Εκλεισαν εχθές εξήντα χρόνια από εκείνη την 23η Φεβρουαρίου που, στις 6.30 το απόγευμα, σε μια θολή, ασπρόμαυρη οθόνη εμφανίστηκε, με κάμποσα «χιόνια», το πρόσωπο της Ελένης Κυπραίου αναγγέλλοντας την επίσημη έναρξη ελληνικού τηλεοπτικού προγράμματος. Το όλο εγχείρημα κράτησε δύο ώρες, στη διάρκεια των οποίων οι τηλεθεατές παρακολούθησαν διεθνή επίκαιρα, τη «ζωντανή» εκπομπή «Για σας, κυρία μου», ένα ντοκιμαντέρ για την Αυστραλία, ένα για τον Χένρι Μουρ, μια ξένη ορχήστρα, μια βραζιλιάνικη ταινία μικρού μήκους και «καληνύχτα σας».
Ποιοι τηλεθεατές δηλαδή; Χίλιες πεντακόσιες συσκευές υπήρχαν όλες κι όλες στην Ελλάδα, όσες, περίπου, λειτουργούν σήμερα σε ένα αστικό οικοδομικό τετράγωνο – χώρια η πρόσβαση σε τηλεοπτικό πρόγραμμα μέσα από υπολογιστές, τάμπλετ και κινητά. Ωστόσο το γεγονός και μόνο ότι η Ελλάδα είχε επιτέλους τηλεόραση ήταν συναρπαστικό. Γι’ αυτό και πολλοί στήθηκαν μπροστά στις βιτρίνες των καταστημάτων ηλεκτρικών ειδών (που για κάποια χρόνια άφηναν ανοιχτούς τους δέκτες όλη τη νύχτα) για να παρακολουθήσουν το, ας το πούμε, πρόγραμμα.
Από ‘κεί και πέρα η πορεία της ελληνικής τηλεόρασης μοιάζει κάπως με την «Απίστευτη ιστορία του Μπέντζαμιν Μπάτον». «Γεννήθηκε» ως μια εσωστρεφής, σοβαροφανής, θαμπή ηλικιωμένη και σήμερα, στα εξήντα της, είναι μια απαστράπτουσα, κοσμοπολίτισσα, κεφάτη και μέσα σε όλα νεαρά. Και όχι βέβαια από δική της, αυτόνομη δυναμική. Η τηλεόραση, που πολλοί αγαπάνε να μισούν, δεν είναι παρά η αντανάκλαση της εξέλιξης της κοινωνίας που εδώ και δεκαετίες, αρέσει – δεν αρέσει, πάει μαζί με την εξέλιξη της τεχνολογίας. Και στον τρόπο που «καταναλώνουμε» αυτό που περνάει από τους δέκτες μας (διότι εδώ και πολλά χρόνια δεν είμαστε θεατές, «καταναλωτές» τηλεοπτικών προγραμμάτων είμαστε) αποτυπώνονται και τα δύο.
Σήμερα η τηλεόραση δεν έχει ουδεμία σχέση με αυτό που υπήρξε τότε, όπως ακριβώς κι εμείς, τα όποια κοινά μπορεί να έχουμε με τους παππούδες μας δεν είναι από αυτά που φαίνονται. Τι σχέση έχουν εκείνες οι συσκευές – έπιπλα με τα ξύλινα ποδαράκια και το συρόμενο «πορτάκι» μπροστά από την οθόνη (η πρώτη τηλεόραση που μπήκε στο σπίτι μας είχε και ενσωματωμένο μπαράκι στο πλάι) με τις τεράστιες «φλοίδες» που, σήμερα, κρέμονται από τα ταβάνια; Οση (μη) σχέση έχει και το πρώτο ελληνικό σίριαλ, «Το σπίτι με τον φοίνικα», με τα σημερινά. Ή όση έχουν τα δύο και μοναδικά κρατικά κανάλια, που μετά τα μεσάνυχτα έριχναν μαύρο, με την τεράστια ποικιλία επιλογής που έχουμε τώρα, τις πλατφόρμες, τα on demand, τα ιντερνετικά κανάλια. Υπήρξε εποχή που το τηλεκοντρόλ ήταν μεγάλη νουβοτέ και αναρωτιέμαι τι θα έλεγαν αυτοί που, τότε, το κρατούσαν ενθουσιασμένοι στα χέρια τους, αν ήξεραν ότι μερικά χρόνια αργότερα θα μπορούσαν να κάνουν στοπ – καρέ ή να δουν το αγαπημένο τους πρόγραμμα όποτε θέλουν.
Η τηλεόραση όμως αντικατοπτρίζει κυρίως τα ήθη μας. Και τις συμπεριφορές μας. Ο Χρήστος Χωμενίδης έγραφε προχθές για το πώς «κριντζάρουν» σήμερα οι έφηβοι όταν βλέπουν «Απαράδεκτους» που, στην εποχή τους, ήταν ό,τι πιο αβανγκαρντικό είχαμε δει σε σίριαλ. Με τα μάτια της εποχής μας ωστόσο, ο γκέι της παρέας εξακολουθεί να είναι μια καρικατούρα, οι δε γυναίκες της σειράς εμφανίζονται από ολίγον υστερικές έως εντελώς ηλίθιες. Ο,τι δεν μας αρέσει λοιπόν στην τηλεόραση, από σίριαλ μέχρι «ειδικού ενδιαφέροντος θέματα και εκπομπές», κυκλοφορεί εκεί έξω και στην επιβολή του μπορεί να έχουμε συμβάλει κι εμείς.
Περί τηλεθέασης
Να ξεκαθαρίσουμε κάτι. Η τηλεόραση δεν είναι κλειστή φιλολογική λέσχη. Εξ ορισμού, απευθύνεται σε όσο το δυνατόν περισσότερο κόσμο. Που σημαίνει ότι όταν ένα σίριαλ ή εκπομπή έχει υψηλή τηλεθέαση, ακολουθεί απολύτως σωστά μια τηλεοπτική συνταγή. Από την άλλη, μια εκπομπή με πολύ υψηλά ποιοτικά στάνταρ υπάρχει πιθανότητα να μην κάνει υψηλή τηλεθέαση. Αυτό σημαίνει όχι ότι δεν είναι καλή αλλά ότι δεν είναι αρκούντως «τηλεοπτική». Μια εκπομπή όμως που έχει χαμηλή τηλεθέαση δεν είναι οπωσδήποτε καλή και φταίει το κοινό που είναι χαμηλού επιπέδου. Διότι κι αυτήν τη βλακεία έχουμε ακούσει.
