για την αποστιγματοποίηση της περιόδου και προσπαθεί να εμφυσήσει στους μαθητές τις αρχές της ισότητας ανεξαρτήτως καταγωγής, φύλου ή σεξουαλικότητας. Στα χρωματιστά σκαλοπάτια του προαυλίου βλέπουμε γραμμένες λέξεις όπως «ισότητα», «συμπερίληψη», «ελευθερία» κ.ά.
Το σχολείο και η τοπική κοινωνία
Το σχολείο επιδιώκει να έχει ενεργό ρόλο και στην τοπική κοινωνία. Μαθητές πραγματοποίησαν έρευνα πεδίου για την ιστορία των Μεγάρων, μαγείρεψαν στο συσσίτιο της εκκλησίας και κάθε χρόνο προμηθεύουν την τοπική κοινωνική υπηρεσία πρόνοιας – το Πάσχα, θα πάνε με φρυγανιές και γάλατα. «Ζητούμε από όλους τους μαθητές μας και τις οικογένειές τους να συμμετέχουν», λέει η Αφροδίτη Σάλτα.
Η συμμετοχή των γονέων στην καθημερινότητα αποτελεί «κλειδί» τόσο για τη δουλειά που γίνεται εντός της τάξης, όσο και εκτός, λέει στα «ΝΕΑ» η Λίνα Ρόζη, χημικός και η δεύτερη ΣΣΖ της μονάδας. «Νομίζω ότι το σχολείο, όταν έχει συμμάχους τους γονείς, μπορεί να κάνει θαύματα. Ομως αυτό δεν είναι εύκολο, γιατί έρχονται συχνά προκατειλημμένοι ή και φοβισμένοι», εξηγεί.
Τα ζητήματα της συστέγασης
Σε ένα τέτοιο σχολείο, όμως, είναι προφανές ότι υπάρχουν και σημαντικά προβλήματα. Το κτίριο βρίσκεται σε καλή κατάσταση, καθώς ανακαινίστηκε πρόσφατα στο πλαίσιο του προγράμματος «Μαριέττα Γιαννάκου». Ομως διευθύντρια, καθηγητές και γονείς συμφωνούν ότι η συστέγαση με το 2ο Γυμνάσιο και ο κοινός προαυλισμός με το 1ο Λύκειο Μεγάρων δημιουργούν προβλήματα και εντάσεις.
«Είναι ο χώρος ενός γυμνασίου και τον μοιραζόμαστε με δύο σχολεία. Δεν έχουμε επαρκή γραφεία (σ.σ.: η διευθύντρια μοιράζεται το γραφείο με τις υποδιευθύντριες) και τα παιδιά μοιράζονται τους ίδιους χώρους. Από όσο ξέρω, δεν υπάρχει πρόβλεψη για να δημιουργηθεί δεύτερο κτίριο», υπογραμμίζει η Αφροδίτη Σάλτα. «Συνολικά, μαζί με το 2ο Γυμνάσιο και το 1ο Λύκειο, είναι περίπου 1.000 παιδιά. Ετσι έχεις στο ίδιο προαύλιο, την ίδια ώρα, τον 13χρονο με τον 17χρονο. Εκεί, μπορεί να υπάρξουν επεισόδια, κάτι να μην πάει καλά, αφού υπάρχει μια ανισορροπία δυνάμεων και ωριμότητας», λέει από τη μεριά του ο Δημήτρης Σακκάς.
«Για παράδειγμα, μπορεί να έρθει ένα παιδί και να μου πει ότι το έσπρωξε και το έβρισε ένα παιδί από το λύκειο. Θα πρέπει να πας στη διπλανή σχολική μονάδα, να ρωτήσεις τι έγινε, πώς έγινε, αν ήταν κατά λάθος – σχεδόν ποτέ δεν είναι κατά λάθος», σημειώνει η Λίνα Ρόζη. Παράλληλα, η ίδια τονίζει ότι υπάρχουν πολλά ζητήματα που προκαλούν τριβές μεταξύ των παιδιών: θέματα εμφάνισης, σεξουαλικού προσανατολισμού ή δυσφορίας φύλου, φυλετικές διαφορές, θέματα χρώματος κ.λπ.
