Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα κακοήθειας που μπορεί να προληφθεί και να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά, εφόσον διαγνωστεί έγκαιρα. Χάρη στον προσυμπτωματικό έλεγχο, αρχικά με το τεστ Παπανικολάου και στη συνέχεια με τον έλεγχο για τον ιό των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV), η συχνότητα και η θνησιμότητα της νόσου στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν μειωθεί κατά περισσότερο από 50% τα τελευταία 50 χρόνια.
Παρά τη σημαντική αυτή πρόοδο, πολλές γυναίκες εξακολουθούν να διαγιγνώσκονται σε προχωρημένα στάδια, όταν οι θεραπευτικές επιλογές είναι περιορισμένες και η πρόγνωση δυσμενέστερη. Οταν ο καρκίνος εντοπίζεται σε αρχικό στάδιο, η πενταετής επιβίωση ξεπερνά το 90%, ενώ σε περιπτώσεις απομακρυσμένων μεταστάσεων μειώνεται στο 20%.
Ο βασικός λόγος αυτής της διαφοράς είναι η ανεπαρκής συμμετοχή στον προσυμπτωματικό έλεγχο. Περίπου μία στις τέσσερις γυναίκες στις ΗΠΑ δεν είναι ενήμερη ή δεν ακολουθεί τις οδηγίες. Επιπλέον, σχεδόν οι μισές γυναίκες που διαγιγνώσκονται με καρκίνο του τραχήλου της μήτρας είτε δεν έχουν εξεταστεί ποτέ είτε δεν έχουν εξεταστεί τακτικά. Τα χαμηλότερα ποσοστά ελέγχου καταγράφονται συχνότερα σε γυναίκες με χαμηλότερο εισόδημα, λιγότερα χρόνια εκπαίδευσης ή περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι νέες οδηγίες που ανακοινώθηκαν από το υπουργείο Υγείας και Ανθρωπίνων Υπηρεσιών των ΗΠΑ και δημοσιεύθηκαν στο JAMA αποτελούν σημαντική εξέλιξη. Για γυναίκες ηλικίας 30 έως 65 ετών, ο έλεγχος με τεστ υψηλού κινδύνου HPV (hrHPV) κάθε πέντε χρόνια καθιερώνεται ως η προτιμώμενη μέθοδος, με το τεστ Παπανικολάου να παραμένει εναλλακτική επιλογή. Παρ’ όλα αυτά, οι νέες οδηγίες αφορούν γυναίκες μέσου κινδύνου και δεν εφαρμόζονται σε ομάδες αυξημένου κινδύνου, όπως γυναίκες με ανοσοκαταστολή.
Η σημαντικότερη καινοτομία είναι η δυνατότητα αυτοληψίας δείγματος για τον έλεγχο HPV. Οι γυναίκες μπορούν πλέον, με εγκεκριμένα τεστ, να συλλέγουν μόνες τους κολπικό δείγμα στο ιατρείο ή στο σπίτι. Μελέτες δείχνουν ότι η αυτοληψία είναι εξίσου αξιόπιστη με τη λήψη δείγματος από επαγγελματία υγείας και μειώνει σημαντικά τα πρακτικά και ψυχολογικά εμπόδια στον έλεγχο.
Τέλος, οι νέες οδηγίες προβλέπουν πλήρη ασφαλιστική κάλυψη τόσο του αρχικού ελέγχου όσο και των απαραίτητων εξετάσεων. Η ενίσχυση της πρόσβασης, η μείωση των ανισοτήτων και η ενδυνάμωση των γυναικών αποτελούν καθοριστικά βήματα προς την πρόληψη ενός σε μεγάλο βαθμό αποτρέψιμου καρκίνου.
Ο Θάνος Δημόπουλος είναι καθηγητής Θεραπευτικής Αιματολογίας – Ογκολογίας, τ. πρύτανης του ΕΚΠΑ
