Περιθώρια για περαιτέρω παροχές, δαπάνες ή φορολογικές ελαφρύνσεις περίπου 780 εκατ. ευρώ (0,3% του ΑΕΠ) για το εκλογικό 2027 εντοπίζει το Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή (ΓΠΚΒ) σε ειδικό σημείωμα για τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες της ΕΕ.
Το ΓΠΚΒ αναλύει το νέο τεχνικό εργαλείο που ονομάζεται «Λογαριασμός Ελέγχου», το οποίο συγκρίνει σε ετήσια βάση τις πραγματικές καθαρές δαπάνες με τη συμφωνηθείσα πορεία. Εάν οι σωρευτικές αποκλίσεις ξεπερνούν ένα ορισμένο όριο (περίπου 0,3% του ΑΕΠ) και δεν δικαιολογούνται από έκτακτες περιστάσεις (π.χ. σοβαρό σοκ ή κρίσεις), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να κινήσει διορθωτική διαδικασία.
Οπως σημειώνει το Γραφείο, ο λογαριασμός ελέγχου (σωρευτικό ισοζύγιο, % του ΑΕΠ) είναι αρνητικός το 2024-2025 και φτάνει στο μηδέν το 2026 πριν από την εφαρμογή της εθνικής ρήτρας διαφυγής που αφορά τις αμυντικές δαπάνες. Μόλις ληφθεί υπόψη η ρήτρα αυτή, το υπόλοιπο του 2026 γίνεται και πάλι οριακά αρνητικό (περίπου -0,3% του ΑΕΠ), δηλαδή παραμένει περίπου 0,3% του ΑΕΠ κάτω από το ανώτατο όριο. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα το 2024 υποεκτέλεσε τις καθαρές δαπάνες σε σχέση με τη συμφωνηθείσα οροφή και ότι το 2025 θα υπερεκτελέσει σε σχέση με αυτήν. Λαμβάνοντας υπόψη την ευελιξία της εθνικής ρήτρας διαφυγής, η σωρευτική θέση έως το 2026 παραμένει στο μηδέν ή κάτω από αυτό.
Εξηγώντας την έννοια του δημοσιονομικού χώρου που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για ελαφρύνσεις, τονίζει ότι, σε αντίθεση με το προηγούμενο δημοσιονομικό πλαίσιο, στο νέο πλαίσιο η υπέρβαση του στόχου για τα πρωτογενή πλεονάσματα δεν ανοίγει τον δρόμο για πρόσθετες δαπάνες (π.χ. μειώσεις φόρων ή αυξήσεις δαπανών), διότι αυτό θα αποτελούσε παραβίαση της δημοσιονομικής πορείας που έχει συμφωνηθεί με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Η συγκεκριμένη υπεραπόδοση μπορεί να αξιοποιηθεί για τη μείωση του δημόσιου χρέους και για τη δημιουργία δημοσιονομικών «μαξιλαριών» που θα συμβάλουν στη στήριξη των δημόσιων δαπανών σε περιόδους οικονομικής επιβράδυνσης, όπως υπογραμμίζεται στο αναλυτικό σημείωμα του Γραφείου Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή.
Mόνιμα μέτρα
Οπως τονίζεται, πρόσθετος δημοσιονομικός χώρος μπορεί να δημιουργηθεί μέσω μόνιμων μέτρων στο σκέλος των εσόδων. Ειδικότερα, η υλοποίηση ενεργητικών μέτρων πολιτικής στο σκέλος των εσόδων (DRMs) που διασφαλίζουν αύξηση εσόδων σε μόνιμη βάση (π.χ. διεύρυνση της φορολογικής βάσης, αλλαγή φορολογικών συντελεστών κ.λπ.) επιτρέπει την αναθεώρηση της πορείας των καθαρών δαπανών ώστε να νομοθετηθούν μόνιμες φοροελαφρύνσεις ή πρόσθετες δημόσιες δαπάνες.
Οπως σημειώνεται, χαρακτηριστικό παράδειγμα εφαρμογής αυτού του κανόνα αποτελούν τα υψηλότερα μόνιμου χαρακτήρα φορολογικά έσοδα (από τη μείωση της φοροδιαφυγής), τα οποία δημιούργησαν τον απαιτούμενο δημοσιονομικό χώρο ώστε να αναθεωρηθεί η πορεία των καθαρών δαπανών της χώρας και να νομοθετηθούν οι μόνιμες φοροελαφρύνσεις που ανακοινώθηκαν στη ΔΕΘ τον περασμένο Σεπτέμβριο.
