ΑΘΗΝΑ – ΒΙΕΝΝΗ: «(Σ)ΤΟ ΜΕΤΡΟ ΞΑΝΑ»

Αν και το θέμα των πλατειών των νέων σταθμών του μετρό μετά τους πολυσυζητημένους επτά αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς έχει σχεδόν ξεχαστεί, οι φοιτητές/τριες της Αρχιτεκτονικής και τα μέλη της Επιστημονικής Πρωτοβουλίας για το Μετρό επανέρχονται με μια πρωτοφανή για τα ελληνικά δεδομένα έκθεση, με την παρουσίαση των δικών τους προτάσεων στη Δημοτική Αγορά της Κυψέλης (εικ. 1), βάζοντας τους κατοίκους και τους επισκέπτες σε σκέψεις και προβληματισμούς. Γιατί, όπως υποστηρίχθηκε, ο δημόσιος χώρος και τα έργα υποδομών δεν μπορούν να αποτελούν μόνο υπόθεση των οργανισμών, όπως της Αττικό Μετρό, και των κατασκευαστικών εταιρειών. Αφορούν την καθημερινότητα των πολιτών και δεν μπορούν να πραγματοποιούνται χωρίς τη συμμετοχή τους αλλά και την ουσιαστική συνδρομή της αρχιτεκτονικής κοινότητας.

Στην έκθεση διατυπώθηκαν εναλλακτικές προτάσεις του 4ου έτους της Σχολής Αρχιτεκτόνων της Αθήνας, κατά το ακαδημαϊκό έτος 2022-23, για τους σταθμούς στο Γαλάτσι (εικ. 5), την Κυψέλη και την Καισαριανή (εικ. 3) και δύο διπλωματικές εργασίες. Η μία της Χαράς Βενετσανάκη εισάγει την τέχνη στους σταθμούς Ακαδημίας και Ευαγγελισμού (εικ. 4) και η άλλη της Αρετής – Ραφαέλλας Βέρου αποκαλύπτει το διάσελο που συνδέει το Αττικό Αλσος με τον Λόφο Ελικώνα στην περιοχή Γαλατσίου, αφαιρώντας κτιριακή μάζα. Και όλα αυτά με τη διδακτική ομάδα που αποτελείτο από τους διδάσκοντες: Πένυ Κουτρολίκου, Μαρία Μαρλαντή, Ειρήνη Μίχα, Μανώλη Σταυρακάκη και την επιστημονική σύμβουλο Μπούκη Μπαμπάλου – Νουκάκη. Παράλληλα ο Αριστείδης Αντονάς και η Daniela Harold, που διδάσκουν στην Academia der Bildenden Künste της Βιέννης, παρουσίασαν τις προτάσεις φοιτητικών ομάδων για τους σταθμούς Εξαρχείων (εικ. 6) και Κυψέλης, προτείνοντας μια πιο τολμηρή διάχυση των προσπελάσεων και των κυλιόμενων κλιμάκων στον ευρύτερο αστικό ιστό.

Οι αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί που προκηρύχθηκαν με πρωτοβουλία του Δήμου Αθηναίων, με περιορισμένες συμμετοχές, απέκλειαν τους νέους επιστήμονες, συρρίκνωσαν το αντικείμενο και τον χρόνο μελέτης, περιορίζοντας την ακτίνα επιρροής των σταθμών.

«Θα θέλαμε να δούμε κάτι διαφορετικό», υποστηρίζει ο Αριστείδης Αντονάς, «να γίνεται γύρω από αυτούς τους σταθμούς. Ισως αυτό να φαίνεται σαν κάτι που τελείωσε, κάτι που χάθηκε, κάτι που δεν μπόρεσε να γίνει, όπως θα ήταν δυνατόν να γίνει. Υπήρχαν πάρα πολλοί τρόποι να γίνουν ενδιαφέροντα πράγματα και δεν στέκει καθόλου η δικαιολογία ότι δεν υπήρχε χρόνος. Ο σχεδιασμός θα μπορούσε να γίνει σε φάσεις και να εμπλακούν περισσότεροι από αυτούς που ασχολήθηκαν και να γίνουν ενδιαφέροντα σχέδια για τις περιοχές όπου αποφασίστηκε να γίνουν οι σταθμοί».

