Πέντε νέοι μουσικοί για τη Μεταπολίτευση

Ενας πίνακας ζωγραφικής, η ιστορική δήλωση του Γιώργου Σεφέρη στο BBC (1969) «…τώρα ξαναγυρίζω στη σιωπή μου…», η μαρτυρία του Π. Κοροβέση για τα βασανιστήρια που υπέστη ως πολιτικός κρατούμενος (1969) και οι προβληματισμοί για την πολιτική κατάσταση της χώρας και την ιστορική μνήμη, αποτέλεσαν την αφετηρία για πέντε νέα μουσικά έργα, τα οποία θα παρουσιαστούν σε πρώτη εκτέλεση στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, την ερχόμενη Δευτέρα. Αφορμή για τη δημιουργική κατάθεση των καλών συνθετών Πηνελόπης Παπαγιαννοπούλου, Μάρως Κωνσταντινοπούλου, Γιώργου Μαγαλιού, Μαρίας – Ανθής Δίχρη, Γιώργου Φουντουλάκη, στάθηκε η συμπλήρωση 50 χρόνων από την αποκατάσταση της δημοκρατίας. Το Ελληνικό Συγκρότημα Σύγχρονης Μουσικής ερμηνεύει έργα που γράφτηκαν ειδικά για την επέτειο της μεταπολίτευσης, κατόπιν ανάθεσης της Ενωσης Ελλήνων Μουσουργών.

Η φετινή εκδήλωση έρχεται ως συνέχεια της συναυλίας του Δεκεμβρίου, πρωτοβουλίας για τα 50 χρόνια από την επάνοδο της δημοκρατίας, δίνοντας έμφαση στη δημιουργία νέου έργου με αφετηρία ιστορικές και προσωπικές αναφορές, καθώς και στη σύνδεση του πολιτικού γεγονότος με το πεδίο της σύγχρονης μουσικής δημιουργίας. «Κάθε μουσικό γεγονός παράγεται σαν ένα στιγμιότυπο και αμέσως εξελίσσεται στο επόμενο, ανήκοντας σε ένα χρόνο σύγχρονο και αποσπασματικό. Τελικά, μέσα από τις διάφορες σπειροειδείς μετεξελίξεις του μουσικού υλικού υφαίνεται ένας κόσμος ανοιχτός, στον οποίο ο άνθρωπος καθορίζει τη τύχη του ελεύθερα» τονίζει η Πηνελόπη Παπαγιαννοπούλου η οποία εμπνεύστηκε το έργο της από τον πίνακα «Χωρίς τίτλο» του Δημήτρη Περδικίδη (1972), τον οποίο είδε στην έκθεση «Δημοκρατία» της Εθνικής Πινακοθήκης τον περασμένο χειμώνα. «Στον πίνακα το κοινωνικό υποκείμενο και η διαμαρτυρία έχουν κεντρική θέση. Η επονομαζόμενη στρατευμένη μουσική δεν άλλαξε τον κόσμο, όμως έδωσε υπόσταση σε αξίες και αντιλήψεις ενός κοινωνικοπολιτικού γίγνεσθαι. Στο Σεξτέτο κάθε ένα από τα έξι όργανα εκφράζει αρχικά την προσωπική του αλήθεια ως κύτταρα που θα συνενωθούν σε μία κοινή πορεία προς το συλλογικό και τελικά τη θριαμβευτική επικράτηση της ελεύθερης βούλησης» εξηγεί.

