«Πρέπει να είμαστε έτοιμοι για όλα»

Θα πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι ακόμη και για τους πιο απρόβλεπτους και αδιανόητους κινδύνους, δηλώνει η επίτροπος Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων Ατζά Λαμπίμπ στη συνέντευξη που παραχώρησε στα «ΝΕΑ» και σε μικρή ομάδα ανταποκριτών ευρωπαϊκών εντύπων στις Βρυξέλλες, με αφορμή τη νέα Στρατηγική Ετοιμότητας της Κομισιόν. Η ευρωπαία αξιωματούχος τονίζει την ανάγκη να κρατηθούν οι κοινωνίες σε λειτουργία ακόμη και στις πιο ακραίες καταστάσεις, ενώ εκτιμά ότι πρέπει να γίνουμε όλοι «preppers».

«Σήμερα το τι μπορεί να συμβεί είναι εντελώς απρόβλεπτο ή και αδιανόητο. Πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι και έτοιμοι για όλα. Αυτός πρέπει να είναι ο νέος ευρωπαϊκός τρόπος ζωής» δηλώνει από την αρχή της συζήτησής μας η Ατζά Λαμπίμπ. «Βρισκόμαστε σε έναν κόσμο με πόλεμο σε όλες τις ηπείρους, με αυξανόμενες πολιτικές εντάσεις, με υβριδικές επιθέσεις, οικονομικό εξαναγκασμό, κρίσεις υγείας, κλιματικές καταστροφές. Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν θα αντιμετωπίσουμε μια άλλη κρίση, αλλά αν θα είμαστε έτοιμοι για αυτήν. Η ασφάλεια δεν αφορά μόνο την άμυνα. Το ζήτημα είναι να κρατάμε τις κοινωνίες μας σε λειτουργία ότι κι αν συμβεί».

Οπερ και «η νέα στρατηγική ετοιμότητας είναι συστηματική, συντονισμένη και προορατική» επεξηγεί η αρμόδια επίτροπος. «Δεν μπορούμε να βασιστούμε σε ad hoc αντιδράσεις από μεμονωμένα σιλό. Πρέπει να σπάσουμε αυτά τα σιλό. Ολοι πρέπει να συνεργάζονται και να υποστηρίζουν ο ένας τον άλλον». Αλλωστε η ανάγκη για τη νέα στρατηγική αντικατοπτρίζεται, λέει, στις απόψεις των Ευρωπαίων. Το 2024 σχεδόν οι μισοί (49%) δεν ένιωθαν καλά ενημερωμένοι για τους κινδύνους καταστροφών που θα μπορούσαν να τους επηρεάσουν. Το 65% χρειάζονται περισσότερες πληροφορίες για να προετοιμαστούν για καταστροφές ή καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, ενώ το 82% πιστεύει ότι η ΕΕ πρέπει να συμμετέχει περισσότερο στην ετοιμότητα για μια μελλοντική κρίση.

Ο ρόλος της Κομισιόν

«Μπορούμε να βυθίσουμε το κεφάλι μας στην άμμο σαν να μη συμβαίνει τίποτα. Ή μπορούμε να κοιτάξουμε τις απειλές κατάματα και να προετοιμαστούμε» δηλώνει κατηγορηματικά. «Τα κράτη – μέλη χρειάζονται την παρέμβαση της Ευρώπης ή των ευρωπαϊκών ικανοτήτων, κανένα κράτος – μέλος σήμερα δεν μπορεί να αντιμετωπίσει από μόνο του μια μεγάλη καταστροφή» λέει, ξεκαθαρίζοντας πάντως ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να αντικαταστήσει τα κράτη – μέλη. «Η προετοιμασία έναντι κινδύνων είναι εθνική αρμοδιότητα» θυμίζει. Εξού και στη στρατηγική, που αφορά μια ολοκληρωμένη προσέγγιση όλων των κινδύνων, υπάρχει σαφής κατανομή των καθηκόντων σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, ενώ παράλληλα προσεγγίζεται ολόκληρη η κοινωνία.

