Ορόσημα της ελληνικής Τέχνης και Ιστορίας

Ηταν το 1928, όταν η Τράπεζα της Ελλάδος αποκτούσε το πρώτο έργο της συλλογής της: τα «Πατήσια» της Ευθυμίας Βλασσοπούλου – Σάφα. Ενα έργο που απεικόνιζε μια από τις πιο ζωντανές και αναπτυσσόμενες περιοχές της αθηναϊκής πρωτεύουσας στις αρχές του 20ού αιώνα. Με αυτή την επιλογή ξεκίνησε μια συλλεκτική διαδρομή που έφτασε να αριθμεί σήμερα περίπου 3.000 έργα ζωγραφικής, χαρακτικής και γλυπτικής, σε μια αφήγηση που διαπερνά 150 χρόνια νεοελληνικής καλλιτεχνικής ιστορίας. Μέσα από δημιουργίες μάλιστα, οι οποίες αποτυπώνουν κοινωνικούς μετασχηματισμούς, καλλιτεχνικές αναζητήσεις και ιστορικές τομές. Οπως τόνισε ο διοικητής της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, ο οποίος εγκαινίασε την έκθεση «Διαδρομές στην Τέχνη. Εργα από τη συλλογή της Τράπεζας της Ελλάδος», παρουσία του δημάρχου Χανίων Παναγιώτη Σημανδηράκη, «τα έργα αυτά αντανακλούν ισχυρές ιδέες, αξίες και συμβολισμούς διαφορετικών εποχών – δημιουργίες που αναφέρονται σε σημαίνοντες τόπους και χρονικά ορόσημα τόσο της ελληνικής Τέχνης όσο και της ελληνικής Ιστορίας».

Από αυτό το εκτενές corpus, 99 έργα επιλέχθηκαν για να παρουσιαστούν στην έκθεση, που φιλοξενείται στη Δημοτική Πινακοθήκη Χανίων. Μια επιλογή που συνθέτει ένα αντιπροσωπευτικό, αλλά και πολυφωνικό πορτρέτο της ελληνικής Τέχνης, από τον 19ο αιώνα έως σήμερα. Ο αριθμός 99 δεν είναι συμβολικός, αλλά προέκυψε οργανικά μέσα από το επιμελητικό σκεπτικό και τη δομή του χώρου – αφήνοντας έτσι, κατά έναν τρόπο, ανοιχτή την προοπτική μιας συνέχειας.

Την επιμέλεια έχει η Χάρις Κανελλοπούλου, ιστορικός Τέχνης και επιστημονική υπεύθυνη της συλλογής της Τράπεζας της Ελλάδος από το 2018. Οπως σημειώνει, στόχος δεν είναι απλώς η παρουσίαση έργων υψηλής αισθητικής, αλλά η αφήγηση ενός συνόλου που παραμένει ζωντανό και δυναμικό. Μέσα από την επιλογή των έργων και τη θεματική οργάνωση, διαφαίνεται η ιστορική συνέχεια αλλά και η διαρκής μεταμόρφωση της ελληνικής Τέχνης, σε στενή σύνδεση με τις κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες κάθε εποχής.

Από τα έργα που παρουσιάζονται, περίπου 15 εκτίθενται για πρώτη φορά. Ανάμεσά τους, το «Τοπίο» (1963) της Νίκης Καναγκίνη, το «Φιγούρα ΙΙ» (1970) του Βαγγέλη Δημητρέα, το «Ενδυμα» (2022) της Θάλειας Χιώτη, καθώς και σύγχρονες δημιουργίες των Μιχάλη Μανουσάκη, Ανέστη Ιωάννου και Κατερίνας Σάρρα.

Τρεις διαδρομές

Η έκθεση δομείται σε τρεις θεματικές διαδρομές, μία για κάθε όροφο της Πινακοθήκης. Η πρώτη διαδρομή επικεντρώνεται σε έργα του 19ου αιώνα και των αρχών του 20ού, όπου κυριαρχούν ο ακαδημαϊκός ρομαντισμός, η ηθογραφία, οι προσωπογραφίες και οι θαλασσογραφίες. Ξεχωρίζουν εδώ δημιουργίες των Νικόλαου Γύζη, Νικηφόρου Λύτρα, Γεωργίου Ιακωβίδη, Ιωάννη Αλταμούρα και Σοφίας Λασκαρίδου. Καλλιτέχνες που εισάγουν νέες εικαστικές αναζητήσεις και ρεύματα αντιπροσωπεύουν τη δεύτερη «περιήγηση», η οποία καλύπτει τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Ο Κωνσταντίνος Παρθένης, ο Κωνσταντίνος Μαλέας, ο Μιχάλης Οικονόμου και αργότερα ο Παναγιώτης Τέτσης και ο Πάρις Πρέκας, ανανεώνουν τη θεματολογία και τη μορφή, μεταμορφώνοντας το τοπίο, την παλέτα των χρωμάτων και την εσωτερική διάσταση των έργων τους.

Στην τρίτη διαδρομή, η έκθεση αποκαλύπτει στιγμές από τη μεταπολεμική και σύγχρονη περίοδο: τις μεταμορφώσεις της τέχνης μέσω των εννοιολογικών, αφαιρετικών και πολυμεσικών εκφράσεων. Η Οπυ Ζούνη, ο Νίκος Κεσσανλής, ο Γιάννης Τσαρούχης, ο Δημήτρης Αληθεινός, η Ρένα Παπασπύρου, ο Εδουάρδος Σακαγιάν, ο Στέφανος Δασκαλάκης και άλλοι, χαρτογραφούν πλέον τη σύγχρονη εικαστική γλώσσα, μέσα από τη μελέτη του σώματος, της φόρμας, της μνήμης και του χώρου.