«Είναι πάλι ο κόσμος μαγικός»

Περπατώντας στην έρημη Ακαδημίας παραμονές 25ης Μαρτίου αναρωτιόμουν, όχι για πρώτη φορά, τι σημαίνουν πια για μας οι «εθνικές επέτειοι», οι εθνικοί μας ποιητές, οι εθνικοί μας μύθοι. Την απάντηση δεν τη θέλω γιατί τη φοβάμαι, όμως μία ώρα μετά, βγαίνοντας έξω από το θέατρο Ολύμπια, πρώην (δυστυχώς) στέγη της Λυρικής Σκηνής, είχα μιαν άλλη αίσθηση: ναι, σημαίνουν. Είναι ίσως και η άνοιξη που επιμένει στο μάγεμα και τ’ όνειρο, ακόμα και στο κέντρο της Αθήνας, είναι ίσως κάποιο εισέτι αδιάγνωστο συστατικό κληρονομημένο με τα κύτταρά μας (θα υπάρξει κάποτε βραβείο Νομπέλ για την επισήμανσή του;), αλλά είναι κυρίως ότι έχοντας δει την παράσταση «Μάρθα: μια ιστορία από το Μεσολόγγι», κρατώντας ακόμα μέσα μας τη μουσική και τα λόγια, βρεθήκαμε οι λίγοι τυχεροί ζαλισμένοι, βουρκωμένοι, στο πεζοδρόμιο νιώθοντας ότι μας χαρίστηκε μια υπενθύμιση και μια επαλήθευση.

Σαν να μπορέσαμε και πάλι να παραδοθούμε σε κάτι από το οποίο, με κάποιον τρόπο αμετάβλητο, είμαστε φτιαγμένοι. Με τα τύμπανα, το πιάνο, το βιολοντσέλο· με την ηχώ από τα ηπειρώτικα, τα δημοτικά, τον Χατζιδάκι· με τον Σολωμό, τον Κασομούλη, το Μεσολόγγι· με εκείνο το μικρό τσάκισμα φωνής, τη στιγμιαία εξέγερση των κρουστών, τη μελωδία που σε περιμένει και ξεπηδά στο τέλος μιας φράσης και τότε ξαφνικά, αλάνθαστα, ξέρεις ότι ακούς Ξυδάκη – ναι, κυρίως με τη μαγεία του Ξυδάκη που έχει, τόσα χρόνια τώρα, τον μοναδικό δικό του τρόπο «μια πατρίδα να πλάθει με τον νου» και να μας σπρώχνει, παραδομένους και πρόθυμους, σ’ αυτό που είμαστε. Στην ιστορία, στην ποίηση, στην πίστη, στη λογοτεχνία μας. Στον πάτο της εικόνας όπου βρίσκεται ό,τι κατέχουμε πιο θεμελιακό – η «ασώματη ψυχή» που μόνο η τέχνη αποκαλύπτει. Μια υπενθύμιση, μια επαλήθευση, αλλά και μια διαρκής αναγέννηση, γιατί η τέχνη του Ξυδάκη είναι πάντα καινούργια, πάντα τωρινή.

Δεν ξέρω να μιλώ για μουσική. Δεν ξέρω να μετρώ το βάρος της, ξέρω όμως ν’ αναγνωρίζω τον χώρο που καταλαμβάνει: την πλημμύρα που σε βρίσκει και σε παρασύρει όταν είναι σπουδαία, τόσο σπουδαία ώστε βυθίζεσαι μέσα της – ακόμα κι εσύ που νόμιζες ότι έπηξες πια από νοήματα.

Οι συντελεστές

Σε λιμπρέτο του Διονύση Καψάλη (εκδ. Sestina, 2022), σκηνοθεσία Βασίλη Κεχαγιά, με ερμηνευτές την Ειρήνη Δερέμπεη και τον Τάσο Αποστόλου και αφηγητή τον Θανάση Παπαγεωργίου, η παράσταση «Μάρθα: μια ιστορία από το Μεσολόγγι» ήταν ένας ακόμα κρίκος στην πολύτιμη μουσική αλυσίδα του συνολικού έργου του Ξυδάκη. Και, για λόγους αδιευκρίνιστους (γιατί η λογική μου δεν μπορεί να τους κατανοήσει), ήταν η μία και μοναδική, αν και η παραγωγή είναι της Λυρικής, που (φαντάζεται η φτωχή λογική μου) θα κέρδιζε παντοιοτρόπως προβάλλοντάς την. Αλλά επειδή τα ανοιξιάτικα βράδια έχουν πάντα κάτι από ελπίδα, δεν χάνω την πίστη μου ότι θα επαναληφθεί πολλές ακόμα φορές. «Και θ’ άκουγες να λένε μια ιστορία, πως είναι πάλι ο κόσμος μαγικός».