Ενα καινοτόμο σύστημα που έχει όρια

Ο πυρήνας της υπόσχεσης των κρυπτονομισμάτων περιέχει την παροχή εμπιστοσύνης χωρίς την ανάγκη κεντρικών θεσμών ή ενδιάμεσων φορέων. Αντ’ αυτού, η εμπιστοσύνη βασίζεται σε αποκεντρωμένα πρωτόκολλα, κώδικα και μηχανισμούς συναίνεσης (όπως το Proof of Work και το Proof of Stake). Το ερώτημα που τίθεται είναι: μπορεί αυτή η δομή να λειτουργήσει αποτελεσματικά σε μεγάλη κλίμακα;

Μέσα από θεωρητική μοντελοποίηση και εμπειρικά δεδομένα, διαπιστώνεται ότι καθώς αυξάνεται ο αριθμός των χρηστών και η χρήση του δικτύου, αυξάνεται και το κόστος για τη διατήρηση της ασφάλειας και της αποκέντρωσης. Αυτό οδηγεί σε οικονομίες κόστους – αξιοπιστίας: όσο μεγαλύτερο το σύστημα, τόσο πιο δύσκολο είναι να διατηρηθεί η απόλυτη εμπιστοσύνη χωρίς θεσμική υποστήριξη ή επανακεντροποίηση.

Η εμφάνιση «ολιγαρχιών» σε φαινομενικά αποκεντρωμένα δίκτυα, όπως mining pools στο Bitcoin ή staking hubs στο Ethereum, και όσο το blockchain επεκτείνεται, η πραγματική ισοτιμία συμμετοχής μειώνεται, με λίγους φορείς να αποκτούν μεγάλη επιρροή.

Από την άλλη, αυτή η μορφή εμπιστοσύνης, την οποία ονομάζουμε «Nakamoto trust», είναι οικονομικά ασύμφορη σε μεγάλη κλίμακα καθώς προκαλεί κατάσταση μηδενικού κέρδους. Οι miners μπαίνουν ελεύθερα στην αγορά και η ανταμοιβή τους ισούται με το κόστος λειτουργίας τους. Αυτό δημιουργεί μια συνεχή «ροή κόστους» (flow cost) για τη διατήρηση της ασφάλειας του δικτύου.

Προκύπτει ακόμη συνθήκη συμβατότητας κινήτρων. Για να αποτραπεί μια «επίθεση πλειοψηφίας» (όπου κάποιος αποκτά πάνω από το 50% της υπολογιστικής ισχύος και μπορεί να τροποποιήσει τις συναλλαγές), το κόστος αυτής της επίθεσης πρέπει να είναι υψηλότερο από την αξία που μπορεί να αποκομίσει ο επιτιθέμενος.

Το πρόβλημα ροής – αποθέματος (flow – stock) είναι υπαρκτό καθώς το κόστος διατήρησης της εμπιστοσύνης μέσω blockchain αυξάνεται γραμμικά με την αξία των δεδομένων που προστατεύονται. Δηλαδή, όσο πιο χρήσιμο γίνεται το blockchain, τόσο μεγαλύτερο το κόστος προστασίας του – έως σημείου που το σύστημα γίνεται δυσβάσταχτο.

Οι κλασικοί μηχανισμοί εμπιστοσύνης (νόμοι, φήμη, εγγυήσεις, σχέσεις) προσφέρουν οικονομίες κλίμακας και μια σταθερή επένδυση μπορεί να διασφαλίζει μεγάλο όγκο συναλλαγών. Αντίθετα, το blockchain απαιτεί συνεχή και κλιμακούμενη επένδυση.

Χωρίς κάποιου είδους εξωτερική εγγύηση ή κρατική παρέμβαση, ακόμη και αυτό το μοντέλο σκοντάφτει σε εγγενή όρια.

Το blockchain χωρίς κρατικούς θεσμούς είναι ένα κομψό καινοτόμο σύστημα, αλλά το κόστος ασφαλείας του το καθιστά μη βιώσιμο για μαζική, οικονομικά σημαντική χρήση. Αν θέλουμε να το εμπιστευτούμε για κρίσιμες λειτουργίες της οικονομίας, θα πρέπει τελικά να ανατρέξουμε πάλι στην παραδοσιακή εμπιστοσύνη: το κράτος και το δίκαιο.

Το blockchain μπορεί να προσφέρει εξαιρετικές λύσεις σε μικρής κλίμακας ή εξειδικευμένες εφαρμογές, αλλά υπάρχουν θεμελιώδη όρια στην ικανότητά του να αντικαταστήσει πλήρως τους παραδοσιακούς θεσμούς σε μαζικά χρηματοοικονομικά και κοινωνικά συστήματα. Αντί γι’ αυτό, το μέλλον πιθανόν να βασιστεί σε υβριδικά μοντέλα, όπου ο κώδικας συνεργάζεται με θεσμικά πλαίσια, ενισχύοντας αλλά όχι αντικαθιστώντας την ανθρώπινη και θεσμική εμπιστοσύνη.

O Eric Budish είναι καθηγητής στο University of Chicago, Booth School of Business. Το άρθρο αποτελεί σύνοψη της δημοσίευσης του καθηγητή με τιτλο «Trust at Scale: The Economic Limits of Cryptocurrencies and the Blockchain», στο «The Quarterly Journal of Economics»