Γίνεται ολοένα και πιο εμφανές ότι ένα βιώσιμο πλαίσιο για την ευρωπαϊκή άμυνα και ασφάλεια θα απαιτήσει τη δημιουργία κάποιου είδους μηχανισμού παρόμοιου με την παλιά Δυτικοευρωπαϊκή Ενωση (WEU), τον δεκαμελή συνασπισμό που σταμάτησε να λειτουργεί το 2011. Πολλοί θα αντέτειναν ότι ήδη διαθέτουμε την Ευρωπαϊκή Ενωση και το ΝΑΤΟ και πως ό,τι δεν μπορεί να κάνει το ένα, μπορεί να το κάνει το άλλο. Αλλά αυτό το επιχείρημα πλέον δεν στέκει. Οι πρόσφατες εξελίξεις έχουν καταστήσει σαφές ότι ούτε το ΝΑΤΟ ούτε η ΕΕ είναι πλήρως κατάλληλα να αντιμετωπίσουν τις εξελισσόμενες προκλήσεις που αφορούν την Ευρώπη.
Ας εξετάσουμε την περίπτωση της Ουκρανίας. Από τη μία πλευρά, η ΕΕ διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στην παροχή οικονομικής βοήθειας σε αυτή την καταπονημένη χώρα. Εχει βελτιώσει ραγδαία τη συνεργασία μεταξύ των αμυντικών της βιομηχανιών και έχει ανοίξει έναν δρόμο προς την ενδεχόμενη ένταξη της Ουκρανίας. Από την άλλη πλευρά, παραλύει κάθε φορά που ένα ή δύο κράτη – μέλη ασκούν βέτο στις αποφάσεις της. Ακόμη χειρότερα, το ΝΑΤΟ υπήρξε επί μακρόν το κλειδί για την εδαφική άμυνα της Ευρώπης, αλλά η δέσμευση των Ηνωμένων Πολιτειών προς τη Συμμαχία – και ειδικά την ευρωπαϊκή ασφάλεια – τίθεται όλο και περισσότερο υπό αμφισβήτηση, όπως κατέστη σαφές από τα αμερικανικά σχέδια για τη Γροιλανδία, κυρίαρχο έδαφος της Δανίας, μέλος του ΝΑΤΟ και της ΕΕ. Ως αποτέλεσμα, ο διάλογος μεταξύ των κρατών – μελών του ΝΑΤΟ δεν είναι πλέον τόσο κατάλληλος για όλες τις περιπτώσεις όσο ήταν κάποτε, ιδιαίτερα όσον αφορά τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία.
Γι’ αυτό νέες, άτυπες δομές έχουν ήδη αρχίσει να διαμορφώνονται στο περιθώριο. Τον τελευταίο χρόνο, η Συμμαχία των Προθύμων που προέκυψε για τη διατήρηση της στήριξης προς την Ουκρανία έχει αποκτήσει ολοένα και μεγαλύτερη σημασία. Πολλοί πλέον αναφέρονται σε αυτή με κεφαλαία γράμματα: Συμμαχία των Προθύμων (CoW). Ενώ οι ΗΠΑ επιδιώκουν μονομερώς ασυνάρτητα πλαίσια για τον τερματισμό των συγκρούσεων, βασικές ευρωπαϊκές χώρες συναντώνται υπό αυτή τη νέα «ομπρέλα» για να διαμορφώσουν μια πιο σοβαρή μακροπρόθεσμη πολιτική.
Ενα από τα διακριτά πλεονεκτήματα της CoW είναι ότι περιλαμβάνει το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νορβηγία, ενώ αποκλείει την Ουγγαρία, της οποίας ο φιλορώσος πρωθυπουργός Βίκτορ Ορμπαν έχει σταθερά παρεμποδίσει την αντίδραση της ΕΕ στον πόλεμο. Η άτυπη ηγεσία του, η τρόικα «Ε3» – Βρετανία, Γαλλία και Γερμανία –, συνεδριάζει πλέον αρκετά τακτικά, αποδεικνύοντας ότι καλύπτει μια ανάγκη που ούτε η ΕΕ ούτε το ΝΑΤΟ μπορούν να ικανοποιήσουν.
Γιατί λοιπόν να μην κάνουμε το λογικό επόμενο βήμα, δημιουργώντας μια νέα εκδοχή της παλιάς Δυτικοευρωπαϊκής Ενωσης; Μέχρι τη στιγμή που διαλύθηκε επίσημα, πριν από σχεδόν 15 χρόνια, οι εναπομείνασες λειτουργίες της είχαν ήδη αναληφθεί από την ΕΕ, της οποίας οι αρμοδιότητες και οι δομές είχαν επεκταθεί ώστε να καλύπτουν την πολιτική ασφάλειας και άμυνας. Στην πραγματικότητα, η ρήτρα αμοιβαίας άμυνας (Αρθρο 42.7) της Συνθήκης της Λισαβόνας της ΕΕ είχε αντιγραφεί από τη συνθήκη της ΔΕΕ και προχωρεί ακόμη πιο πέρα από τη ρήτρα συλλογικής άμυνας (Αρθρο 5) της Συνθήκης του Βόρειου Ατλαντικού.
Αλλά έπειτα ήρθε το Brexit. Το Ηνωμένο Βασίλειο αποχώρησε από την ΕΕ επειδή μια οριακή πλειοψηφία των ψηφοφόρων πίστεψε το επιχείρημα ότι η χώρα τους θα τα πήγαινε καλύτερα μόνη της, ακόμη και σε έναν πιο ταραχώδη κόσμο. Δέκα χρόνια αργότερα, είναι πλέον προφανές ότι αυτό ήταν λάθος.
Υπάρχουν πολλοί τρόποι να θεσμοθετηθεί μια νέα Δυτικοευρωπαϊκή Ενωση χωρίς να δημιουργηθούν μεγάλες δομές και εξαιρετικά περίπλοκες ρυθμίσεις και χωρίς να υπονομευθούν περαιτέρω ή να αντιγραφούν οι λειτουργίες της ΕΕ ή του ΝΑΤΟ. Το σημαντικό είναι να κάνουν κάτι όσοι εξακολουθούν να είναι διατεθειμένοι να υπερασπιστούν τις δυτικές αξίες. Ο πρώτος χρόνος της δεύτερης θητείας του Τραμπ ανάγκασε την Ευρώπη να έρθει αντιμέτωπη με αυτή την πραγματικότητα. Με τρία ακόμη χρόνια να απομένουν, η αναποφαστικότητα δεν αποτελεί επιλογή. Η δημιουργία μιας νέας ΔΕΕ πρέπει να αποτελέσει υψηλή προτεραιότητα, διότι η ευρωπαϊκή ασφάλεια δεν μπορεί να περιμένει.
Ο Carl Bildt είναι πρώην πρωθυπουργός και υπουργός Εξωτερικών της Σουηδίας
