Δύο πρόεδροι, {CR}μία Εθνοφρουρά, διαφορετικές Αμερικές

Σε κρίσιμες στιγμές, οι αποφάσεις των ηγετών διαμορφώνουν όχι μόνο άμεσα αποτελέσματα αλλά και τον ρου της Ιστορίας. Η ανάπτυξη της Εθνοφρουράς από τον πρόεδρο Τραμπ στο Λος Αντζελες εγείρει καίρια ερωτήματα σχετικά με τον ρόλο της ομοσπονδιακής κυβέρνησης στη διατήρηση της τάξης, την προστασία βασικών ελευθεριών και το κράτος δικαίου.

Ο Λίντον Τζόνσον θα είχε πολλά να πει σχετικά. Ομοσπονδιοποίησε την Εθνοφρουρά της Αλαμπάμα και έστειλε στρατό στην πολιτεία το ταραγμένο 1965, παρακάμπτοντας τον κυβερνήτη Wallace. Και κάπου εδώ οι ομοιότητες με την παρούσα κατάσταση τελειώνουν.

Ο 36ος πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών έστειλε ομοσπονδιακά στρατεύματα για να προστατεύσει τους (κυρίως Αφροαμερικανούς) διαδηλωτές υπέρ των πολιτικών δικαιωμάτων και της φυλετικής ισότητας που πορεύονταν από τη Σέλμα στο Μοντγκόμερι της Αλαμπάμα. Ηθελαν να στρέψουν την προσοχή της χώρας σε μια πολιτεία στην οποία οι Αφροαμερικανοί συνιστούσαν σχεδόν το ήμισυ του πληθυσμού αλλά μόνο το 2% (!) είχε δικαίωμα ψήφου. Αξιοποιώντας μια δικαστική απόφαση που επέτρεπε την πραγματοποίηση της πορείας, ο Τζόνσον αποφάσισε να παρέμβει μετά τις συγκλονιστικές εικόνες της «Ματωμένης Κυριακής» – όταν διαδηλωτές ξυλοκοπήθηκαν βάναυσα στη γέφυρα Εντμουντ Πέτους, και οι θαυμαστές της Κου Κλουξ Κλαν έκαναν αισθητή την παρουσία τους. Ο πρόεδρος κατάλαβε πως οι αρχές της Πολιτείας είχαν αποφασίσει να καθυστερήσουν τη μετάβαση και των νότιων Πολιτειών σε ένα καθεστώς ανοχής και συμπερίληψης. Δεν είχε σκοπό να τους περιμένει. Σε τηλεοπτικό του διάγγελμα, ο Τζόνσον είπε: «Δεν υπάρχει λόγος υπερηφάνειας για ό,τι συνέβη στη Σέλμα. Δεν υπάρχει λόγος αυτοϊκανοποίησης στη μακρά άρνηση των ίσων δικαιωμάτων εκατομμυρίων Αμερικανών. Αλλά υπάρχει λόγος ελπίδας και πίστης στη δημοκρατία μας». Η παρέμβασή του ήταν ηθική, όχι κατασταλτική, ευθυγραμμιζόμενη με την ευρύτερη προσπάθειά του για τα πολιτικά δικαιώματα, η οποία κορυφώθηκε με τον Νόμο περί Πολιτικών Δικαιωμάτων που εγκρίθηκε λίγους μήνες μετά. Ο Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ συμβόλισε την αλλαγή.

Για τον Τζόνσον, η ανάπτυξη της Εθνοφρουράς ήταν ένα απαραίτητο μέτρο για την τήρηση της ισοπολιτείας και την προστασία των συνταγματικών δικαιωμάτων. Θεωρούσε την ανάπτυξη στρατευμάτων ως εργαλείο για να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ των Αμερικανών, και όχι για να σπείρει τη διχόνοια μεταξύ «μπλε» και «κόκκινων» πολιτειών, όπως κατηγορείται ο Τραμπ από τη δήμαρχο του Λος Αντζελες αλλά και τον κυβερνήτη της Καλιφόρνιας Newsom.

