Οι επιθέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ κατά του Ιράν στα τέλη Φεβρουαρίου βρήκαν τους συμμάχους της Αμερικής απροετοίμαστους και ανημέρωτους, προκαλώντας αντιδράσεις και ερωτηματικά. Γιατί τώρα και πώς η Αμερική αποφάσισε αυτή την επιχείρηση ενάντια στο Ιράν, ύστερα από δεκαετίες τριβών και κάκιστων σχέσεων; και γιατί με το Ισραήλ;
Κατά πόσο το Ισραήλ παρακίνησε τις ΗΠΑ σε αυτή την παράτολμη κίνηση για την παγκόσμια ναυσιπλοΐα, ενεργειακή αγορά, θέτοντας σε κίνδυνο τη διεθνή οικονομία; Η πιο πιθανή εξήγηση είναι πως οι σημερινές επιλογές εντός και εκτός Αμερικής είναι το αποτέλεσμα είκοσι ετών δαπανηρών πολέμων. Ακόμα και τα εκλογικά συνθήματα «Ας Κάνουμε την Αμερική Τρανή Ξανά» αλλά και το «Πρώτα η Αμερική» προσδίδουν την ανάγκη επανάκτησης μιας χαμένης ισχύος. Δυστυχώς η Αμερική στην προκειμένη περίπτωση παραπέμπει σε ιστορικά δεδομένα μεγάλων δυνάμεων ύστερα από ολισθηρά αποτελέσματα να κάνουν μάταιες κινήσεις επαναφοράς.
Τέσσερις εβδομάδες μετά την έναρξη της «Επικής Οργής» και ενώ το Ιράν έχει υποστεί χιλιάδες επιθέσεις από δυο από τις καλύτερες πολεμικές μηχανές του πλανήτη, παραμένει εντυπωσιακά μάχιμο. Ταυτόχρονα ο κ. Τραμπ γίνεται όλο πιο προκλητικός και επιθετικός προς τους αμέτοχους συμμάχους. Ιδιαίτερη είναι η ρήξη με την Βρετανία και τον Στάρμερ, τον οποίο αποκαλεί καλό άνθρωπο αλλά αδύναμο, «δεν είναι ο Τσόρτσιλ». Είναι αξιοσημείωτο πως η τωρινή διαφοροποίηση μεταξύ Βρετανίας και Αμερικής είναι διαμετρικά αντίθετη με εκείνη του 1956. Οταν ο πρόεδρος Αϊζενχάουερ ήταν εκείνος που δεν ακολούθησε τα παράτολμα σχέδια του Αντονι Ιντεν κατά των στενών του Σουέζ. Ενώ η τωρινή σύγκρουση δεν έχει συγκριθεί με εκείνες του 1956, αλλά και εκείνη που οδήγησε στη συνθήκη του Μοντρέ το 1936, όλο και περισσότερο έχει παρόμοια χαρακτηριστικά. Και στις δυο προηγούμενες περιπτώσεις η Βρετανία και η Γαλλία προσπάθησαν μάταια να επιβάλουν τη χαμένη τους επιρροή. Ο Μουστάφα Κεμάλ και η Τουρκία εξαργύρωσαν τη σθεναρή αντίσταση στην Καλλίπολη στη συνθήκη του Μοντρέ. Οπως και ο Νάσερ το 1956 με την αντίσταση στο Σουέζ ένωσε τον διχασμένο αραβικό κόσμο και επιτάχυνε την έξοδο των Ευρωπαίων από την Ανατολική Μεσόγειο.
Μετά το 1956, ο χώρος ως Μέση Ανατολή περνάει στη σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ, χωρίς τη συγκατάθεση της Βρετανίας. Είναι εντυπωσιακό ότι το 2026 οι ρόλοι έχουν αντιστραφεί και ο Στάρμερ είναι στον ρόλο του Αϊζενχάουερ και ο Τραμπ στο ρόλο του Ιντεν, χωρίς να θεωρούμε ότι οι συσχετισμοί δυνάμεων είναι ίδιοι. Σήμερα, η Αμερική, προσπαθώντας να ανακάμψει το χαμένο της γόητρο μετά τα τελευταία 20 χρόνια, προσπαθεί μια επαναφορά που θυμίζει τις φθίνουσες αποικιοκρατικές δυνάμεις του 20ού αιώνα. Η σύγκρουση με το Ιράν είναι αναγκαία διότι το Ιράν θεωρείται το κλειδί της γεωπολιτικής ισορροπίας μεταξύ Ασίας και Ευρώπης από την εξαγγελία του δόγματος Τρούμαν το 1957. Ενώ το ρίσκο για τον κ. Τραμπ είναι μεγάλο, η επαναφορά του Ιράν στη σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ θα άλλαζε ριζικά τον ενεργειακό και τον γεωπολιτικό χάρτη. Ενώ η αποτυχία στο Ιράν θα σήμαινε τη ριζική αλλαγή της οπτικής της γεωπολιτικής σκακιέρας από μια ασιατική πλευρά και πιθανόν τέλος του όρου «Μέση Ανατολή».
Ο Πέτρος Βαμβακάς είναι αναπληρωτής καθηγητής Τμήματος Πολιτικών Επιστημών και Διεθνών Σχέσεων στο Emmanuel College της Βοστώνης, διευθυντής στο Ινστιτούτο Μελετών Ανατολικής Μεσογείου
