Ενα βιβλίο με πολλές ρίζες

Ολοι οι ποιητές όταν αποφάσισαν να γράψουν πεζογραφία, με έναν παράξενο και ταυτόχρονα μαγικό τρόπο, μετέφεραν στη νέα φόρμα όλη την ποιητικότητά τους. Το ίδιο συμβαίνει και στο νέο βιβλίο του Σπύρου Αραβανή. Το πρώτο του πεζογράφημα είναι κι αυτό… ποιητικό.

Ο ποιητής, φιλόλογος και αρθρογράφος μάς παρουσιάζει ένα βιβλίο παρακολούθησης ενός κατά τα άλλα μοναχικού ήρωα. Παρατηρούμε τη διαδρομή και τις σκέψεις του μέσα από την αφήγηση, αλλά και τη σταχυολόγηση που ο ίδιος ο ορατός – αόρατος ήρωας κάνει.

Το βιβλίο είναι χωρισμένο σε κεφάλαια – σκηνές που είναι καρφωμένες στο μυαλό του συγγραφέα ακόμα και για χρόνια. Αυτό δίνει τη δυνατότητα να διαβαστεί και ανά κεφάλαιο ως μικροδιηγήματα.

Ο συγγραφέας εδώ κάνει μια υπέρβαση πρώτα και κύρια προσωπική. Εκτίθεται στον αναγνώστη περισσότερο από ποτέ και αυτό είναι μια μεγάλη νίκη για κάποιον που τόσα χρόνια παράλληλα δημοσιογραφεί για τη μουσική και την ποίηση ή εργάζεται ως καθηγητής και αφήνει σε δεύτερη ή και τρίτη μοίρα την προσωπική του προβολή και ανάγκη ενεργώντας περισσότερο ως υπηρέτης παρά ως αφέντης της επιθυμίας του. Η έκθεσή του όμως δεν είναι ναρκισσιστική αναζητώντας τους προβολείς της προσοχής ή της επιβράβευσης. Γίνεται με έναν τρόπο εσωτερικό. Με βαθιά ανάγκη μοιράσματος της αγωνίας και της σκέψης.

Αν πούμε ότι υπάρχει η εξορία που όλοι γνωρίζουμε, ο Σπύρος περιγράφει την… εσορία του. Τον μέσα του εξόριστο εαυτό που ο ίδιος τόσα χρόνια έχει στείλει στο αναμορφωτήριο και ήρθε η στιγμή της κάθαρσης ή μιας δημιουργικής ενηλικίωσης από τη γέννηση της εκδοτικής του διαδρομής το 2008 με παρθενική του ποιητική συλλογή την «Ανοσία της άγνοιας» (Οδός Πανός).

Με τις μικροϊστορίες που αφηγείται, λοιπόν, φτιάχνει τελικά τη μία ιστορία. Τη μεγάλη εικόνα. Την εικόνα εκείνου που μεγάλωνε σαν δέντρο και έχοντας ήδη απλώσει τις ρίζες στο υπέδαφος του χρόνου είναι πιο σίγουρος για το ποια φύλλα θέλει να κρατήσει και ποια όχι. Είναι οξύμωρο, αλλά σε αυτό το βιβλίο ο Αραβανής περνάει μια φυλλοβόλο άνοιξη! Η αφήγησή του δεν είναι γραμμική, ούτε μονοδιάστατη. Και flashback κάνει, και παραβολές χρησιμοποιεί, και συμβολισμούς.

Πολλές και διάσπαρτες οι αναφορές από το ήδη καταγεγραμμένο ποιητικό του έργο σε ένα υβριδικό λογοτεχνικό στυλ που είναι μακριά από τα συμβατικά μυθιστορήματα ή τα τυπικά διηγήματα. Ο Αραβανής φαίνεται να φτιάχνει μια ιδιόμορφη αυτοβιογραφία διαλέγοντας στιγμές από τη ζωή του, μνήμες, αφηγήσεις, τραγούδια και περιστατικά που για κάποιο λόγο έχουν χαραχθεί στη μνήμη του και ένιωσε την ανάγκη να καταγράψει.

