Το δίχτυ προστασίας του νέου κληρονομικού δικαίου, που αφορά τον διαχωρισμό της περιουσίας του κληρονόμου από τη χρεωμένη περιουσία του κληρονομουμένου, αποτελεί αναμφίβολα μια από τις μεγαλύτερες καινοτομίες του νομοσχεδίου της πολιτικής ηγεσίας του υπουργείου Δικαιοσύνης, που συντάχθηκε υπό τον επίτιμο καθηγητή του ΕΚΠΑ και ακαδημαϊκό Απόστολο Γεωργιάδη.
Στον δρόμο που μεσολαβεί από την παρουσίαση του νέου κληρονομικού δικαίου μέχρι αυτό να γίνει νόμος του κράτους, σηματοδοτώντας την αρχή μιας μεγάλης μεταρρύθμισης στο πεδίο του αστικού δικαίου έπειτα από σχεδόν 80 χρόνια, σύμφωνα με πληροφορίες των «ΝΕΩΝ» οι εκπρόσωποι όλων των φορέων που συναντήθηκαν με τον υφυπουργό Ιωάννη Μπούγα ανταποκρίθηκαν θετικά στο σύνολο των επερχόμενων διατάξεων. Και επιπλέον έθεσαν επί τάπητος το κρίσιμο ζήτημα της συγκεκριμένης μεταβατικής διάταξης, ώστε αυτό το νομοθετικό δίχτυ προστασίας για τους κληρονόμους, που μπορεί να αποτελέσει και ισχυρό ανάχωμα για τις αποποιήσεις των κληρονομιών και την αποτροπή απαξίωσης χιλιάδων κληρονομιών, να μπορέσει να καλύψει και τους κληρονόμους που δεν έχουν χάσει καθοριστικές ημερομηνίες για την αποποίηση κληρονομιάς βεβαρημένης με χρέη για να αποφύγουν τον κίνδυνο να χάσουν τις δικές τους περιουσίες.
Η δεύτερη διάταξη που έχει τύχει ευρύτατης ανταπόκρισης πριν ακόμα ψηφιστεί, αφορά τις κληρονομικές συμβάσεις και τα οφέλη που προκύπτουν τόσο για τις ίδιες τις οικογένειες των κληρονόμων, όσο και για τη λειτουργία των επιχειρήσεων. Οπως έχουν ξαναγράψει «ΤΑ ΝΕΑ» πρόκειται για έναν νέο θεσμό για το ελληνικό δίκαιο που εφαρμόζεται εδώ και χρόνια σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Και από τότε που έγινε γνωστό ότι θα συμπεριληφθεί στο νέο κληρονομικό δίκαιο αυτός ο νέος θεσμός, όλο και περισσότεροι φορείς ζητούν από το υπουργείο Δικαιοσύνης να εξετάσει το ενδεχόμενο να υπάρξει μεταβατική διάταξη και ως προς την ισχύ της συγκεκριμένης διάταξης που θα παίξει καθοριστικό ρόλο και στην αποφυγή σφοδρών δικαστικών διεκδικήσεων ανάμεσα σε κληρονόμου και στην ομαλή λειτουργία επιχειρήσεων.
Κατά κοινή ομολογία το νέο κληρονομικό δίκαιο αναμένεται με τεράστιο ενδιαφέρον από όλες τις κοινωνικές και επαγγελματικές ομάδες. Το ανάγλυφο αποτύπωμα του έχει φανεί σε όλες τις εκδηλώσεις που έχουν γίνει το τελευταίο χρονικό διάστημα, αλλά κυρίως έχει φανεί από το ενδιαφέρον του κόσμου όπως έχει καταγραφεί από τους ίδιους τους συμβολαιογράφους που στη νέα εποχή θα έχουν τον κεντρικότερο ρόλο σε αυτό το πεδίο του αστικού δικαίου.
Κύκλος επαφών
Στο πλαίσιο της ενημέρωσης για το νέο κληρονομικό δίκαιο, ο υφυπουργός Δικαιοσύνης Ιωάννης Μπούγας, δικαστές της Ειδικής Νομικής Υπηρεσίας του υπουργείου Δικαιοσύνης και συνεργάτες του υπουργού και του υφυπουργού Δικαιοσύνης είχαν επαφές με τους εκπροσώπους φορέων για τις επερχόμενες αλλαγές προκειμένου να ακούσουν τις προτάσεις τους επ’ αυτών, καθώς οι διατάξεις της νομοθετικής μεταρρύθμισης αφορούν όλη την κοινωνία.
