Τουρκία και Ισραήλ: φύσει σύμμαχοι

Τείνουμε συχνά να παραβλέπουμε το γεγονός ότι Τουρκία και Ισραήλ έχουν πολλά, ανησυχητικά πολλά, κοινά. Αναφέρω τα πιο χαρακτηριστικά. Και τα δύο κράτη:

n κατέχουν παράνομα εδάφη άλλων κρατών, η Τουρκία της Κύπρου, το Ισραήλ της Συρίας και της Παλαιστίνης – την τελευταία αναγνωρίζουν ως κρατική οντότητα 147 από τα συνολικά 193 μέλη του ΟΗΕ (το Ισραήλ το αναγνωρίζουν 163)

n έχουν εποικίσει (Τουρκία) ή εποικίζουν (Ισραήλ) παράνομα όσα εδάφη κατέχουν παράνομα

n επικαλούνται εντελώς επιλεκτικά, στην καλύτερη περίπτωση, ή αγνοούν επιδεικτικά, στη χειρότερη, το διεθνές δίκαιο

n κατηγορούνται, μάλλον βάσιμα, ότι έχουν διαπράξει (Τουρκία) ή ότι διαπράττουν (Ισραήλ) εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας – το Ισραήλ κατηγορείται, επίσης μάλλον βάσιμα, και για τη διάπραξη εγκλημάτων πολέμου

n απολαμβάνουν, για διαφορετικούς λόγους το καθένα, τη διακριτική ανοχή ή και την απροκάλυπτη στήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής

n αντιμετωπίζουν συστηματικά, ενίοτε και θεσμοθετημένα, ως πολίτες δεύτερης κατηγορίας τα μέλη των εθνικών μειονοτήτων που ζουν στην επικράτειά τους (η Τουρκία τους Κούρδους, το Ισραήλ τους Αραβες)

n παρότι προβάλλονται ως φιλελεύθερες δημοκρατίες δυτικού τύπου, μετατρέπονται, αργά αλλά σταθερά, σε αναθεωρητικές θεοκρατίες, καθώς οι μαξιμαλιστές ως προς τις επιδιώξεις τους στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής και οι φονταμενταλιστές ως προς τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις (μουσουλμάνοι στην Τουρκία, Εβραίοι στο Ισραήλ) αποκτούν όλο και μεγαλύτερη πολιτική ισχύ.

Εχοντας τόσα κοινά, Τουρκία και Ισραήλ είναι φύσει σύμμαχοι. Και για δεκαετίες ήταν πράγματι. Συνεργάστηκαν μεταξύ τους στενά σε όλους τους τομείς, ιδιαίτερα μάλιστα στον αμυντικό. Η Τουρκία υπήρξε άλλωστε η πρώτη μουσουλμανική χώρα που αναγνώρισε de jure το Ισραήλ, λίγο καιρό μετά τη διακήρυξη της ανεξαρτησίας του το 1948. Βέβαια, τα τελευταία χρόνια, οι μεγαλεπήβολες βλέψεις της Τουρκίας να καταστεί ηγετική δύναμη στον μουσουλμανικό κόσμο και η αποχαλίνωση του Ισραήλ στο μέτωπο της Παλαιστίνης έχουν δημιουργήσει ρήγμα στις σχέσεις τους, το οποίο συνέβαλε καθοριστικά στην πρόσφατη προσέγγιση της Ελλάδας με το Ισραήλ. Μολονότι βαθύ, το ρήγμα αυτό κάθε άλλο παρά αγεφύρωτο είναι. Οι δύο χώρες έχουν συμφέρον, ειδικά μετά την αλλαγή σελίδας στη Συρία και την εξασθένηση της επιρροής του Ιράν στην ευρύτερη περιοχή, να έλθουν ξανά κοντά η μία στην άλλη.

Εάν συμβεί αυτό, κάτι που, κατά τη γνώμη μου, θα πρέπει να θεωρείται αρκετά πιθανό εφόσον γίνουν κάποιες ρεαλιστικές εκατέρωθεν υποχωρήσεις, η προσέγγιση της χώρας μας με το Ισραήλ θα δοκιμαστεί σκληρά. Ούτως ή άλλως, πρόκειται για προσέγγιση μάλλον συγκυριακή και, για την ώρα τουλάχιστον, χωρίς αξιόλογο βάθος, στον βωμό της οποίας θα ήταν προβληματικό να θυσιάσουμε τους παραδοσιακούς δεσμούς μας με τον αραβικό κόσμο και την όποια συνέπεια (και, κατ’ επέκταση, αξιοπιστία) διακρίνει την εξωτερική μας πολιτική.

Ο Δημοσθένης Λέντζης είναι αναπληρωτής καθηγητής Νομικής Σχολής ΑΠΘ