Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΤΟΥ ΑΠΕΡΙΤΤΟΥ

Σε μια εποχή που η αρχιτεκτονική της κατοικίας, κυρίως των διακοπών στην επαρχία και τα νησιά, συχνά διακρίνεται από μια προσπάθεια έπαρσης όσο ιδιοκτήτες και αρχιτέκτονες παρασύρονται σε προτάσεις που είναι συχνά υπερφίαλες, ένα μικρό αρχιτεκτονικό γραφείο με την επωνυμία SOUTH architecture ακολουθεί μια αντίστροφη πορεία. Στην πρόσφατη ημερίδα που οργάνωσε το περιοδικό «ΔΟΜΕΣ», που στοχεύει στην απεικόνιση του μέλλοντος της ελληνικής πόλης, ανάμεσα στα υπό εξέλιξη έργα που παρουσιάστηκαν από οκτώ καταξιωμένα αρχιτεκτονικά γραφεία ξεχώρισα τους μελετητές του γραφείου SOUTH architecture Ελένη Λιβάνη και Χρυσόστομο Θεοδωρόπουλο, που προσεγγίζουν αρχιτεκτονικά μια σειρά τριών μόνιμων κατοικιών και ιδιαίτερα την τελευταία στη, Χίο την επονομαζόμενη «Αγροικία ΙΙΙ», προβάλλοντας μια άποψη που θεωρώ ότι σπανίζει στην ελληνική πραγματικότητα.

Ο Θεοδωρόπουλος, επίκουρος καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτονικής της Αθήνας, είναι γεννημένος στην Καλαμάτα, με μεταπτυχιακά στις αποκαταστάσεις στο Columbia, με έντονη σχέση και ευαισθησία με τη φύση, μια και οι γονείς του, αν και εκπαιδευτικοί, είχαν σαν χόμπι την καλλιέργεια της γης. Συνεργάζεται με τη σύζυγό του Ελένη, με σπουδές προπτυχιακές και μεταπτυχιακές επίσης στο ΕΜΠ, με επικουρικό διδακτικό έργο, που παράλληλα ολοκλήρωσε το διδακτορικό της σχετικά με το έργο και την σκέψη του Αρη Κωνσταντινίδη. Βρέθηκαν και οι δύο στη Νέα Υόρκη, όπου μέσα σε έξι χρόνια απέκτησαν μια μεγάλη εμπειρία δουλεύοντας σε μικρά αρχιτεκτονικά γραφεία, με εμμονή στη λεπτομέρεια και τις μεταλλικές κατασκευές. Μετά την κοπιώδη αυτή διαδρομή και ένα δύσκολο χειμώνα, αποφάσισαν να γυρίσουν στην Ελλάδα, στον Νότο, από όπου και η ονομασία του νέου τους γραφείου SOUTH architecture.

Το βραβείο από το περιοδικό «ΔΟΜΕΣ» (2012) για το «Πυργόσπιτο Ι» στη Μάνη (εικ. 1), σε έναν τόπο όπου η ανθρώπινη παρουσία υπήρξε πάντα μετρημένη και ολιγαρκής, έδωσε μια ώθηση και μια δημοσιότητα και άνοιξε έναν δρόμο, σαν το καλύτερο πρώτο έργο νέου αρχιτέκτονα, που απευθυνόταν σε ζευγάρι συντηρητών έργων τέχνης με παιδιά που ήθελαν να μείνουν σε ένα καθαρό λευκό σπίτι, χαμηλού προϋπολογισμού. Η σχέση με τη θέα προς τον Ταΰγετο και τη θάλασσα καθορίστηκε μέσα από τα ανοίγματα που ορίστηκαν επί τόπου.

Η νέα υπό κατασκευή «Αγροικία ΙΙΙ», σε ένα απέραντο τοπίο, στην περιοχή Λιβάδια, αποτελεί μια μετεξέλιξη του «Πυργόσπιτου» με αναφορές στις αγροικίες στα περίχωρα της πόλης νότια στον Κάμπο της Χίου. Περικλείει στο εσωτερικό της έναν ολόκληρο κόσμο που βασίζεται στην καλλιέργεια και τη ζωή στη φύση, μέσα από ένα προστατευτικό περίφραγμα. Εναν τοίχο που περιβάλλει διαδοχικές αυλές και ανοίγεται για να υποδεχθεί την είσοδο της κατοικίας (εικ. 2) που υποχωρεί προς τα μέσα, ενώ όλο το ισόγειο, με κεντρικό χώρο το καθιστικό με το διπλό ύψος και την κουζίνα, ανοίγεται προς την εσωτερική ύπαιθρο και μέσα από τα ανοίγματα αγναντεύεις το τοπίο. Ο όροφος, εσωστρεφής και προστατευμένος στο κέντρο της κατοικίας, ενσωματώνει τους χώρους ύπνου (εικ. 3).

Η «Αγροικία ΙΙΙ» είναι η τρίτη μιας ενδιαφέρουσας σειράς μόνιμων κατοικιών με κοινά χαρακτηριστικά. Μαζί με το «Πυργόσπιτο» και μία προηγούμενη στη Χίο αποτελούν ασκήσεις σε διαφορετικούς τόπους, με διαφορετικές κλιματικές ή τοπιακές συνθήκες, αναζητώντας τη νέα σχέση με την ύπαιθρο, που τη βιώνουμε διαφορετικά σε σχέση με το παρελθόν, μια και δεν εργαζόμαστε στην ύπαιθρο αλλά επιλέγουμε να ζήσουμε δίπλα σε αυτή.

Διερευνώντας τον τύπο κατοίκησης που έχει αποκρυσταλλωθεί μέσα στον χρόνο ανά περιοχή, οι μελετητές σχεδιάζουν έναν νέο αφαιρετικό τύπο που αποτελεί τη δημιουργική εξέλιξη του υπάρχοντος με όλα όσα παρατηρούν εκεί, με βασική επιδίωξη την ελαχιστοποίηση του σχεδιασμού στα απολύτως απαραίτητα, αφήνοντας τους κατοίκους να το ζήσουν όπως αυτοί θέλουν και επιθυμούν ανάλογα με τη στιγμή και τη διάθεσή τους. Συχνά επιδιώκουν να επισκέπτονται τους χώρους που σχεδιάζουν σε διάφορες εποχές, όπου παρατηρούν και καταγράφουν τις διαφορετικές χρήσεις και μεταβολές των χώρων που δεν είχαν φανταστεί όταν τους σχεδίασαν. Απολαμβάνοντας παράλληλα την εφευρετικότητα των ιδιοκτητών με τις εφήμερες απρόσμενες επεμβάσεις, συνειδητοποιούν ότι όσο πιο απλός είναι ο σχεδιασμός αφήνει χώρο για μη καθορισμένες αυτοσχέδιες χρήσεις από τη μεριά των ιδιοκτητών. Ετσι στην «Αγροικία ΙΙΙ» έγινε προσπάθεια να ελαχιστοποιηθεί ο σχεδιασμός στα απολύτως απαραίτητα, αφήνοντας τους κατοίκους να το ζήσουν όπως αυτοί θέλουν και επιθυμούν ανάλογα με τη στιγμή και τη διάθεσή τους.

Και όλα αυτά πραγματοποιούνται σε έναν μικρό, απέριττο και ατμοσφαιρικό χώρο, σε μια μεσοπολεμική στοά στην Πλάκα, σε ένα γραφείο που εκπέμπει μια δημιουργικότητα και ένα ήθος, με διαδικτυακές συνεργασίες από απόσταση, με τις γνωστές δυσκολίες των επιλογών τους.