Δεν είναι τυχαίο ότι σε αυτόν τον κύκλο των επαφών συμμετείχαν εκπρόσωποι από τη Γενική Συνομοσπονδία Εργατών Ελλάδος, την Εθνική Ενωση Αγροτικών Συνεταιρισμών, την Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, την Ενωση Αστικολόγων, την Ενωση Δικαστών και Εισαγγελέων, την Ενωση Επιμελητηρίων Ελλάδος, την Ολομέλεια Δικηγορικών Συλλόγων Ελλάδος, την Ομοσπονδία Τριτέκνων Ελλάδας, την Πανελλήνια Ομοσπονδία Ιδιοκτητών Ακινήτων, τον Σύνδεσμο Ελλήνων Εμπορικολόγων, τη Συντονιστική Επιτροπή Συμβολαιογραφικών Συλλόγων Ελλάδος, οι οποίοι ενημερώθηκαν για τους βασικούς άξονες των αλλαγών στο κληρονομικό δίκαιο, διατύπωσαν τις δικές παρατηρήσεις, έθεσαν ερωτήματα για επιμέρους θέματα και κατέθεσαν υπομνήματα.
Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου Δικαιοσύνης, οι εκπρόσωποι των ανωτέρω φορέων ανταποκρίθηκαν συνολικά θετικά στο νέο κληρονομικό δίκαιο, με ιδιαίτερα ενθαρρυντικά σχόλια ως προς τις προτεινόμενες αλλαγές, ενώ και οι παρατηρήσεις που διατυπώθηκαν είχαν κατά κύριο λόγο βελτιωτικό και συμπληρωματικό χαρακτήρα.
Ολες αυτές οι προτάσεις μάλιστα ήδη αποτελούν αντικείμενο επεξεργασίας αρμοδίως από το υπουργείο Δικαιοσύνης και το νομοσχέδιο, με βάση το χρονοδιάγραμμα που είχε δοθεί κατά την παρουσίασή του, πρόκειται άμεσα να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση για διάστημα ενός μηνός. Μετά την επεξεργασία και των σχολίων που θα γίνουν κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης, θα κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή εντός του πρώτου τετραμήνου του έτους.
Σε κάθε περίπτωση το νομοσχέδιο, που αναμένεται να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση μέσα στον Φεβρουάριο, λόγω της σπουδαιότητάς του και του μεγάλου ενδιαφέροντος θα παραμείνει στη δημόσια διαβούλευση για έναν ολόκληρο μήνα πριν πάρει τον δρόμο για την ψήφισή του από τη Βουλή. Στο μεταξύ, και στο πεδίο της νομολογίας καταγράφονται θετικές εξελίξεις υπέρ των κληρονόμων.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο
Χαρακτηριστική είναι πρόσφατη απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, με την οποία ακυρώθηκε καταλογισμός πάνω από 700.000 ευρώ, με τις προσαυξήσεις, εις βάρος πολίτη, ο οποίος επί της ουσίας εν αγνοία του κληρονόμησε μόνο χρέη μετά τον θάνατο στενού συγγενικού του προσώπου με το οποίο μάλιστα δεν διατηρούσε καμία επαφή και ως εκ τούτου δεν είχε και κανέναν απολύτως ρόλο στη δημιουργία των οφειλών που κληρονόμησε θέτοντας σε διακινδύνευση την ατομική του περιουσία.
Συγκεκριμένα, με την υπ’ αριθμ. 1428/2025 απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου έγινε δεκτή ανακοπή πολίτη, με αποτέλεσμα να ακυρωθούν τόσο η ατομική ειδοποίηση καταβολής όσο και η πράξη ταμειακής βεβαίωσης, με τις οποίες του ζητείτο να καταβάλει ποσό άνω των 700.000 ευρώ ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος του αποβιώσαντος αδελφού του.
