Το Μουντιάλ των απρόοπτων

Το «Μεφίστο» του Ιστβαν Σάμπο, ένα αριστούργημα για την τέχνη και την προδοσία, κέρδιζε το Οσκαρ στο Χόλιγουντ, ενώ στη Γερμανία πέθαινε πρόωρα ο Φασμπίντερ, ένας κινηματογραφιστής με ταλέντο και ανησυχίες. Η Ρόμι Σνάιντερ αυτοκτονούσε, η Σοφία Λόρεν έμπαινε φυλακή για φοροδιαφυγή. Στην Πολωνία φυλακιζόταν ο Λεχ Βαλέσα, ο ηγέτης των εργατικών συνδικάτων. Ο Γκαρσία Μάρκες έπαιρνε το Νομπέλ στο όνομα κάθε ποιητή, ζητιάνου, μουσικού, προφήτη, πολεμιστή και αλήτη της Λατινικής Αμερικής.

Σφαγή σε ένα χωριό του Ελ Σαλβαδόρ: περισσότεροι από επτακόσιοι χωρικοί έπεφταν από τις σφαίρες του στρατού, οι μισοί ήταν παιδιά. Στη Γουατεμάλα, ο στρατηγός Ρίος Μοντ καταλάμβανε την εξουσία για να συνεχίσει την εξόντωση των Ινδιάνων: διακήρυττε ότι ο Θεός τού εμπιστεύτηκε την τύχη της χώρας και ανακοίνωνε ότι στο εξής τη διεύθυνση των μυστικών υπηρεσιών την αναλάμβανε το Αγιο Πνεύμα.

Η Αίγυπτος ανακτούσε τη χερσόνησο του Σινά, που το Ισραήλ είχε καταλάβει από τον Πόλεμο των Εξι Ημερών. Η πρώτη τεχνητή καρδιά χτυπούσε στο στήθος ενός ανθρώπου. Καλά πληροφορημένες πηγές στο Μαϊάμι ανακοίνωναν την ανατροπή του Φιντέλ Κάστρο, ο οποίος θα κατέρρεε από στιγμή σε στιγμή. Στην Ιταλία ο Πάπας επιβίωνε της δεύτερης δολοφονικής επίθεσης εναντίον του.

Στην Ισπανία οι αξιωματικοί που είχαν οργανώσει την επίθεση στο Κοινοβούλιο καταδικάζονταν σε τριάντα χρόνια κάθειρξη και ο Φελίπε Γκονθάλεθ ξεκινούσε τη γοργή πορεία του προς την πρωθυπουργία, ενώ στη Βαρκελώνη άρχιζε το 12ο Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου. Συμμετείχαν είκοσι τέσσερις χώρες, οκτώ περισσότερες απ’ ό,τι στο προηγούμενο, όμως η Αμερική δεν βγήκε κερδισμένη από τη νέα κατανομή: υπήρχαν δεκατέσσερις ευρωπαϊκές ομάδες, έξι αμερικανικές, δύο αφρικανικές, καθώς και το Κουβέιτ και η Νέα Ζηλανδία.

Στην πρεμιέρα, η ομάδα της Αργεντινής, παγκόσμια πρωταθλήτρια, έχασε στη Βαρκελώνη. Λίγες ώρες αργότερα, πολύ μακριά, στα νησιά Μαλβίνες (Φόκλαντ), o στρατός της Αργεντινής έχανε τον πόλεμο με τη Βρετανία. Οι αδίστακτοι στρατηγοί, που στα εφτά χρόνια της δικτατορίας τους είχαν κερδίσει τον πόλεμο ενάντια στους ίδιους τους συμπατριώτες τους, παραδόθηκαν υπάκουα στον βρετανικό στρατό. Η τηλεόραση αναμετέδωσε την εικόνα: o αξιωματικός του Ναυτικού Αλφρέδο Αστίς, που παραβίασε όλα τα ανθρώπινα δικαιώματα, έσκυβε το κεφάλι και υπέγραφε το έγγραφο της ταπείνωσης.

Τις επόμενες μέρες η τηλεόραση έδειξε εικόνες από το Μουντιάλ του ’82: την κελεμπία του σεΐχη Φαχίντ Αλ Αχμαντ Αλ-Σαμπάχ ν’ ανεμίζει καθώς ορμούσε στον αγωνιστικό χώρο για να διαμαρτυρηθεί για ένα γκολ που έβαλε η Γαλλία στο Κουβέιτ, το γκολ του Αγγλου Μπράιαν Ρόμπσον στο μισό λεπτό μετά την έναρξη, το γρηγορότερο στην ιστορία του Μουντιάλ. Την αδιαφορία του γερμανού τερματοφύλακα Σουμάχερ, που είχε ρίξει λιπόθυμο με γονατιά τον γάλλο επιθετικό Μπατιστόν. (Πριν γίνει τερματοφύλακας, o Σουμάχερ ήταν σιδεράς.)