«Οπου βγει»

Το έργο του Δημήτρη Μαγαλιού «Οπου βγει» αντικατοπτρίζει τη δημοκρατία ως εύθραυστο κατασκεύασμα μέσα από τον κατακερματισμό και την ασυμφωνία – μουσικές μεταφορές για την κοινωνική ρήξη και την ατομική αποξένωση. Αφετηρία όπως λέει «ήταν οι αντιφάσεις εντός της ελληνικής κοινωνίας: μια δημοκρατία που διαμορφώνεται από ξένα συμφέροντα, οικονομική εξάρτηση, ατομικισμό και καπιταλιστικές αξίες. Παρότι απέχει από μια στυγνή δικτατορία, δεν παύει να διαβρώνει καταφανώς τη συλλογική δράση και την αλληλεγγύη, με αποτέλεσμα μια κοινωνία τυπικά ελεύθερη αλλά στην ουσία αποσυνδεδεμένη».

Η σύνθεση «PERiLEIA» που δημιούργησε η Μαρία – Ανθή Δίχρη έχει ως πυρήνα της την απόσταση ανάμεσα στην έννοια της δημοκρατίας και την πραγματικότητα που βιώνουμε. «Αισθάνομαι την ανάγκη να εκφράσω τη σκέψη πως στην εποχή του ατομικισμού ίσως πια να μη βιώνουμε τη δημοκρατία όπως μας/της αξίζει. Μέσα από αντιθέσεις μεταξύ των οργάνων, το «PERíLEIA» είναι μια υπενθύμιση ότι η δημοκρατία δεν είναι αυτονόητη. Ούτε ασφαλής». Για τον τρόπο που η μουσική μπορεί να συμβάλλει σ’ έναν ουσιαστικό διάλογο για τη δημοκρατία λέει ότι «η μουσική δεν αλλάζει νόμους, αλλάζει εμάς – και αυτό έχει πολιτικό βάρος. Δεν φωνάζει, αλλά αν ακούσεις προσεκτικά, μπορεί να σε αναστατώσει. Στον δημόσιο διάλογο, λειτουργεί ως αντίβαρο. Μας επιτρέπει να επικοινωνούμε δίχως λέξεις, σε έναν κόσμο που μόνο τα λόγια κυριαρχούν. Η μουσική δεν αρκεί για να λυθούν προβλήματα, αλλά χρειάζεται, επειδή μιλάει όταν όλα τα υπόλοιπα έχουν ήδη ειπωθεί».

Από το σκοτάδι στο φως

Τον Γιώργο Φουντουλάκη στο έργο του «Nocturnal Whispers» τον απασχόλησε η «έννοια της δημοκρατίας [που] αποτυπώνεται ως μια πορεία μέσα από το σκοτάδι προς το φως, χωρίς να αγνοούνται τα σημάδια που αφήνει το παρελθόν. Μέσα από αντιθέσεις ηχητικής έντασης και λεπτής σιωπής, διαμορφώνεται ένας κόσμος γεμάτος ανασφάλεια, σύγκρουση και στοχασμό. Η πολιτική πραγματικότητα της χώρας και η ιστορική μνήμη γύρω από περιόδους καταπίεσης λειτούργησαν ως αφορμή για στοχασμό και καλλιτεχνική ευθύνη». Στο «Ηχοτοπίο 1969» το οποίο η Μάρω Κωνσταντινοπούλου εμπνεύστηκε από τη δήλωση του Γ. Σεφέρη στο BBC (1969) «…Τώρα ξαναγυρίζω στη σιωπή μου…» και τη μαρτυρία του Π. Κοροβέση στο βιβλίο του «Ανθρωποφύλακες» (1969) η έννοια της δημοκρατίας αποτυπώνεται επομένως διά της απουσίας της. Πρόθεσή της ήταν όπως εξηγεί «η δημιουργία ενός συστήματος αποτελούμενου φαινομενικά από δύο αντιθετικές ηχητικές συνθήκες, που παρεμβαίνουν, διακόπτουν, παραμορφώνουν η μία την άλλη και εν τέλει συγχέονται και συμπορεύονται στο ανελεύθερο καθεστώς. Το εύθραυστο επιτείνεται και διογκώνεται, το ευέλικτο γίνεται άκαμπτο, το σιωπηρό γίνεται κραυγαλέο».