Η ανάπτυξη της Εθνοφρουράς από τον πρόεδρο Τραμπ κατά τη διάρκεια της θητείας του έχει προηγούμενο. Εκανε κάτι αντίστοιχο ως απάντηση στις ταραχές μετά τον θάνατο του Τζορτζ Φλόιντ το 2020. Και τότε μιλούσε για την αποκατάσταση του «νόμου και της τάξης», αλλά δεν είχε συναντήσει αντιστάσεις ανάλογες του σήμερα. Ο Τζόνσον θα θεωρούσε την προσέγγιση του αφελή, αν όχι επικίνδυνη, μια και εκείνος πάλευε να κατανοήσει τη γενεσιουργό αιτία των διαδηλώσεων και να μην εστιάζει στις συνέπειές τους. Αν και Τεξανός και τραχύς για τα δεδομένα των «εκλεπτυσμένων» Δημοκρατικών της Μασαχουσέτης και αντίστοιχων Πολιτειών, ο Τζόνσον συνειδητοποίησε έγκαιρα πως οι ΗΠΑ βρίσκονταν αντιμέτωπες με μια ιστορική καμπή που θα μπορούσε να επιταχύνει ή να καθυστερήσει. Οχι όμως να σταματήσει.

Η ρητορική του Τραμπ, από την άλλη, δίνει έμφαση στην αποτροπή, απεικονίζοντας τις διαμαρτυρίες ως απειλές για τη δημόσια ασφάλεια και την περιουσία. Επιπλέον, και δεδομένων των διαφωνιών εντός του κόμματός του για οικονομικά ζητήματα και την εξωτερική του πολιτική, χρησιμοποιεί σκόπιμα εμπρηστική ρητορική εντοπίζοντας τον «εσωτερικό εχθρό» στους μετανάστες και πρόσφυγες. Εύκολα λεία σε χαλεπούς καιρούς.

Το Κίνημα για τα Πολιτικά Δικαιώματα της δεκαετίας του 1960 αφορούσε τη συστημική αδικία, και ο Τζόνσον αναγνώρισε ότι η ουσιαστική αλλαγή απαιτούσε τόσο την επιβολή του νόμου όσο και τη θέσπιση ριζοσπαστικών νομοθετικών αλλαγών. Τα προγράμματά του για τη Μεγάλη Κοινωνία (Great Society), μαζί με τους νόμους – ορόσημο για τα πολιτικά δικαιώματα, στόχευαν στην αντιμετώπιση της φτώχειας, της ανισότητας και των διακρίσεων. Ο Τζόνσον θα έβλεπε την ανάπτυξη της Εθνοφρουράς από τον Τραμπ ως μια χαμένη ευκαιρία να αντιμετωπίσει τις ανησυχίες ευρύτερων ομάδων πολιτών που ασπάζονται τις προειδοποιήσεις αναλυτών και πολιτικών πως η χώρα διολισθαίνει σε αυταρχικά μονοπάτια.

Πέραν της συγκυρίας, το θέμα της Εθνοφρουράς συνδέεται με τη δημοκρατία για έναν επιπλέον λόγο. Παρά την απόφασή του αναφορικά με την Αλαμπάμα, ο Τζόνσον ήταν πολύ προσεκτικός αναφορικά με την ανάγκη διατήρησης των εύθραυστων αλλά πολύ σημαντικών ισορροπιών μεταξύ ομοσπονδιακής και πολιτειακής εξουσίας. Η ανάπτυξη στρατευμάτων ήταν πάντα μια απόφαση έσχατης ανάγκης, που λαμβανόταν με την κατανόηση ότι θα μπορούσε να πυροδοτήσει τοπικές συγκρούσεις. Εν αντιθέσει με την προσέγγιση αυτή, η διακυβέρνηση Τραμπ διαπνέεται από μια ακατάσχετη επιθυμία συγκέντρωσης εξουσίας σε ομοσπονδιακό επίπεδο, οι συνέπειες της οποίας είναι πιθανό να διαρκέσουν και μετά τη λήξη της θητείας του.

Δεν υπάρχει αμφιβολία πως ο 36ος πρόεδρος θα προειδοποιούσε τον 45ο και 47ο για το λανθασμένο της προσέγγισής του. Δεδομένου του οξύθυμου του χαρακτήρα του, θα το έκανε με δυνατή φωνή και μάλλον όχι ιδιαίτερα ευγενικά. Η απάντηση του προέδρου Τραμπ θα ήταν αυτή που όλοι φανταζόμαστε.

Ο Δημήτρης Τσαρούχας είναι καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Virginia Tech των ΗΠΑ και επιστημονικός συνεργάτης του ΕΛΙΑΜΕΠ