Η Ευρώπη κέρδισε τις τρεις πρώτες θέσεις του Μουντιάλ, μολονότι η Βραζιλία έπαιξε το καλύτερο ποδόσφαιρο, με τα πόδια του Ζίκο, του Φαλκάο και του Σόκρατες. Η βραζιλιάνικη ομάδα ήταν άτυχη, αλλά το κοινό την απόλαυσε, και o Ζίκο, που μόλις είχε αναδειχτεί καλύτερος παίκτης της Αμερικής, δικαιολόγησε γι’ άλλη μια φορά τη «ζικομανία» των κερκίδων. Το Κύπελλο το κέρδισε η Ιταλία. Η ιταλική ομάδα είχε ξεκινήσει άσχημα, σκοντάφτοντας από ισοπαλία σε ισοπαλία, όμως στη συνέχεια ανέκαμψε χάρη στη συνοχή της και στις ριπές του Πάολο Ρόσι. Στον τελικό με τη Γερμανία η Ιταλία επιβλήθηκε με 3-1.

Τρίτη κατατάχθηκε η Πολωνία, στον ρυθμό του Μπόνιεκ. Τέταρτη ήρθε η Γαλλία, που άξιζε κάτι παραπάνω, τόσο για την ευρωπαϊκή της αποτελεσματικότητα όσο και για την αφρικανική χαρά της αξιομνημόνευτης μεσαίας γραμμής της. Ο Ιταλός Ρόσι αναδείχθηκε πρώτος σκόρερ με έξι γκολ, ακολουθούμενος από τον Γερμανό Ρουμενίγκε, που πέτυχε πέντε πύρινα τέρματα.

Απ’ το αγκάθι βγαίνει ρόδο: ο Αλέν Ζιρές, μαζί με τον Πλατινί, τον Τιγκανά και τον Ζενγκινί, σχημάτισαν την πιο θεαματική μεσαία γραμμή στο Μουντιάλ του ’82 και στην ιστορία του γαλλικού ποδοσφαίρου. Στην οθόνη της τηλεόρασης o Ζιρές φαινόταν τόσο μικρός, που νόμιζες ότι βρισκόταν πάντα μακριά.

O Ούγγρος Πούσκας ήταν κοντόχοντρος σαν τον Γερμανό Ζέελερ. O Ολλανδός Γιόχαν Κρόιφ και ο Ιταλός Τζάνι Ριβέρα ήταν λεπτοκαμωμένοι. O Πελέ είχε πλατυποδία, το ίδιο και ο Νέστορ Ρόσι, o γεροδεμένος αργεντινός μέσος. O Βραζιλιάνος Ριβελίνο είχε τη χειρότερη απόδοση στα τεστ Κούπερ, αλλά στο γήπεδο ήταν άπιαστος, ενώ o συμπατριώτης του Σόκρατες είχε κορμί ερωδιού, ψιλόλιγνα πόδια και μικρό πέλμα και κουραζόταν εύκολα, όμως ήταν άσος στο τακουνάκι, κι επέτρεπε στον εαυτό του την πολυτέλεια να χτυπά ακόμα και τα πέναλτι με τακουνάκι.

Κάνουν μεγάλο λάθος όσοι πιστεύουν ότι οι διαστάσεις του σώματος και οι δείκτες ταχύτητας καθορίζουν την απόδοση ενός ποδοσφαιριστή, όπως μεγάλο λάθος κάνουν και όσοι πιστεύουν ότι τα τεστ νοημοσύνης έχουν να κάνουν με το ταλέντο, ή ότι υπάρχει σχέση ανάμεσα στο μέγεθος του γεννητικού οργάνου και στη σεξουαλική ευχαρίστηση. Οι καλοί ποδοσφαιριστές μπορεί να μην είναι τιτάνες, κατασκευασμένοι από τον Μιχαήλ Αγγελο. Κάθε άλλο. Στο ποδόσφαιρο, η επιδεξιότητα είναι πολύ πιο σημαντική από την αθλητική διάπλαση και πολύ συχνά η επιδεξιότητα είναι η τέχνη να κάνεις τις αδυναμίες σου αρετές.

