Η οικονομία χρειάζεται ηθική

Ακόμη και πριν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ εξαπολύσει την επίθεσή του στην παγκόσμια οικονομία, αυτή αντιμετώπιζε όχι μόνο μια διαρθρωτική κρίση αλλά και μια κατάρρευση των αξιών που κάποτε δικαιολογούσαν και καθοδηγούσαν τη διεθνή συνεργασία. Η υποχώρηση της πολυμέρειας αντανακλά όχι μόνο την αποδυνάμωση των θεσμών και τις γεωπολιτικές εντάσεις, αλλά και την απώλεια κοινών αρχών για τη διεθνή συνεργασία και τη στροφή προς τη μονομέρεια, τη συναλλακτική διπλωματία και τον εθνικισμό μηδενικού αθροίσματος.

Η ισότητα, η πρόσβαση στη χρηματοδότηση και η διανομή της πράσινης τεχνολογίας θα είναι κεντρικά ζητήματα, καθώς οι χώρες θα προσπαθούν να μετασχηματίσουν τις οικονομίες τους για να επιτύχουν τους κλιματικούς στόχους. Ελλείψει παγκόσμιων κανόνων που να καθοδηγούν τη βιομηχανική πολιτική προς μια βιώσιμη κατεύθυνση, οι μεταβάσεις αυτές υπάρχει κίνδυνος να αναπαραγάγουν παλιές ιεραρχίες και εξαρτήσεις. Η μεταρρύθμιση του διεθνούς εμπορικού συστήματος αφορά την επίτευξη μιας πράσινης μετάβασης που θα αποφεύγει τις παγίδες μιας παγκόσμιας τάξης που διαμορφώνεται από και προς όφελος των λίγων.

Η Ιστορία προσφέρει μαθήματα εδώ. Οι θεσμοί του Bretton Woods και τα πρώτα εμπορικά πλαίσια (όπως η Γενική Συμφωνία Δασμών και Εμπορίου) προέκυψαν από την καταστροφή του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν οι ηγέτες αναγνώρισαν την ανάγκη για συνεργασία που εδράζεται σε αξίες, ακόμη και αν οι προσπάθειές τους ήταν άνισες. Ο Χάρτης της Αβάνας του 1948 έφτασε στο σημείο να ζητήσει πλήρη απασχόληση και εργασιακά δικαιώματα (ήταν θνησιγενής επειδή οι ΗΠΑ δεν τον επικύρωσαν ποτέ).

Αλλά η νεοφιλελεύθερη στροφή της δεκαετίας του 1980 έφερε τη λιτότητα, την απορρύθμιση και την άνοδο των πολιτικών διαρθρωτικής προσαρμογής, οι οποίες περιόρισαν την ανάπτυξη πολλών χωρών, εμβάθυναν την ανισότητα και παραμέρισαν τα εργασιακά δικαιώματα και τις οικολογικές εκτιμήσεις. Η δημιουργία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου το 1995 αντανακλούσε αυτή τη στροφή.

Για να προχωρήσουμε μπροστά, οι αξίες πρέπει να συνδυαστούν με μηχανισμούς λογοδοσίας. Αυτό σημαίνει βελτίωση της θεσμικής εποπτείας, διευκόλυνση της μεγαλύτερης συμμετοχής της κοινωνίας των πολιτών και δημιουργία εργαλείων για τη μέτρηση της προόδου όχι μόνο σε όρους ΑΕΠ, αλλά και σε όρους ισότητας και ευημερίας.

Ο κατακερματισμός, η ανισότητα και η δυσλειτουργία δεν είναι αναπόφευκτες. Αντανακλούν επιλογές. Η εναλλακτική λύση σε μια αποτυχημένη τάξη δεν είναι η υποχώρηση στον εθνικισμό ή την τεχνοκρατία, αλλά η τολμηρή επαναδέσμευση των κρατών, της κοινωνίας των πολιτών και του ιδιωτικού τομέα στις αξίες που μπορούν να μας οδηγήσουν μέσα από την πολυπλοκότητα προς μια πιο ανθρώπινη, βιώσιμη και ανθεκτική οικονομική τάξη.

Η Αντριάνα Αμπντενούρ είναι πρώην ειδική σύμβουλος για διεθνείς υποθέσεις του προέδρου της Βραζιλίας Λουίς Ινάσιο Λούλα ντα Σίλβα. Είναι συμπρόεδρος του Παγκόσμιου Ταμείου για τη Νέα Οικονομία.