Ρομά, μια ιδιαίτερη κατηγορία
ΖΉΤΗΜΑ ΥΠΆΡΧΕΙ συχνά και με τα παιδιά της κοινότητας Ρομά, όπως αναφέρει η διευθύντρια του σχολείου. «Εχουμε σήμερα περίπου 60 μαθητές Ρομά. Πολλοί εξ αυτών, έχουν προβληματική συμπεριφορά. Γράφονται στην αρχή του έτους, αλλά σπάνια συνεχίζουν μετά τον Δεκέμβριο. Υπάρχουν παιδιά που έρχονται σταθερά στο σχολείο, αλλά μένουν στην Α΄ τάξη, γιατί έχουν πολύ μεγάλα κενά, ενώ άλλα μένουν από απουσίες». Αρκετά παιδιά μένουν στον καταυλισμό της περιοχής και, όπως λέει η διευθύντρια, είναι ένας πραγματικός άθλος να φτάσουν στο σχολείο.
«Είμαστε το σχολείο με τα περισσότερα τμήματα Ζώνης Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας (ΖΕΠ) στη Δυτική Αττική» επισημαίνει η Αφροδίτη Σάλτα. «Τα τμήματα ΖΕΠ είναι τμήματα υποδοχής στα οποία εντάσσονται μαθητές και μαθήτριες που έχουν χαμηλό γνωστικό υπόβαθρο (σ.σ. συχνά από κοινότητες Ρομά ή παιδιά μεταναστών), περνούν από διαγνωστικά τεστ και όταν αντιληφθούμε ότι πληρούν τις προϋποθέσεις, εντάσσονται στα γενικά τμήματα» εξηγεί. Οι μαθητές παραμένουν στο τμήμα ΖΕΠ για ένα, δύο ή κατ’ εξαίρεση τρία χρόνια, ώστε να γίνει ομαλά η ένταξή τους στην κανονική ροή του προγράμματος. Στα τμήματα ΖΕΠ εντάσσονται και παιδιά με αναπηρίες, όπως ένας μαθητής που έχει περιορισμένη όραση. «Εχει 85 βιβλία αντί για 20 λόγω της μεγάλης γραμματοσειράς» λέει η διευθύντρια.
Εξάλλου, δεν είναι σπάνια και τα προβλήματα γραφειοκρατικού χαρακτήρα. Για παράδειγμα, ένας μαθητής από το Πακιστάν παρακολουθεί μαθήματα ως ακροατής, αλλά επειδή δεν έχει τα απαραίτητα χαρτιά από τη χώρα του, θα χάσει τη χρονιά. Υπάρχουν επίσης πολλά παιδιά που δεν έχουν μάθει να διαβάζουν και να γράφουν καλά, ακόμα και να κρατούν το μολύβι, εν πολλοίς λόγω του συνδυασμού διγλωσσίας (μιλούν άλλη γλώσσα στο σπίτι και άλλη στο σχολικό περιβάλλον) και της διετίας που έμειναν μακριά από το σχολείο λόγω της πανδημίας.
Αλλες φορές, οι καταστάσεις είναι ακόμα πιο σοβαρές. Η διευθύντρια μού αφηγείται την περίπτωση μιας μαθήτριας της Γ’ Γυμνασίου που έχει αποκτήσει παιδί. «Ενώ παρακολουθούσε κανονικά τα μαθήματα, κάποια στιγμή εξαφανίστηκε και ύστερα από μήνες μάθαμε ότι είχε μείνει έγκυος. Εχασε εκείνη τη χρονιά, αλλά ήθελε να συνεχίσει το σχολείο. Αρχικά ερχόταν στο σχολείο με το μωρό, όμως έπειτα ζητήσαμε κατ’ οίκον διδασκαλία».