O Κολομβιανός Κάρλος Βαλντεράμα έχει στραβά πόδια, κι αυτό του χρησιμεύει για να κρύβει καλύτερα την μπάλα. Το ίδιο συνέβαινε με τα στραβά πέλματα του Γκαρίντσα. Πού είναι η μπάλα; Στο αφτί; Μέσα στο παπούτσι; Πού πήγε; O Ουρουγουανός Κοκότσο Αλβαρες περπατούσε κουτσαίνοντας, με το ένα πόδι να σημαδεύει το άλλο, και ήταν από τους λίγους αμυντικούς που μπόρεσε να αναχαιτίσει τον Πελέ χωρίς να τον χτυπήσει.

Τα αστέρια του Παγκοσμίου Κυπέλλου του 1994 ήταν δυο κοντούληδες, παχουλοί, o Ρομάριο και ο Μαραντόνα. Χάρη στο μικρό τους δέμας, ο Βραζιλιάνος Λεονίντας, ο Αγγλος Κέβιν Κίγκαν, ο Βορειοϊρλανδός Τζορτζ Μπεστ και ο Δανός Αλαν Σίμονσεν, ο αποκαλούμενος «ψύλλος», κατάφεραν να γλιστρούν μέσα από τις αδιαπέραστες άμυνες και να ξεφεύγουν από τους ψηλούς αμυντικούς, που αδυνατούσαν να τους σταματήσουν. Μικροκαμωμένος αλλά δυνατός ήταν και ο Φελίξ Λουστό, το αριστερό εξτρέμ της «Μηχανής» της Ρίβερ Πλέιτ, που τον αποκαλούσαν «Ανεμιστήρα», γιατί έδινε αέρα στην υπόλοιπη ομάδα κι έκανε τους αντιπάλους να τον κυνηγάνε. Οι λιλιπούτειοι μπορούν ν’ αλλάξουν τον ρυθμό και να επιταχύνουν αναπάντεχα, χωρίς να καταρρεύσει το υψηλό οικοδόμημα του κορμιού τους.

Ο Πλατινί

Ούτε o Πλατινί διέθετε κράση αθλητή. Το 1972 ο γιατρός της Μετς ανακοίνωσε ότι ο Πλατινί έπασχε από καρδιακή ανεπάρκεια και αναπνευστικά προβλήματα. Η διάγνωση ήταν για να απορρίψει η Μετς τον επίδοξο ποδοσφαιριστή, παρότι o γιατρός δεν είχε αντιληφθεί ότι, εκτός αυτού, ο Πλατινί είχε δυσκαμψία στους αστραγάλους, κάτι που τον εξέθετε σε κίνδυνο συχνών καταγμάτων, και επίσης τάση για παχυσαρκία, καθότι λάτρευε τα ζυμαρικά. Δέκα χρόνια αργότερα, πάντως, λίγο πριν από το Μουντιάλ της Ισπανίας, ο ελαττωματικός εκείνος παίκτης πήρε την εκδίκησή του: η ομάδα του, η Σεντ Ετιέν, συνέτριψε τη Μετς με 9-2.

Ο Πλατινί ήταν η σύνθεση απ’ ό,τι καλύτερο διέθετε το γαλλικό ποδόσφαιρο: συνδύαζε την ευστοχία του Ζιστ Φοντέν, που στο Μουντιάλ του ’58 είχε πετύχει δεκατρία γκολ, ένα ρεκόρ που δεν ξεπεράστηκε ποτέ, και την ταχύτητα και ευστροφία του Ρεϊμόν Κοπά. Ο Πλατινί, όχι μόνο έδινε σε κάθε αγώνα ρεσιτάλ από απαράμιλλα γκολ, από εκείνα που δεν μπορεί να είναι αληθινά, αλλά θάμπωνε και το κοινό με την ικανότητά του να οργανώνει το παιχνίδι της ομάδας του. Κάτω από την μπαγκέτα του η γαλλική ομάδα έπαιζε ένα αρμονικό ποδόσφαιρο, ευχάριστο, που αναπτυσσόταν ανάλογα με την εξέλιξη του παιχνιδιού: το ακριβώς αντίθετο από το παιχνίδι με τις μακρινές τυφλές σέντρες στην περιοχη, κι ό,τι κάτσει μέσα στην αναμπουμπούλα.

Στα ημιτελικά του Μουντιάλ του ’82 η Γαλλία έχασε από τη Γερμανία στα πέναλτι. Ηταν μια μονομαχία ανάμεσα στον Πλατινί και τον Ρουμενίγκε, ο οποίος, μολονότι τραυματίας, κατέβηκε να παίξει κι έκρινε το παιχνίδι. Στη συνέχεια, στον τελικό, η Γερμανία έχασε από την Ιταλία. Ούτε o Πλατινί ούτε o Ρουμενίγκε, δυο παίκτες που έγραψαν ιστορία στο ποδόσφαιρο, μπόρεσαν να γευτούν τη χαρά να κερδίσουν ένα Παγκόσμιο Κύπελλο.