Τα «do» και τα «don’t»του καλού συλλέκτη

Ελκυστικός, γοητευτικός, εξαιρετικά ενδιαφέρων και γεμάτος προκλήσεις, ο κόσμος του συλλέγειν κρύβει και πολλές παγίδες, οι οποίες λειτουργούν αποτρεπτικά για όσους θέλουν να ξεκινήσουν τη δική τους συλλογή έργων τέχνης. Αν και εγχειρίδιο με οδηγίες χρήσης δεν υπάρχει, χωρίς αμφιβολία ισχύουν ορισμένες βασικές αρχές που μπορούν να καθοδηγήσουν τους μελλοντικούς συλλέκτες, ώστε να διαμορφώσουν τις προϋποθέσεις που θα τους επιτρέψουν να προχωρήσουν σε κατάλληλες επιλογές έργων με ασφάλεια – αποφεύγοντας λάθη που μπορεί να τους στοιχίσουν χρήματα και να λειτουργήσουν ανασταλτικά στη συλλεκτική τους πορεία.

Το πρώτο βήμα θα πρέπει να γίνει στα μουσεία και τις αίθουσες τέχνης. Οι επισκέψεις σε εκθέσεις, η μελέτη καταλόγων δημοπρασιών και εξειδικευμένων μέσων ενημέρωσης σχετικά με την αγορά τέχνης θα πρέπει να ενταχθούν στο ημερήσιο πρόγραμμα, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχει η επαφή με όλα τα είδη τέχνης, ώστε να εκπαιδευτεί το βλέμμα. Καλύτερος σύμβουλος όλων, ωστόσο, είναι το ένστικτο, αφού η σύνδεσή μας με την τέχνη είναι βιωματική και η επιλογή των έργων πρέπει να γίνεται και με συναισθηματικά κριτήρια. Πολύτιμη μπορεί να αποδειχθεί και η προσωπική γνωριμία με τους δημιουργούς, καθώς συμβάλλει στην κατανόηση της δουλειάς τους και, κατά συνέπεια, στην εκτίμησή της εκ μέρους του δυνητικού συλλέκτη.

Η προσωπική σύνδεση με την τέχνη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποτρέπει αγορές που επηρεάζονται από τις τρέχουσες τάσεις – είτε αυτές αφορούν το περιεχόμενο είτε την εμπορική αξία ενός έργου. Επιπλέον, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι το συλλέγειν είναι μια διαδικασία που απαιτεί διαρκή καλλιέργεια και χρόνο.

Τι θα πρέπει να αποφεύγεται; Πρωτίστως, η άγνοια σχετικά με τον καλλιτέχνη, τη σημασία του έργου του και τη θέση του στην Ιστορία της Τέχνης. Η έρευνα είναι εκ των ων ουκ άνευ για κάθε συλλέκτη, όχι μόνο για να μη βρεθεί προ εκπλήξεως, αλλά και για να διασφαλίσει ότι το έργο που θα αποκτήσει ταιριάζει στο ύφος του προσωπικού του χώρου.

Διά ζώσης επαφή

Η οργανική διασύνδεση με την αγορά και η γνωριμία με επιμελητές, ιστορικούς τέχνης και γνώστες του χώρου, συμβάλλουν καθοριστικά στις σωστές επιλογές. Πολλοί εκτιμούν ότι η σύγκριση τιμών με τα αποτελέσματα δημοπρασιών, η παρακολούθηση τάσεων ή η αγορά ενός έργου επειδή θεωρείται το καλύτερο ή το πιο περιζήτητο αποτελούν τη μοναδική σωστή κατεύθυνση. Ωστόσο, η διά ζώσης επαφή με συμβούλους τέχνης και γκαλερίστες μπορεί να διευρύνει τις διαθέσιμες επιλογές και να οδηγήσει σε περισσότερο εμπεριστατωμένες αγορές.

Μια βασική παράμετρος που θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη είναι η επαρκής τεκμηρίωση της προέλευσης του έργου, ώστε να αποφευχθούν προβλήματα κατά την ασφάλιση και την πιθανή μεταπώλησή του. Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να παραβλέπονται οι συνθήκες σωστής τοποθέτησης και συντήρησης του έργου, που συνδέονται – μεταξύ άλλων – με τον κατάλληλο φωτισμό και το ποσοστό υγρασίας.

Αυξημένη γραφειοκρατία για την εισαγωγή παλαιών έργων και αρχαιοτήτων

Ανήσυχη είναι η αγορά από την εφαρμογή του νέου κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ενωσης που τέθηκε σε ισχύ τις προηγούμενες ημέρες καθώς φέρνει σημαντικές αλλαγές στην αγορά τέχνης και αρχαιοτήτων, με στόχο την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών. Προβλέπει ότι κάθε εισαγωγή στην ΕΕ αντικειμένων άνω των 200 ετών (ή 250 ετών για αρχαιολογικά ευρήματα) και αξίας άνω των 18.000 ευρώ πρέπει να συνοδεύεται από απόδειξη νόμιμης εξαγωγής από τη χώρα προέλευσης, ενώ για αρχαιολογικά ευρήματα και μνημειακά στοιχεία δεν υπάρχει όριο αξίας. Η έλλειψη εγγράφων και αποδείξεων εκ μέρους των συλλεκτών, το γεγονός ότι ο εισαγωγέας καλείται να αποδείξει ότι το αντικείμενο που διακινεί δεν είναι παράνομο, ακόμη και αν δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι είναι, η αυξημένη γραφειοκρατία που απαιτείται πλέον που θα έχει ως συνέπεια τις καθυστερήσεις και ενδεχομένως λειτουργήσει αποτρεπτικά για την αγορά, όπως και ο αυξημένος κίνδυνος πλαστογραφίας των πιστοποιητικών εκτιμάται ότι θα δημιουργήσουν προβλήματα. Παρά τις έντονες αντιδράσεις, η εφαρμογή του κανονισμού ενδέχεται να ενισχύσει την τεκμηρίωση της προέλευσης των προς διακίνηση αντικειμένων, κάτι που μπορεί να αυξήσει και την αξία τους, ενώ εκτιμάται ότι θα έχει ως αποτέλεσμα και την αποτροπή της εισαγωγής προϊόντων λεηλασίας από εμπόλεμες ζώνες.

«Παραθυράκι»

Οσοι αναζητούν «παραθυράκι» για να εμπορευτούν έργα τέχνης και αρχαιότητες που καλύπτονται από τον νέο κανονισμό θα επιλέξουν να κινηθούν σε χώρες που δεν ανήκουν στην Ευρωπαϊκή Ενωση, όπως η Βρετανία, επί παραδείγματι, χωρίς όμως να μπορεί κανείς να εγγυηθεί ότι αυτές οι χώρες δεν θα εξελιχθούν σε κέντρα παράνομης διακίνησης, γεγονός που θα πλήξει εν γένει την εικόνα τους ως σημαντικά κέντρα της παγκόσμιας αγοράς τέχνης.