Το βλέμμα του Κρεμλίνου πάνω απ’ την Τιφλίδα

Η Γεωργία φλέγεται. Μαζικές διαδηλώσεις στους δρόμους της Τιφλίδας, αυξανόμενη κρατική καταστολή, νεανικά πρόσωπα με ευρωπαϊκές σημαίες απέναντι σε αύρες και δακρυγόνα, εικόνες που θυμίζουν τις σκοτεινές ώρες του σοβιετικού παρελθόντος και όχι ενός σύγχρονου κράτους που φιλοδοξεί να ενταχθεί στην ευρωπαϊκή οικογένεια. Πίσω από όλα αυτά δεν βρίσκεται απλώς ένας ατυχής νόμος, αλλά ένα στρατηγικό σχέδιο: να στραφεί η χώρα από τη φιλελεύθερη, δημοκρατική Ευρώπη προς το αυταρχικό, κλειστό πρότυπο της Ρωσίας του Βλαντίμιρ Πούτιν.

Ο νόμος περί «ξένων πρακτόρων», που εγκρίθηκε από την κυβέρνηση του κόμματος Γεωργιανό Ονειρο, δεν αποτελεί μια απλή διοικητική ρύθμιση. Είναι ευθεία επίθεση κατά της κοινωνίας των πολιτών, κάθε μορφής ανεξάρτητης χρηματοδότησης, της ελευθερίας του λόγου και του ίδιου του φιλευρωπαϊκού προσανατολισμού της Γεωργίας. Πρόκειται για ένα πολιτικό εργαλείο που αποσκοπεί στην ποινικοποίηση της διαφωνίας, στη φίμωση όσων κρατούν ζωντανό τον δημόσιο διάλογο. Ουσιαστικά, η κυβέρνηση επιχειρεί να εξουδετερώσει τους όρους ύπαρξης μιας ελεύθερης κοινωνίας.

Απέναντι σε αυτή τη μεθοδευμένη κλιμάκωση αυταρχισμού, η Γεωργιανή Ορθόδοξη Εκκλησία, η οποία απολαμβάνει εξαιρετικά υψηλά ποσοστά εμπιστοσύνης στην τοπική κοινωνία, θα μπορούσε να διαδραματίσει ρόλο ηθικού φάρου και θεσμικής εξισορρόπησης. Αντί γι’ αυτό, παραμένει σε μεγάλο βαθμό σιωπηλή ή και συνένοχη. Ο υπέργηρος Πατριάρχης Ηλίας Β΄, που ηγείται της Εκκλησίας από το 1977, αδυνατεί πλέον να ασκήσει πραγματική διοίκηση. Το αποτέλεσμα είναι ότι μια σκληρή και μαφιόζικου τύπου μειοψηφία εντός της ιεραρχίας ελέγχει καίριες δομές, προωθώντας ακροδεξιές και αντιδυτικές ρητορικές. Η Εκκλησία έχει συχνά ταυτιστεί με επιθέσεις κατά της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας, με συνωμοσιολογικές αντιλήψεις περί Δύσης και με τη ρωσική «παραδοσιοκρατία» που καλλιεργεί την κοινωνική ανασφάλεια αντί για τη συμφιλίωση και τη δικαιοσύνη.

Κι όμως, μέσα σε αυτό το τοπίο ηθικής ερήμωσης διασώζεται μια μαρτυρία αντίστασης. Πρόκειται για μια μειοψηφία θεολόγων, ιερέων και διανοουμένων που υπερασπίζονται έναν άλλο λόγο: λόγο φιλελεύθερο, διαλογικό, βαθιά ευαγγελικό. Εμβληματική έκφραση αυτής της κίνησης αποτελεί το θεολογικό περιοδικό Zghvari (Verge) – «Ορθοδοξία και Νεωτερικότητα», που εκδίδεται στην Τιφλίδα από το 2002 και από το 2022 επανακυκλοφορεί σε τριμηνιαία βάση. Το περιοδικό υπερασπίζεται μια Ορθοδοξία ανοικτή στον σύγχρονο κόσμο, θεμελιωμένη στην έννοια του προσώπου, της ελευθερίας, της ισότητας ενώπιον του Θεού και της χριστιανικής διακονίας.

Το πρόσφατο τεύχος του περιοδικού, το πρώτο για το 2025, είναι αφιερωμένο στη θεολογία του Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη Ζηζιούλα, με στόχο να φέρει το γεωργιανό κοινό σε επαφή με έναν από τους σημαντικότερους σύγχρονους ορθόδοξους θεολόγους. Αρχισυντάκτης είναι ο πρωτοπρεσβύτερος Giorgi Tserodze, ενώ στη συντακτική επιτροπή συμμετέχουν εξέχουσες μορφές όπως ο π. Ilia Jinjolava, η καθηγήτρια Tamara Grdzelidze, ο δρ Zurab Jashi και ο Beka Mindiashvili. Λόγω των περιορισμών που έχει επιβάλει η κυβέρνηση διά του νόμου περί «ξένων πρακτόρων», το τεύχος κυκλοφορεί προς το παρόν μόνο ηλεκτρονικά. Είναι ενδεικτικό ότι ακόμα και τα θεολογικά περιοδικά φιμώνονται οικονομικά, όταν δεν ευθυγραμμίζονται με την καθεστωτική αφήγηση.

Σε εποχές όπως η σημερινή, η ελπίδα δεν κατοικεί στη σιωπή των εκπροσώπων του ιδρυματικού Χριστιανισμού, αλλά σε όσους τολμούν να συνδυάσουν τη θεολογία με το ήθος της ελευθερίας. Και στη Γεωργία, αυτές οι φωνές, όσο μειοψηφικές κι αν είναι, υπενθυμίζουν ότι η Εκκλησία υπάρχει όχι για να συμμαχεί με τους ισχυρούς, αλλά για να στέκεται στο πλάι των αδικημένων.

Ο Νίκος Κουρεμένος είναι δρ Θεολογίας, επιστημονικός συνεργάτης
Ακαδημίας Θεολογικών Σπουδών Βόλου