Στη συζήτησή μας η βελγίδα επίτροπος εστιάζει σε έξι από τις συνολικά 30 δράσεις της στρατηγικής. Πρώτον, στην ενίσχυση του συντονιστικού κέντρου αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών (ERCC) και στην ίδρυση ενός ευρωπαϊκού κόμβου συντονισμού κρίσεων. Δεύτερον, στην ενίσχυση του ευρωπαϊκού μηχανισμού πολιτικής προστασίας (UCPM). Τρίτον, στην πλήρη αξιοποίηση των Copernicus και Galileo, του οποίου η δορυφορική υπηρεσία προειδοποίησης έκτακτης ανάγκης θα είναι έτοιμη στα τέλη του έτους. «Θα επιτρέψει στις εθνικές αρχές πολιτικής προστασίας να στέλνουν προειδοποιήσεις απευθείας στους πολίτες. Επίσης το ψηφιακό πορτοφόλι της ΕΕ είναι ένας τρόπος για τις κυβερνήσεις να επικοινωνούν απευθείας με τους πολίτες σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης» επεξηγεί. Τέταρτον, στην ενίσχυση της ικανότητας προστασίας των ζωτικών λειτουργιών, των κρίσιμων υποδομών και υπηρεσιών «για να διατηρήσουμε την κοινωνία μας σε λειτουργία σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης και να διασφαλίσουμε ότι τρόφιμα και νερό θα είναι διαθέσιμα και τα νοσοκομεία, τα λιμάνια και τα αεροδρόμια, η ενέργεια, οι ψηφιακές συσκευές θα λειτουργούν ακόμη και υπό ακραίες συνθήκες». Πέμπτον, στην ενίσχυση στρατηγικών αποθεμάτων, όταν βρίσκονται υπό πίεση τα εθνικά αποθέματα, όπως ζωτικού ιατρικού, ενεργειακού εξοπλισμού και εξοπλισμού καταφυγίων και εξειδικευμένες ικανότητες για χημικές, βιολογικές, ραδιολογικές και πυρηνικές απειλές. «Ολοκληρώνουμε τα ευρωπαϊκά νοσοκομεία πεδίου, που θα αναπτύσσονται οπουδήποτε σε περίπτωση κρίσης» λέει. Εκτον, στην ενίσχυση της συνεργασίας πολιτών και στρατού, ενώ στόχος είναι επίσης η συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Τονίζει την ανάγκη εμπιστοσύνης και αλληλεγγύης. «Η εμπιστοσύνη είναι η “κόλλα” της στρατηγικής. Η οικοδόμηση εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών – μελών, η ανταλλαγή πληροφοριών, όπως για την ευαισθητοποίηση των πολιτών, είναι βασικά στοιχεία». Οσον αφορά την ανάγκη αλληλεγγύης η Ατζά Λαμπίμπ λέει ότι «έχουμε δύο πολύ σημαντικά άρθρα στις Συνθήκες, το άρθρο 222 και το άρθρο 42.7, για την αλληλεγγύη και την αλληλοβοήθεια. Πρέπει να γίνουν πραγματικότητα» τονίζει. Κρατά πάντως κλειστά τα χαρτιά της όσον αφορά το ύψος της χρηματοδότησης που θα χρειαστεί η στρατηγική, επισημαίνοντας ότι «το πιο σημαντικό μέρος της ετοιμότητας αφορά τον καλύτερο συντονισμό όλων των εργαλείων και των υποδομών που ήδη έχουμε». Οσον αφορά τους περιορισμούς θεωρεί ότι «ο κύριος πολιτικός περιορισμός είναι ότι πρέπει να αλλάξουμε νοοτροπία».

Η Σουηδία και η Φινλανδία

Γνωρίζει καλά ότι τα κράτη – μέλη αντιμετωπίζουν διαφορετικούς κινδύνους. «Δεν θεωρούμε απειλή μόνο έναν πόλεμο» επισημαίνει. «Στη Σουηδία, τη Φινλανδία, τις χώρες της Βαλτικής γνωρίζουν καλά την εγγύτητα του πολέμου. Στην Ιταλία ένα από τα χειρότερα σενάρια είναι ένας ακόμη σεισμός. Στην Ελλάδα ή την Ισπανία, πρόκειται πολύ περισσότερο για τις πυρκαγιές και τις φυσικές καταστροφές προς το παρόν». Η Κομισιόν έχει «δέκα σενάρια στο τραπέζι από τρομοκρατική επίθεση, σεισμό και τσουνάμι, αλλά και σενάριο πολέμου, παραπληροφόρησης ακόμα και μετανάστευσης» λέει.

Οσον αφορά την ετοιμότητα κάθε χώρας, η αρμόδια επίτροπος λέει ότι η Κομισιόν έχει «καλή επισκόπηση» του επιπέδου ετοιμότητας, αλλά υπάρχουν και «ευαίσθητες» πληροφορίες που δεν ανταλλάσσονται.  Ανάμεσα στις ιδέες της είναι η δημιουργία ενός Erasmus+ ετοιμότητας, ώστε να αποκτήσουν οι νέοι μεγαλύτερη επίγνωση των διαφορετικών απειλών μεταξύ των «27». Καθώς μιλάει, ξεφυλλίζει ένα σουηδικό εγχειρίδιο με πληροφορίες για προμήθειες πρώτης ανάγκης που πρέπει να έχουν οι Σουηδοί «σε μια τσάντα» σε περίπτωση κινδύνου ώστε να έχουν 72 ώρες αυτονομίας και αντοχής. Η Σουηδία άλλωστε είναι μια από τις χώρες, όπως και η Φινλανδία, με καλούς μηχανισμούς ετοιμότητας. Η επίτροπος θέλει να εφοδιαστούν όλοι οι Ευρωπαίοι με προμήθειες πρώτης ανάγκης. Διευκρινίζει, πάντως, ότι οι προμήθειες μπορεί να διαφέρουν από χώρα σε χώρα, αλλά «υπάρχουν κάποια κοινά, ραδιόφωνο, νερό, κονσέρβες, ξηρά τροφή». Ξεκαθαρίζει επίσης ότι «οι 72 ώρες είναι το ελάχιστο, σε κάποιες χώρες μπορεί να είναι και πέντε μέρες» καθώς και ότι στη στρατηγική υπάρχει η πτυχή ότι «κανείς δεν πρέπει να μείνει πίσω» αναφερόμενη στα ευάλωτα άτομα. «Ολοι θα πρέπει να γίνουμε “preppers”;» τη ρωτάμε, αναφερόμενοι στο κοινωνικό κίνημα ατόμων που προετοιμάζονται έναντι καταστροφών. «Ναι, σίγουρα» απαντά.