Το εντυπωσιακό είναι πως την ώρα που είναι ξεκάθαρο πως «Εκείνος που μεγάλωνε σαν δέντρο» είναι ο ίδιος, λίγες γραμμές παρακάτω λειτουργεί το ίδιο ξεκάθαρα ως παρατηρητής εκείνου που αφηγείται την ιστορία. Αποστασιοποιείται από την προσωπική μαρτυρία με έναν τρόπο μπρεχτικό.

Στο βιβλίο αυτό συνυπάρχουν πολλοί κόσμοι. Κόσμοι δικοί του, μέσα στους οποίους κινείται. Το τραγούδι, η ποίηση, η διδασκαλία, η λογοτεχνία, η ενημέρωση, οι ανθρώπινες σχέσεις… Και φυσικά ο πρώτος κόσμος. Η παιδική ηλικία.

Ο ήρωάς του μεταμορφώνεται και αλλάζει χαρακτηριστικά ανάλογα με την περίσταση και τη στιγμή που εμφανίζεται. Πότε υπαλληλάκος, πότε στοχαστής, πότε εμπλεκόμενος, πότε παρατηρητής. Πότε βαθιά προσωπικός και εξομολογητικός, πότε ψυχρός. Πότε ορθολογιστής και σκληρά ρεαλιστής, πότε σκληρά ρομαντικός.

Ωστόσο, παρελαύνουν ένα σωρό λογοτέχνες, στοχαστές, ποιητές: Μαλαρμέ, Σεφέρης, Χένρι Μίλερ, Φουκό, Καρούζος, Ηράκλειτος, Λειβαδίτης και τόσοι άλλοι που κατεβαίνουν από τα ράφια του μυαλού τού συγγραφέα και συνυπάρχουν χορεύοντας γύρω από μια μεγάλη καλοκαιρινή φωτιά στην άμμο.

Κουμαντάρει τις φυγόκεντρες δυνάμεις του εσωτερικού σου κόσμου λειτουργώντας – πολλές φορές – ως ο χειριστής της μαριονέτας που λέγεται μνήμη ή, καλύτερα, ανάμνηση δίνοντας παράλληλα και πολιτική διάσταση. Τόσο μέσα από την προσωπική αγωνία ως μέλος της κοινωνίας στην οποία αναπτύσσεται και ο ήρωάς του, όσο και σε ευθείες αναφορές για την εξουσία και την αλαζονεία της. Ακόμα και η ειρωνεία που χρησιμοποιεί – ή ένα πικρό χιούμορ – φανερώνει την ανάγκη του ήρωα να συνυπάρχει μέσα στο σύνολο με όρους αλληλοσεβασμού.

Μακριά από τη λογοτεχνική φλυαρία μόλις αρχίζει η αναλυτικότερη περιγραφή των πραγμάτων βάζει φρένο και οριοθετεί την αφήγηση δραπετεύοντας με ένα συμπέρασμα ή μια καταληκτική εικόνα, ανοίγοντας την έξοδο κινδύνου που οδηγεί στο επόμενο πλάνο – ιστορία.

Ο συγγραφέας ως χειρώνακτας του λόγου τον χρησιμοποιεί όχι για να μας δείξει πόσο καλός εργάτης είναι, αλλά για να μας μεταδώσει καλύτερα την ιστορία του και την επιθυμία για μοίρασμα.

Τέλος, το βιβλίο σηματοδοτεί την έναρξη της συνεργασίας του με τις εκδόσεις Κέδρος και έρχεται λίγο πριν από την έκδοση που ετοιμάζει με την ιστορία του δίσκου «Ζεστά ποτά», με αφορμή τη συμπλήρωση 40 ετών από την κυκλοφορία του.