Η Επιστημονική Πρωτοβουλία για το Μετρό, που πρότεινε το όλο εγχείρημα, παρείχε στους φοιτητές το υλικό των υποδομών, προκειμένου να αποκτηθεί η απαραίτητη γνώση για τον σχεδιασμό, και παράλληλα έχει διαδραματίσει έναν σημαντικό ρόλο με σοβαρές τοποθετήσεις για την ανάδειξη των σοβαρών ζητημάτων που ανέκυψαν από τον τρόπο που διενεργήθηκαν οι διαγωνισμοί για τις πλατείες του μετρό. Σε αυτή συμμετέχουν οι καθηγήτριες/τές Μπούκη Μπαμπάλου – Νουκάκη, Σοφία Ντώνα και Νίκος Αναστασόπουλος, οι αρχιτέκτονες πολεοδόμοι Βαλέριαν – Αντώνης Πορτοκάλης, Ξένια Στούμου και Αλίκη Τζουβαρά και οι αρχιτέκτονες Αρετή – Ραφαέλλα Βέρου και Δημήτρης Γιαννέλος.

Ο αρχιτέκτονας Δημήτρης Αντωνακάκης, κεντρικό πρόσωπο αυτής της ομάδας, συνοψίζει την άποψή του στο ακόλουθο σημείωμα: «Δύο ιδιαίτερα σημαντικά γεγονότα αναγνωρίζουμε αυτές τις μέρες στη Δημοτική Αγορά Κυψέλης. Από τη μια μεριά ένα ανιδιοτελές αλλά απίστευτης έντασης ενδιαφέρον νέων ανθρώπων για τους δημόσιους χώρους της πόλης μας, μια διεισδυτική έρευνα γύρω από τις δυνάμεις που ελέγχουν, σχεδιάζουν και διαχειρίζονται τον δημόσιο χώρο της πόλης, και από την άλλη μεριά την επιστημονική ματιά άξιων δασκάλων της Αρχιτεκτονικής Σχολής του ΕΜΠ που, αντιλαμβανόμενοι το πάθος και την ενέργεια των τέως και νυν φοιτητών τους, αποδέχονται τη συνεργασία μαζί τους. Θέμα η αφύπνιση της κοινής γνώμης, πείθοντάς τη να ενδιαφερθεί για τις αμφιλεγόμενες διαδικασίες λήψης αποφάσεων χωρίς ένα συνολικό πρόγραμμα, σε ένα πλαίσιο τεκμηριωμένου χρονοδιαγράμματος, για τις συνέπειες αναστάτωσης που προκαλεί στη λειτουργία της πόλης το δίκτυο του μετρό. Οταν μάλιστα ο χρυσοφόρος μετροπόντικας χαράζει ένα δίκτυο χωρίς στόχο στο επίπεδο της πόλης, που να συμβάλλει σε μια καθημερινότητα πεδίο εκμαθήσεως της ιστορίας της, καθιστώντας τους κατοίκους της συνειδητούς πολίτες.

Είναι αυτά τα πολύτιμα στοιχεία – δεσμοί πολιτισμού που αναδεικνύουν σε αυτή την αποκαλυπτική έκθεση οι διδάσκοντες και φοιτητές της Αρχιτεκτονικής Σχολής του Πολυτεχνείου και οι νέοι αρχιτέκτονες της Επιστημονικής Πρωτοβουλίας για το Μετρό προσφέροντας τον θησαυρό της διανοίας τους στην προσπάθειά τους να πείσουν τους πολίτες να ενδιαφερθούν για τον δημόσιο χώρο που αφορά τη ζωή και την όποια ευτυχία τους. Ας μην τους απογοητεύσουμε!».

Σημ.: Στο προηγούμενο άρθρο για το Μέγαρο Αθηνογένους δεν αναφέρθηκαν τα ονόματα των αρχιτεκτόνων Δημήτρη Ζούπα και Ιριδας Γιαννακοπούλου που συμμετείχαν στη φάση της Προμελέτης.