Το δικαστήριο έκρινε ότι ο πολίτης είχε υποβάλει εμπρόθεσμα δήλωση αποποίησης της κληρονομιάς, καθώς δεν είχε προηγουμένως γνώση ούτε της επαγωγής της κληρονομίας σε αυτόν ούτε της αποποίησης από τους πλησιέστερους συγγενείς του θανόντος, δηλαδή τη σύζυγο και τα παιδιά του. Οπως επισημάνθηκε, η προθεσμία για την αποποίηση άρχισε να τρέχει μόνο από τη στιγμή που ο ίδιος έλαβε γνώση της σχετικής δικαστικής απόφασης και της αποστολής της ατομικής ειδοποίησης από τη φορολογική διοίκηση.
Παράλληλα, το Ελεγκτικό Συνέδριο διαπίστωσε ότι δεν υπήρξε καμία ανάμειξη του ανακόπτοντος στη διαχείριση ή αποδοχή της κληρονομίας, στοιχείο που αποκλείει την ευθύνη του για τα χρέη του αποβιώσαντος.
Υπό αυτά τα δεδομένα το Ανώτατο Δημοσιονομικό Δικαστήριο της χώρας έκρινε ότι:
α) για την έναρξη της προθεσμίας αποποίησης της κληρονομιάς απαιτείται η γνώση από τον κληρονόμο της επαγωγής και του λόγου αυτής, στη δε περίπτωση αποποίησης της κληρονομίας από προηγούμενο κληρονόμο η προθεσμία αυτή αρχίζει από τη γνώση της αποποίησης του τελευταίου,
β) από κανένα στοιχείο της δικογραφίας δεν προκύπτει ότι ο ανακόπτων είχε λάβει γνώση της επαγωγής και του λόγου της επαγωγής της κληρονομίας του αποβιώσαντος αδελφού του σε αυτόν, ήτοι την προηγούμενη αποποίηση κληρονομίας της συζύγου και των θυγατέρων εκείνου, οι οποίες ήταν οι πλησιέστεροι συγγενείς που αυτός κατέλιπε κατά τον θάνατό του, αφού δεν είχε επαφές με αυτόν ή την οικογένειά του, και πληροφορήθηκε την αποποίηση της κληρονομίας από τους καλούμενους κληρονόμους προηγούμενης (πρώτης) τάξης το πρώτον μετά την αποστολή σε αυτόν της ατομικής ειδοποίησης καταβολής ληξιπρόθεσμων οφειλών του προϊσταμένου της ΔΟΥ, όπως έγινε δεκτό και
γ) από τα στοιχεία της δικογραφίας δεν προκύπτει οποιαδήποτε ανάμειξή του στην κληρονομία του αποβιώσαντος, ενώ η συγγενική του σχέση τόσο με τον αποβιώσαντα όσο και με τους αποποιηθέντες κληρονόμους προηγούμενης τάξης δεν επαρκεί καθ’ εαυτή για την ενημέρωσή του ως προς τη συνδρομή των πραγματικών προϋποθέσεων της επαγωγής της κληρονομίας.
Το συμπέρασμα
Και στο διά ταύτα της απόφασής τους οι ανώτατοι δικαστές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι ο αδελφός του θανόντος δεν κατέστη κληρονόμος του αποβιώσαντος οφειλέτη του Δημοσίου, εις βάρος του οποίου είχε εκδοθεί η προσβαλλόμενη ταμειακή βεβαίωση του προϊσταμένου της ΔΟΥ και δεν ευθύνεται για τα χρέη της κληρονομίας αυτού.
Συνεπώς, μη νομίμως εκδόθηκε εις βάρος του η προσβαλλόμενη ατομική ειδοποίηση καταβολής – υπερημερίας, η οποία πρέπει να ακυρωθεί, λόγω έλλειψης στο πρόσωπο του ανακόπτοντος της ιδιότητας του εξ αδιαθέτου κληρονόμου του αποβιώσαντος αδελφού του, και συνακόλουθα λόγω έλλειψης στο πρόσωπο αυτού της ιδιότητας του οφειλέτη του Ελληνικού Δημοσίου, που βαρύνεται με την υποχρέωση καταβολής των χρεών του αποβιώσαντος, απορριπτομένων των περί του αντιθέτου ισχυρισμών του Ελληνικού Δημοσίου.
