Το νόημα της «γυναίκας»

Είναι σχεδόν αδύνατο να μην έχει κάποιος διαβάσει ή ασχοληθεί (έντονα) με τις τελευταίες εξελίξεις στον χώρο των δραστηριοτήτων για συγκεκριμένο φύλο. Ο κόσμος παρακολουθούσε είτε με ανακούφιση είτε με αγανάκτηση, π.χ. άνδρες να κολυμπούν δίπλα σε γυναίκες συντρίβοντας τον συναγωνισμό, να πυγμαχούν με γυναίκες αναγκάζοντας αυτές να ρίξουν «λευκή πετσέτα» εντός δευτερολέπτων, είτε να φυλακίζονται όντας βιαστές σε γυναικείες πτέρυγες φυλακών.

Οπου ωστόσο οι μεταμοντέρνες αντιλήψεις και ιδεοληψίες περιπλέκουν τα πράγματα, υποστηρίζοντας ότι το φύλο είναι δήθεν μια ευμετάβλητη κοινωνική κατασκευή, το ξίφος της Δικαιοσύνης επιλύει μονομιάς τέτοια ζητήματα. Το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου (Supreme Court of the United Kingdom) δημοσίευσε τη 16η Απριλίου 2025 μια από τις πιο θεμελιώδεις αποφάσεις της πρόσφατης νομικής ιστορίας (For Women Scotland v The Scottish Ministers [2025] UKSC 16). Το Δικαστήριο ασχολήθηκε με το ζήτημα το οποίο ενδεχομένως έκρινε την έκβαση των προεδρικών εκλογών στις ΗΠΑ. Αν πρέπει να συνοψίσει κανείς την απόφαση σε έναν τίτλο, αυτός θα είναι ο εξής: «Ο όρος “γυναίκα” στο πλαίσιο της νομοθεσίας για την ισότητα (Equality Act) αναφέρεται στη βιολογική γυναίκα». Αντιστοίχως, ο όρος «άνδρας» αναφέρεται στον βιολογικό άνδρα. Κατ’ αποτέλεσμα, η έννοια των πιο θεμελιωδών ίσως εννοιών για την ανθρώπινη ιστορία καθορίζεται από τη βιολογία και όχι από τις προτιμήσεις ή ψυχολογικά προβλήματα ενός ατόμου, όπως αυτά μπορούν να οδηγήσουν και να αποτυπωθούν στα λεγόμενα πιστοποιητικά αναγνώρισης φύλου (gender recognition certificates). Το Ανώτατο Δικαστήριο αποφάσισε δηλαδή ότι η νομοθεσία περί ισότητας (anti-discrimination law) εξαρχής κατανοούσε και όριζε τους όρους αυτούς και ειδικότερα τον όρο «φύλο» με τρόπο όχι απλά συνδεδεμένο αλλά καθοριζόμενο από τη βιολογία του ατόμου. Τίποτα δεν το άλλαξε αυτό τόσο τις τελευταίες δεκαετίες όσο και τα τελευταία ταραχώδη και αντικείμενα στην κοινή λογική χρόνια. Ειδικότερα, η εισαγωγή νομοθεσίας για την προστασία ατόμων από διακρίσεις δεν σήμανε το τέλος της βιολογικής θεμελίωσης των βασικών όρων του νομοθέτη. «Γυναίκα» σήμαινε πάντοτε βιολογική γυναίκα. «Φύλο» σήμαινε πάντοτε βιολογικό φύλο.

Οπως το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε (πλαγιάρ. 171) «η έννοια του φύλου είναι δυαδική […] διατάξεις που ρυθμίζουν ζητήματα γυναικών κατ’ ανάγκην εξαιρούν τους άνδρες». Ενώ μάλιστα ο όρος «βιολογικό» δεν περιλαμβάνεται στη νομοθεσία, η έννομη τάξη θα πρέπει να βασιστεί στην κοινή λογική και την κανονική σημασία (ordinary meaning) αυτών των απλών και ξεκάθαρων όρων. Σε μια ιστορική λύση ενός γόρδιου δεσμού μέσω χρήσης του ξίφους της Θέτιδος, το Ανώτατο Δικαστήριο εξουδετέρωσε με λίγες διευκρινιστικές (και όχι διορθωτικές) λέξεις, μεταμοντέρνες αντιλήψεις περί δήθεν ρευστότητας του φύλου κτλ.

Συνοπτικά: Η ουσία της απόφασης έγκειται στη δυνατότητα και νομιμότητα των υπηρεσιών για ένα μόνο προσδιορισμένο φύλο (π.χ. γυμναστήρια, αθλητικοί χώροι, φυλακές, πτέρυγες νοσοκομείων, αλλά και κέντρα αισθητικής κτλ.).

Η ελληνική κεντρική Διοίκηση αλλά και η Γενική Γραμματεία Ισότητας, η οποία φέρεται να μην έχει ξεκάθαρη εικόνα για την έννοια του όρου «φύλο» ή «γυναίκα», θα πρέπει να εξετάσουν προσεκτικά την απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου και να εξασφαλίσουν επαρκή προστασία των γυναικών. Πληροφορίες εντός.

Ο Κυριάκος Ν. Κώτσογλου είναι αναπληρωτής καθηγητής Νομικής στο Northumbria University και δικηγόρος Αθηνών