Μικρές νίκες και το κίνητρο για το «αύριο»
ΑΠΌ ΤΗΝ ΑΡΧΉ της φετινής σχολικής χρονιάς, στο 1ο Γυμνάσιο Μεγάρων – όπως και σε πολλά ακόμη δημόσια σχολεία – λειτουργεί τμήμα ένταξης για μαθητές με μαθησιακές δυσκολίες: διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητα (ΔΕΠΥ), δυσλεξία, δυσαναγνωσία κ.λπ. «Το τμήμα ένταξης έχει μία μόνιμη εκπαιδευτικό και δύο αναπληρωτές και είμαστε σε πλήρη στελέχωση. Αυτοί είναι οι ανιχνευτές μας, είναι οι εκπαιδευτικοί που βρίσκονται μέσα στο τμήμα, προσφέρουν βοήθεια σε κάθε παιδί που έχει ειδική διάγνωση και ανιχνεύουν μαθητές που έχουν ειδικές μαθησιακές δυσκολίες αλλά δεν έχουν διάγνωση» επισημαίνει η Αφροδίτη Σάλτα.
Το σύστημα της συνδιδασκαλίας μοιάζει να λειτουργεί αρκετά καλά στις περισσότερες περιπτώσεις, με θετικές επιπτώσεις σε αρκετά επίπεδα: η δουλειά των εκπαιδευτικών γίνεται πιο εύκολη με δύο καθηγητές στην τάξη, περιορίζονται τα κενά των παιδιών που έχουν ιδιαίτερες δυσκολίες και ταυτόχρονα δεν στιγματίζονται από τους συμμαθητές τους. «Είναι ένα πολύ μεγάλο όπλο το να έχω έναν δεύτερο εκπαιδευτικό στο μάθημα, μπορεί να σε βοηθήσει, να ασχοληθεί με τις ανάγκες κάποιων μαθητών» αναφέρει ο Δημήτρης Σακκάς και προσθέτει ότι με τον συνάδελφό του βρήκαν γρήγορα και χωρίς τριβές έναν τρόπο καλής συνεργασίας, χωρίς να διαχωρίσουν ρόλους.
Το σύστημα αυτό έχει βοηθήσει ώστε να σημειώνονται συχνότερα και κάποιες μικρές, καθημερινές νίκες. «Το να δω ένα παιδί που το προηγούμενο διάστημα ήταν σε μια αδράνεια να είναι πιο ενεργό μέσα στην τάξη, ακόμα και αν είναι απλά να φέρει το τετράδιο, να το ανοίξει και να σημειώσει χωρίς τη δική μου παρότρυνση, είναι ένα βήμα προς αυτήν την κατεύθυνση και λες “κάναμε κάτι καλύτερο”. Τέτοια συμβάντα μας αποφορτίζουν και μας δίνουν κουράγιο», επισημαίνει ο μαθηματικός. Η Αφροδίτη Σάλτα συμπυκνώνει την εμπειρία της διοίκησης του 1ου Γυμνασίου Μεγάρων ως εξής: «Ολοι μας φεύγουμε κάθε μέρα εξαντλημένοι, μαζεύουμε τα κομμάτια μας και λέμε “άντε, να δούμε πώς θα ξεκινήσει η επόμενη ημέρα”. Βασικό κομμάτι της επόμενης ημέρας, όμως, είναι ο αναστοχασμός της προηγούμενης. Βλέπουμε τι πήγε καλά, τι δεν πήγε καλά και τι μπορεί να πάει καλύτερα. Είμαστε σε αυτή τη θέση και πρέπει να υπερασπιζόμαστε πρώτα απ’ όλα το βέλτιστο για τη σχολική κοινότητα: για τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές».
